Zeynel Güloğlu Başvurusu (B. No: 2015/6129)

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

ZEYNEL GÜLOĞLU BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2015/6129)

Karar Tarihi: 23/1/2019

İKİNCİ BÖLÜM

KARAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru; terör olaylarından dolayı zarara uğranıldığından

bahisle yapılan başvurunun reddedilmesi üzerine açılmış olan davada benzer bir

olayda verilen kararla çelişen karar verilmesi, idari ve yargısal sürecin makul

sürede sonuçlandırılmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği

iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 3/4/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön

incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm

tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili

olaylar özetle şöyledir:

6. Başvurucu; Tunceli'nin Ovacık ilçesine bağlı Çakmaklı köyünde

ikamet edip aynı ilçenin Tepsili köyünde hayvancılık

ve arıcılık yaparak geçimini sağlamakta iken 1994 yılında Tepsili

köyünün boşaltılması, devamında bu köye girişine izin verilmemesi nedeniyle

hayvancılık ve arıcılık gelirinden mahrum kaldığını iddia etmiştir. Başvurucu

bu zararlarının karşılanması istemiyle 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör

ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında

zararlarının Tunceli Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit

Komisyonuna (Komisyon) başvurmuştur.

7. Komisyon; başvurucunun ikamet ettiği Çakmaklı köyünün

boşaltılmadığı, Tepsili köyünde başvurucu adına

menkul veya gayrimenkule rastlanmadığı, başvurucunun 20 adet küçükbaş, 8 adet

büyükbaş hayvan, 5 ton saman, 100 bağ ot ve 70 adet arı kovanının terör

olayları nedeniyle zarar gördüğüne dair yapılan araştırmada başvurucunun beyanı

dışında bir bilgi ve belge edinilemediği gerekçeleriyle istemi reddetmiştir.

8. Başvurucu; belge sunamamakla birlikte beyanının esas

alınabileceğini ve idarece bu konuda yapılacak araştırma ile haklılığının

ortaya konulabileceğini ileri sürerek Komisyon kararının iptali istemiyle dava

açmıştır. Elazığ 2. İdare Mahkemesi 19/12/2012 tarihli

kararıyla reddetmiştir. İdare mahkemesi gerekçesinde özetle Çakmaklı köyünün

boşaltılan köylerden olmadığı, 3/10/1994 tarihinde Tepsili

köyü civarında operasyon icra eden güvenlik güçlerince 60 adet arılı kovan ve

400 çıta balın yakılması iddiası ile ilgili bilgi ve belge bulunmadığı, davacı

tarafından da bahse konu zarar kalemleri ile ilgili somut belge sunulmadığı,

kolluk kuvvetlerince veya yetkili adli makamlarca da bir tespitin yapılmadığı,

dolayısıyla iddia edilen zararların 5233 sayılı Kanun kapsamında tazminine

olanak bulunmadığı hususlarına yer vermiştir.

9. Karar, Danıştay Onbeşinci Dairesi

tarafından onanmış, karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 18/12/2014 tarihli

kararıyla reddedilmiştir. Nihai karar 6/3/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.

10. Başvurucu 3/4/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

11. Öte yandan başvurucunun kardeşi S. Güloğlu tarafından benzer

şekilde 60 adet arılı kovan ve 400 çıta balın yakıldığından bahisle uğranıldığı

ileri sürülen zararın tazmini istemiyle yapılan başvurunun Komisyon tarafından

iddianın beyana dayalı olduğu ve bilgi ve belge bulunmadığı gerekçesiyle

reddedilmesi üzerine açılan davada Malatya İdare Mahkemesi Komisyon kararının

iptaline karar vermiştir. Mahkeme 24/3/2011 tarihli kararında özetle Ovacık ve

Çevre Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Başkanlığının 26/3/2010 tarihli ve

26 sayılı yazısında kooperatiflerinin üyesi olan davacının 1994 yılına kadar Tepsili köyünde arıcılık yaptığı ve 2001 yılında arıcılık

yapması için kendisine kredili olarak 20 adet arılı kovan verildiği hususuna

yer vererek davacının iddialarının yeniden araştırılarak değerlendirilmesi

gerektiği sonucuna varmıştır. Anılan karar Danıştay Onbeşinci

Dairesi tarafından onanarak kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

12. İlgili hukuk için bkz. Celal Demir, B. No: 2013/3309,

6/2/2014, §§ 15-21, 23.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

13. Mahkemenin 23/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda

başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun İddiaları

14. Başvurucu, tazminat talebine ilişkin idari ve yargısal

sürecin makul olmayan şekilde uzun sürdüğünü belirterek makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme

15. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra 31/7/2018 tarihli ve

30495 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe

giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli

ve 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların

Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

16. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre

yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi

ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin

yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan

bireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul

edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat

üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu (Tazminat Komisyonu)

Başkanlığı tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

17. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §§

27-36) kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede

sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da

hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen

bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının

getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli

giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu

yolun etkililiğini tartışmıştır.

18. Ferat Yüksel kararında özetle anılan başvuru yolunun

kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması

nedenleriyle ulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına

makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat

ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi

olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama

imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler

doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan, ihlal

iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi

olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan

başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı

sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul

edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel,

§§ 35, 36).

19. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren

bir durum bulunmamaktadır.

20. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer kabul

edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez

olduklarına karar verilmesi gerekir.

B. Diğer İhlal İddiaları

1. Başvurucunun İddiaları

21. Başvurucu, kardeşi S. Güloğlu tarafından açılan davada

verilen karara vurgu yaparak kendi davasında aksi yönde karar verilmesiyle adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca maddi ve

manevi tazminat taleplerinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının yanı sıra

Anayasa'nın 38., 40., ve 141. maddelerinde güvence altına alınan haklarının da

ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan

hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini

kendisi takdir eder (Tahir Canan,

B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu mülkiyet hakkının ve Anayasa'nın

38., 40., ve 141. maddelerinde güvence altına alınan haklarının ihlal

edildiğini iddia etmiş ise de esas iddiasını idare mahkemesi kararına

dayandırdığı ve şikâyetinin tazminat alamaması olduğu gözetildiğinde

başvurucunun iddiaları adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.

23. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanun

yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda

incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava

konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin

değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile

uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu

olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil

eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik

içeren yorum, uygulama ve sonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi

kapsamındadır (Ahmet Sağlam, B.

No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

24. 5233 sayılı Kanun uyarınca ileri sürülen taleplerin

belirtilen Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği hususu ve

Kanun’un kapsamına ilişkin hükümlerin yorumu ile bu hususta içtihatla ilgili

bir ölçütün belirlenmesi ve somut olayın bu ölçüt uyarınca değerlendirilmesi

noktasındaki takdir, esasen derece mahkemelerine aittir. 5233 sayılı Kanun’un

uygulanması bağlamında daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış olan

taleplere ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan değerlendirmeler

neticesinde de anılan hususlara ilişkin iddiaların maddi olayın ve hukuk

kurallarının yorumlanması ve uygulanması bağlamında kanun yolu mahkemelerince

değerlendirilmesi gereken hususlara ilişkin olduğu belirtilerek açıkça

dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varılmıştır (Sabri

Çetin, B. No: 2013/3007, 6/2/2014, §§ 45-50). Bu konudaki takdir

esasen derece mahkemelerine ait olmakla beraber derece mahkemesi kararlarının

bariz bir takdir hatası içermesi durumunda anayasal bir temel hak veya

özgürlüğün ihlal edilip edilmediğinin tespiti noktasında farklı bir

değerlendirme yapılması gerekebilecektir (Mesude

Yaşar, B. No: 2013/2738, 16/7/2014, § 93; Cahit Tekin, B. No: 2013/2744, 16/7/2014, § 88).

25. Somut olayda başvurucu, kardeşinin açtığı davada Malatya

İdare Mahkemesinin farklı bir değerlendirme yaptığını ileri sürmüştür. Anılan

kararın incelenmesinden Malatya İdare Mahkemesinin özellikle Ovacık ve Çevre

Köyleri Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Başkanlığının 26/3/2010 tarihli ve 26

sayılı yazısına dayanarak Tazminat Komisyonu tarafından yeniden inceleme ve

araştırma yapılması gerektiği gerekçesiyle Komisyon kararını iptal ettiği,

kararın mutlak anlamda başvurucunun kardeşine tazminat ödenmesi anlamına

gelmediği, başvurucunun bu nitelikte bir belgeyi sunmadığı, kaldı ki

başvurucunun kardeşine tazminat ödenmesinin başvurucuya da tazminat ödenmesini

gerektirmediğinin açık olduğu anlaşıldığından başvurucunun bu iddiasına itibar

edilmemiştir.

26. Diğer taraftan başvurucunun ileri sürdüğü diğer iddialar,

mahkemelerce delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına

ilişkin olup derece mahkemesi kararlarında bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik oluşturan bir hususun da bulunmadığı dikkate

alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu

anlaşılmaktadır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar

verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin

iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Diğer ihlal iddialarının açıkça

dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA

23/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Recep KÖMÜRCÜ

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Mehmet Sadık YAMLI

Başvurucu

:

Zeynel GÜLOĞLU

Vekili

:

Av. Meral HANBAYAT YEŞİL

Av. Ümit SİSLİGÜN