AYM Norm Denetimi E.1963/150 K.1963/291

Karar tarihi:10/12/1963

Resmi Gazete tarih/sayı:29.1.1964/11619

Davacı : Cumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grupu.

Davacı Vekilleri : Avukat Turan Güneş, Reşit Ülker, Nüvit Yetkin

Dâvanın Konusu :

2556

sayılı Hâkimler Kanununun 5457 sayılı Kanunla değişik 122 nci maddesinde,

adalet memurlarına Adalet Komisyonları tarafından uygulanan disiplin cezaları

hakkında, itiraz üzerine Merkez inzibat Kurulunca verilen kararlara karşı

hiçbir yere başvuralamıyacağı; ve aynı kanunun 4791 sayılı kanunla değişik 123

üncü maddesinde, Yargıtay memurları hakkında disiplin cezası vermeğe yetkili

inzibat heyeti kararlarına karşı hiçbir yere başvurulamıyacağı; yazılı

bulunduğu, Anayasa'nın memur teminatından söz eden 118 inci maddesinde ise,

disiplin kararlarının yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamıyacağı

hükmünün yer aldığı ileri sürülerek sözü geçen 122 nci ve 123 üncü maddelerin

Anayasa'ya aykırı hükümlerinin iptali istenilmiştir.

İnceleme :

Anayasa

Mahkemesi İçtüzüğünün 15 inci maddesi gereğince 1/3/1963 gününde yapılan ilk

incelemede, dâva açanların yetkileri noterlikçe düzenlenen vekâletnamede belli

edilmiş olduğundan bu hususun ayrıca araştırılmasına yer olmadığına, ancak

Cumhuriyet Halk Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grup Genel Kurulunun

14/2/1963 gününde ve 57 nci birleşiminde verdiği kararda iptali istenen dâva

konusu kanun hükümleri belirtilmemiş olduğundan işbu kararda sözü geçen önerge

ve eklerinin onanlı örneklerinin onbeş gün içinde gönderilmesi için tebligat

yapılmasına ve bu eksiklik dışında başvurmanın, Anayasa'nın 149 uncu ve Anayasa

Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri hakkındaki 22/4/1962 günlü ve 44

sayılı Kanunun 25 inci ve 26 ncı maddelerine uygun olduğuna oybirliği ile karar

verilmiş, yapılan tebligat üzerine istenilen belgelerin süresi içinde mahkemeye

sunulduğu anlaşılmakla 15/4/1963 günlü toplantıda işin esasının incelenmesi

kararlaştırılmıştır. Bundan sonra, düzenlenen rapor, 2556 sayılı Kanunun

gerekçesi, Adalet Komisyonu mazbatası, Meclis görüşmelerine ilişkin tutanak,

Anayasa'nın konu ile ilgili hükümleri, Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu

raporu ve görüşme tutanakları okunarak gereği görüşülüp düşünüldü :

Gerekçe :

2556 sayılı Kanunun 5457 sayılı Kanunla değişik 122 nci ve 4791 sayılı kanunla değişik 123 üncü maddeleri aşağıya alınmıştır.

Madde 122- İnzibatî cezalar şunlardır:

1. Tevbih;

2. Dörtte üçü geçmemek üzere aylıktan kesme;

3. Yer değiştirmek;

4. Derece indirmek;

5. Memurluktan çıkarmak;

Bu cezalar Adalet Komisyonları tarafından uygulanır.

Bu kararlar aleyhine ilgili veya memurun üstü tarafından tebliğ tarihinden onbeş gün içinde itiraz olunabilir. Bu halde iş Adalet Bakanlığı Merkez İnzibat Kurulunca incelenir. Bu kurulun verdiği kararlardan dolayı artık hiç bir yere başvurulamaz.

Bu maddede yazılı cezaların tâyininde Memurin Kanununun 26 ncı ve müteakip maddelerinde sayılan fiil ve sebeplere bağlı olmak şart olmadığı gibi derece gözetilmeksizin bu cezalardan herhangi biri de uygulanabilir.

Şu kadar ki, tevbih ve aylıktan kesme cezalarına daireleri üstleri tarafındanda karar verilebilir. Bu veçhile tevbih ve aylıktan kesme cezası alanlar tebliğ tarihinden 15 gün içinde bu cezayı veren üste başvurarak ve gerekçe göstererek cevaza itiraz edebilir. İtiraz üst tarafından reddolunursa ceza kesinleşir ve sicile geçer.

Bu maddede yazılı üstten maksat, memurun mensup olduğu mahkeme veya dairenin en yüksek dereceli yargıç veya Cumhuriyet Savcısıdır. Mahkemede birden ziyade yargıç bulunur ve dereceleri eşit olursa tevbih ve aylıktan kesme cezalarını uygulayabilmek yetkisi kıdemli yargıca aittir.

Madde 123- Yargıtay başkâtip, başkâtip yardımcısı, memur, kâtip ve sair memurları hakkındaki inzibati cezalar, birinci başkanın başkanlığı altında Cumhuriyet başsavcısı ile birinci başkanın seçeceği bir ikinci başkandan kurulan inzibat heyetince uygulanır.

Bu heyetin kararları kesin olup aleyhine hiç bir yere başvurulamaz.

Tevbih ve ayrılıktan kesme cezalarına daireleri üstleri tarafından da karar verilebilir. Bu suretle tevbih ve ayrılıktan kesme cezası alanlar, 15 gün içinde bu cezayı veren üste başvurarak ve gerekçe göstererek cezaya itiraz edebilirler, itiraz üst tarafından reddolunursa ceza kesinleşir.

Dilekçeye göre, bu maddelerin, Anayasa'nın 118 inci maddesine aykırı olduklarını bildirilerek iptalleri istenilen hükümleri; 122 nci maddenin üçüncü fıkrasının (Bu kurulun verdiği kararlardan dolayı artık hiçbir yere başvurulamaz) şeklindeki son cümlesi ile 123 üncü maddenin ikinci fıkrasında yer alan (... aleyhine hiçbir yere başvurulamaz) şeklindeki hükümleridir. Kanun koyucu bu hükümlerle, idare makamlarına itiraz yollarını değil, yargı mercilerine başvurmayı Önlemek istemiştir. İdare makamlarına başvurma konusunda aynı maddelerde ayrı hükümler öngörülmüştür.

Anayasa'nın, memurların teminatı başlığını taşıyan 118 inci maddesi şöyledir :

Madde 118- Memurlar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek teşekkülleri mensupları hakkında yapılacak disiplin kovuşturmalarında, isnad olunan hususun ilgiliye açıkça ve yazılı olarak bildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi ve savunma için belli bir süre tanınması şarttır.

Bu esaslara uyulmadıkça disiplin cezası verilemez.

Disiplin kararları, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz. Asker kişiler hakkındaki hükümler saklıdır.

2556 sayılı kanunun 122 nci ve 123 üncü maddeleri, memur durumunda bulunan kişiler hakında yapılacak disiplin kovuşturmalarına ilişkindir. Ve bu maddelerde sözü edilen Adalet Komisyonları, Merkez İnzibat Kurulu ve inzibat Heyeti tarafından verilen kararlar, Anayasa' nın 118 inci maddesinin kapsamına giren disiplin kararlarındandır.

Anayasa'nın 118 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, bu çeşit kararların, yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamıyacağı kesin bir deyimle açıklanmıştır. Bu kararların dereceleri bakımından hiçbir istisnaya yer verilmemiştir.

Olayda iptali istenilen hükümler ise, yargı mercilerine başvurmayı önlemekte olduklarından Anayasa'nın 118 inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne aykırı bulundukları meydandadır. Bu sebeple iptal edilmeleri gerekir.

Sonuç :

Başkan Sünuhi · Arsan Başkanvekili Lütfi · Akadlı Üye Rifat · Göksu Üye İ. · Hakkı Ülkmen Üye Şemsettin · Akçoğlu Üye İbrahim · Senil Üye İhsan · Keçecioğlu Üye A. · Şeref Hocaoğlu Üye Salim · Başol Üye Celalettin · Kuralmen Üye Hakkı · Ketenoğlu Üye Ahmet · Akar Üye Muhittin · Gürün Üye Lütfi · Ömerbaş Üye Ekrem · Tüzemen