Zeki Doğan ve Ayşe Adalı Başvurusu (B. No: 2014/5215)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1.

Başvurucular, 18/7/1997 tarihinde İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesinde

aleyhlerine açılan tazminat davasında yargılamanın makul sürede

sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşler ve tazminat talep etmişlerdir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru, 16/4/2014 tarihinde

İzmir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin

idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel bir

durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca, kabul edilebilirlik incelemesi

Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar

verilmiştir.

4.

Bölüm Başkanı tarafından 18/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas

incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5.

Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet

Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 13/8/2014 tarihli yazısında,

Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine

atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

A. Olaylar

6.

Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit

edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

7. S.S. Kaynak Konut Yapı Kooperatifi, kooperatifin eski

yöneticileri olan başvurucular aleyhine, 18/7/1997 tarihinde İzmir 2. Asliye

Ticaret Mahkemesinin E.1997/754 sayılı dosyasında üyelik ve başkanlık

görevlerini yerine getirdikleri konut yapı kooperatifinin alt yapı,

kanalizasyon ve elektrik tesisatlarının imali için dava dışı yüklenici firma

ile imzaladıkları sözleşmede, işi yapacak firmanın seçiminde basiretli bir

yönetici gibi davranmayarak kooperatifi zarara uğrattıkları gerekçesiyle alacak

davası açmıştır.

8. Mahkemece, 15/6/1999 tarihli kararla aralarında hukuki ve

fiili bağlantı olduğu gerekçesiyle İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesinde

yüklenici firma aleyhine açılan E.1998/2592 sayılı dosyada davanın

birleştirilmesine karar verilmiştir.

9. İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin, 18/7/2003 tarih ve

E.1998/2592, K.2003/518 sayılı kararıyla asıl dava yönünden davanın kabulüne ve

birleştirilen İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin E.1997/754 sayılı dava

dosyasının ayrılarak yargılamasına devam edilmesine karar verilmiştir.

10. Ayrılan davada; İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesince,

21/9/2007 tarih ve E.2003/640, K.2007/534 sayılı kararla başvurucuların

kooperatifi zarara sokma kasıtlarının mevcut olmadığı, ayrıca kusur ve

ihmallerinin de bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

11. Temyiz incelemesi sonucunda ise Yargıtay 11. Hukuk

Dairesi, 11/2/2010 tarih ve E.2009/14150, K.2010/1540 sayılı ilamıyla;

başvurucuların yönetici olarak göstermeleri gereken dikkat, özen ve sorumluluk

gereği olarak dava dışı yüklenici firmanın yaptığı işleri yerinde

denetlemeleri, kontrol etmeleri, gerektiğinde bu konuda uzman ve deneyimli

teknik bir eleman görevlendirerek yapılan işlerin yeterlilik ve kalitesini

tespit etmeleri gerekirken bu hususlara aykırı hareket ettikleri, bir

yöneticiden beklenen basireti göstermedikleri ayrıca kooperatifin uğradığı

zararın dava dışı yüklenici firmadan halen tahsil edilemediği, başvurucuların

meydana gelen zarardan sorumlu oldukları gerekçesiyle ilk derece Mahkemesinin

kararını bozmuştur.

12. Başvuruculardan Ayşe Adalı tarafından karar düzeltme

isteminde bulunulmuş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30/9/2010 tarih ve

E.2010/7965, K.2010/9455 sayılı ilamıyla; davanın miktar itibarıyla karar

düzeltme parasal sınırının altında kaldığı gerekçesiyle karar düzeltme

dilekçesinin reddine karar verilmiştir.

13. Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda,

2/4/2013 tarih ve E.2010/569, K.2013/118 sayılı kararla davanın kısmen kabulüne

karar verilmiştir.

14. Temyiz üzerine Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 30/1/2014

tarih ve E.2013/7056, K.2014/584 sayılı ilamıyla hüküm onanmıştır.

15. Karar, başvuruculara

27/3/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucular, 16/4/2014

tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgili

Hukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri

Kanunu’nun “Usul

ekonomisi ilkesi” kenar başlıklı 30. maddesi, 24/4/1969 tarih ve

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 98. maddesi, 29/6/1956 tarih ve 6762

sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu’nun 308 ve devamı maddeleri.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

18. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,

başvurucuların 16/4/2014 tarih ve 2014/5215 numaralı bireysel başvuruları

incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

19. Başvurucular, 8/7/1997 tarihinde İzmir 2. Asliye Ticaret Mahkemesinde

aleyhlerine açılan tazminat davasında, yargılamanın uzun sürdüğünü ve makul

sürede sonuçlanmadığını, uzun yıllar gerginlik ve huzursuzluk içinde

yaşadıklarını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri

sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

20. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkça

dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini

gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul

edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Başvurucular, 1997 yılında aleyhlerine açılan tazminat

davasında yargılamanın makul sürede tamamlanmayarak Anayasa’nın 36. maddesinde

tanımlanan adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

22. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)

ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,

26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somut görünümleri olan

alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma

hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca

inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM

içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan

AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,

Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir Somut başvurunun dayanağını

oluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca

adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle

ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten

Anayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul

sürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması

gerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun

davanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, bir

davanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulması

gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).

24. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesi

uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul sürede

karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu tazminat davasında, 1086 sayılı

mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul

hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak ve

yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,

2/7/2013, § 49).

25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,

uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka

bir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından bu tarih 18/7/1997 tarihidir.

26. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da

kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir (B. No: 2012/13, 2/7/2013,

§ 52). Somut başvuru açısından bu tarih, Yargıtay tarafından onama kararının

verildiği 30/1/2014 tarihidir.

27. Başvuruya konu yargılama

sürecinin incelenmesinde, yargılamanın konusunun kooperatif yöneticilerinin

sorumluluğuna ilişkin tazminat davası olduğu, 18/7/1997 tarihinde açılan

davanın yargılama sürecinde aralarında hukuki ve fiili bağlantı olduğu

gerekçesiyle 15/6/1999 tarihinde Mahkemenin bir başka dava dosyası ile

birleştirildiği, daha sonra 18/7/2003 tarihinde Mahkemece davaların ayrılmasına

karar verilerek yargılamaya devam edildiği, davalılardan birinin vefat etmesi

üzerine davaya mirasçılarının katıldığı anlaşılmıştır. Mahkemece 21/9/2007

tarihinde verilen ilk kararın temyiz incelemesi neticesinde 11/2/2010 tarihinde

bozulduğu, karar düzeltme istemi üzerine dava konusunun karar düzeltme parasal

sınırının altında kaldığı gerekçesiyle Yargıtay tarafından 30/9/2010 tarihinde

karar düzeltme dilekçesinin reddine karar verildiği, bozma kararını takiben

Mahkemenin E.2010/569 sırasına kaydı yapılan davada 2/4/2013 tarihinde davanın

kısmen kabulüne karar verildiği, temyiz üzerine Yargıtay tarafından 30/1/2014

tarihinde hükmün onandığı belirlenmiştir.

28. 6100 sayılı Kanun’un

öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makul

sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu

yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından, özellikle yargılamada sürati temin

etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde

bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar

verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).

29. Başvuruya konu kooperatif

yöneticilerinin sorumluluğuna dayalı tazminat davasının incelenmesinde; hukuki

meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı, delillerin

toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler dikkate

alındığında, somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek

bir yön bulunmadığı, yargılamanın uzun sürmesinde, Mahkemece verilen

birleştirme ve ayırma kararları ile temyiz süreçlerinin etkili olduğu,

yargılama sürecinin uzamasında başvurucuya atfedilecek bir kusurun bulunmadığı

anlaşılmakta olup, yaklaşık on yedi yıllık yargılama sürecinde makul olmayan

bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

30. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların

Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma

haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

31. Başvurucular, yargılamanın

makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle toplam 5.000,00 TL maddi, 25.000,00 TL

ayrı ayrı manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.

32. 6216 sayılı Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar

başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

“Tespit edilen ihlal

bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak

için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden

yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

33. Başvurucuların tarafı

oldukları uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık on yedi yıllık yargılama süresi nazara

alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal

tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuların

her birine net 19.950,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

34. Başvurucular tarafından

maddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile

iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,

başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

35. Başvurucular tarafından

yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.500,00

TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 1.706,10 TL yargılama giderinin başvuruculara

müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Maliye

Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede

gecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar

geçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

17/11/2014

tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Serruh

KALELİ

Üyeler

:

Nuri NECİPOĞLU

Hicabi

DURSUN

Erdal TERCAN Hasan Tahsin GÖKCAN Raportör Yrd. : Gökçe GÜLTEKİN Başvurucular : Zeki DOĞAN Ayşe ADALI Vekilleri : Av. İsmail KAVAK