Zeynep Banu Arslan Başvurusu (B. No: 2019/23901)

I. BAŞVURUNUN

KONUSU

1. Başvuru, hukuk davasında delillerin

değerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının uygulanmasında hata yapılarak adil

olmayan karar verilmesi ve uzun yargılama nedeniyle adil yargılanma hakkının,

mobbinge (psikolojik baskı) maruz kalınması nedeniyle maddi ve manevi varlığını

koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU

SÜRECİ

2. Başvuru 1/7/2019 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden

yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik

incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul

edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet

Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE

OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle

ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, özel bir eğitim kurumunda görsel sanatlar,

teknoloji ve tasarım öğretmeni olarak görev yapmaktadır. Çalıştığı okuldan

istifa ederek ayrılan başvurucu hakkında anılan eğitim kurumu tarafından erken

fesih nedeniyle ihbar tazminatı ile cezai şartın tahsili amacıyla icra takibi

başlatılmıştır. Başvurucu tarafından, mobbing altında imzalatılan istifa

dilekçesinin gerçek anlamda bir istifa dilekçesi sonuçlarına bağlanmasının

hukuka aykırı olduğu ve borçlu olmadığının tespitine karar verilmesi istemiyle

27/12/2013 tarihinde İstanbul 6. İş Mahkemesinde (Mahkeme) menfi tespit davası

açılmıştır.

9. Mahkemenin 13/10/2015 tarihli kararı ile takibe konu

olan 6.901,59 TL cezai şart tazminatı yönünden başvurucunun davalıya borçlu

bulunmadığına, şartlar oluşmadığından kötü niyet tazminat talebinin reddine ve

ihbar tazminatı yönünden de başvurucunun aleyhine olarak davanın reddine karar

verilmiştir.

10. Taraflarca yapılan temyiz kanun yolu başvurusu

üzerine Yargıtay 9. Hukuk Dairesince 29/3/2019 tarihinde Mahkeme kararının

yargılama giderlerine yönelik kısmının düzeltilerek onanmasına karar

verilmiştir.

11. Nihai karar 31/5/2019 tarihinde tebliğ edilmiş,

başvurucu 1/7/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE

GEREKÇE

12. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğu

toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Makul Sürede

Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları

13. Başvurucu, uzun süren yargılama nedeniyle makul

sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

a. Kabul

Edilebilirlik Yönünden

14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul

edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın

kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas

Yönünden

15. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara

ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak

davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra

aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması

devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas

alınır (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 50-52).

16. İş mahkemeleri nezdinde görülen davalarda yargılama

süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve

kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki

tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin

niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Nesrin Kılıç, B. No: 2013/772,

7/11/2013, § 58).

17. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer

başvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında 5 yıl 3 aylık yargılama

süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.

18. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde

güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar

verilmesi gerekir.

B. Maddi ve

Manevi Varlığını Koruma ve Geliştirme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucunun

İddiaları

19. Başvurucu; çalıştığı süre boyunca kötü muameleye

maruz kaldığını, baskıya dayanamadığını, bu nedenle devlet okuluna atanma

talebinde bulunduğunu ve tayini çıkınca Şırnak'taki görevine başladığını

belirterek maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal

edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

20. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği,

Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun

yollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu

şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne

uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu

makamlara sunması ve bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli

özeni göstermiş olması gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177,

26/3/2013, § 17).

21. Bedensel ve ruhsal bütünlüğe yönelik eylem ve

davranışlar suç teşkil etmesi durumunda cezai bir soruşturmaya tabi tutulmakla

birlikte, bu eylem ve davranışlar tazminat hukuku kapsamında da dava konusu

olabilmektedir. Konuya ilişkin içtihatlar dikkate alındığında mağdurun kamu

görevlisi olması veya özel hukuk hükümlerine göre çalışmasına bağlı olarak

idari yargı veya adli yargıda açacağı dava yoluyla zararını giderme imkânı

bulunmaktadır (YHGK, E.2012/9-1925, K.2013/1407, 25/9/2013; Danıştay Sekizinci

D., E.2008/10606, K.2012/1736, 16/4/2012). Ceza hukukunda ancak kanunda açıkça

belirtilen eylemler suç olabilirken tazminat hukukunda haksız fiil için böyle

bir sınırlama bulunmamaktadır. Ceza hukukunda taksire dayalı sorumluluk

istisnai nitelik taşımasına rağmen kasten veya taksirle başkalarına verilen

zarar nedeniyle tazminat sorumluluğu kapsamında giderim imkânının daha yüksek

olduğu, ceza yargılamasında objektif sorumluluğa yer verilmezken tazminat

davalarında objektif sorumluluk ilkesinin etkin şekilde uygulandığı ve aynı

maddi vakıalar çerçevesinde daha düşük bir ispat standardı kullanıldığı

görülmektedir. Tazminat sorumluluğunda asıl gayenin zarar görenin zararının

telafi edilmesi olduğu dikkate alındığında bu yolun daha yüksek başarı şansı

sunabilecek etkili bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır (Işıl Yaykır,

B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 44).

22. Somut olayda başvurucu, özel okulda görev yaptığı

sürece kendisine yönelik mobbing uygulandığından şikâyet etmekteyse de bu

şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili yargısal mercilere usulüne uygun

olarak iletmesi gerekmekte olup başvurucunun bu yönde herhangi bir başvuru

yapmadığı, yalnızca hakkında başlatılan icra takibi üzerine borcu

bulunmadığının tespiti istemiyle yargı sürecine başvurduğu ve bireysel

başvuruya bu yargı sürecini konu ettiği görülmektedir. Bu durumda başvurucunun

kendisine psikolojik baskı yapıldığına yönelik iddialarını, hukuk sisteminde

mevcut yetkili yargısal yollarda dile getirmeksizin bireysel başvuruda

bulunduğu anlaşılmaktadır.

23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının, diğer

kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının

tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. Diğer İhlal

İddiaları

24. Başvurucu, delillerin değerlendirilmesi ve hukuk

kurallarının uygulanmasında hata yapılarak ihbar tazminatı ödemek zorunda

kalması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Başvurucunun belirtilen şikâyetleri yönünden açık bir ihlalin bulunmadığı

değerlendirildiğinden başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik

koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmektedir.

D. 6216 Sayılı

Kanun'un 50. Maddesi Yönünden

25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin

Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı

şöyledir:

“(1) Esas inceleme sonunda,

başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal

kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için

yapılması gerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme

kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden

yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama

yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata

hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal

kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse

dosya üzerinden karar verir.”

26. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 10.000 TL maddi ve

10.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

27. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal

edildiği sonucuna varılmıştır.

28. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi

zararları karşılığında başvurucuya net 8.000 TL manevi tazminat ödenmesine

karar verilmesi gerekir.

29. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi

için başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal

arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Somut olayda tespit edilen ihlalle ileri

sürülen maddi zarar arazında illiyet bağı bulunmadığından maddi tazminat

talebinin reddi gerekir.

30. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve

3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.364,60 TL yargılama giderinin

başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme

hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle

KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

3. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksun

olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul

sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Başvurucuya net 8.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,

tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,

D. 364,60 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan

toplam 3.364,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun

Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde

yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten

ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin bilgi için İstanbul 6. İş

Mahkemesine (E.2013/728, K.2015/544) GÖNDERİLMESİNE,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına

GÖNDERİLMESİNE 18/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Zeynep Banu ARSLAN Vekili : Av. Gülcan KARAKAŞ