AYM Norm Denetimi E.1972/43 K.1972/43

Mercii.

İTİRAZIN KONUSU

17.7.1964 günlü, 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun 5. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu yolundaki borçlu iddiasının ciddî olduğu ve kuralın Anayasanın değişik 29. maddesine aykırı bulunduğu kanısına varan hâkimlik Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

I. OLAY

507 sayılı Kanunun 5. maddesindeki aynı kanunun 2. maddesinde

belirtilmiş esnafla hizmet, müslük, küçük sanat sahiplerinin ve yanlarında

çalıştırdıkları aynı nitelikteki kimselerin mesleklerine en yakın konuda kurulu

esnaf ve küçük sanatkârlar derneklerine kayıtlarını zorunlu kılan kurala

dayanarak Bornova Esnaf ve Küçük sanatkârlar Derneğince bir marangozun kaydı

yapılmış; yapılan giriş ücretini ve yıllık aidatı ödemediği için yine 507

sayılı Yasanın 39. maddesinde yer alan (derneklerin kayıt ücretleri, yıllık

aidat ve para cezaları ile ilgili ve usulünce itiraz mercilerinden geçerek

kesinleşmiş kararlarının ilâm değerinde olduğu ve genel hükümler uyarınca

yerine getirileceği) yolundaki kural gereğince Bornova İcra Dairesine

başvurulup borçluya 17.1.1969 günlü 1969/14 sayılı icra emri çıkartılması

üzerine borçlu icra tetkik merciine giderek kayıttan haberi bulunmadığını ileri

sürmüş ve takibin durdurulmasını istemiştir. İcra tetkik merciinin önce 1969/6

daha sonra 1972/6 sayısını alan itiraz sırasında borçlu 507 sayılı Kanunun 5.

maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmüş; icra tetkik mercii iddianın

ciddî ve sözü geçen maddenin Anayasanın değişik 29. maddesine aykırı bulunduğu

kanısına vardığı için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına 8.8.1972 gününde

1972/16 sayılı ile karar vermiştir.

II. METİNLER

1- Anayasaya aykırılığı ileri sürülen kural:

17.7.1964 günlü, 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkârlar Kanununun Anayasaya aykırılı ileri sürülen 5. maddesi (Beşinci Tertip Düstur: Cilt: 3- ikinci kitap, sayfa 2885 teki metne göre) şöyledir:

“Madde 5- İkinci madde belirtilen esnaf ile hizmet, meslek, küçük sanat sahipleri ve aynı niteliği taşıyıp, yanlarında çalışanların meslekleri ile en yakın konuda kurulu esnaf ve küçük sanatkârlar derneklerine kayıtları zorunluluğu vardır. Dernek olmayan yerlerde işbu zorunluluk birlik ajanlığına kayıtla yerine getirilir.”

2- Dayanak olarak ileri sürülen Anayasa maddesi:

İtiraz yoluna başvuran mahkemenin Anayasaya aykırılık iddiasının ciddî olduğu kanısına varışını desteklemek üzere ortaya koyduğu Anayasanın değişik 29. maddesi aşağıda yazılı olduğu gibidir.

“Madde 29- (20.9.1971 günlü, 1488 sayılı Yasa ile değişik) Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanılışında uygulanacak şekil ve usuller konunda gösterilir. Kanun, Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, millî güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkın korunması maksadiyle sınırlar koyabilir.

Hiç kimse bir derneğe üye olmaya veya dernekte üye kalmaya zorlanamaz.

Dernekler, kanunun gösterdiği hallerde hâkim karariyle kapatılabilir. Devletin ülkesi ve milletiyle bütünlüğünün, millî güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkın korunması bakımından gecikmede sakınca bulunan hallerde de, hâkim kararına kadar konunun açıkça yetkili kıldığı merciin emriyle faaliyetten alıkonulabilir.”

III. İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 15. maddesi uyarınca 3.10.1972 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında rapor, Bornova İcra Tetkik Merciinin 11.9.1972 günlü 1972/6-16 sayılı yazısına bağlı olarak gelen gerekçeli karar ve ekleri, konuyu ilgilendiren öteki metinler okunduktan sonra önce hâkimliğin itiraz yoluna başvurmaya yetkili bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur.

Anayasanın değişik 151. ve 22.4.1962 günlü, 44 sayılı Kanunun 27. maddeleri kurallarına göre bir mahkemenin herhangi bir kanun hükmünü, Anayasaya uygunluk denetiminden geçirilmesi için, Anayasa Mahkemesine getirebilme yetkisini kazanması, elinde bakmakta olduğu bir davanın bulunmasından başka ayrıca Anayasa Mahkemesine getirdiği kanun kurallarını o davada uygulama durumunda olmasına bağlıdır.

Olayda söz konusu olan, 507 sayılı kanunun 39. maddesi arıcılığı

ile 9.6.1932 günlü, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanununun ilâmların icrasına

ilişkin İkinci Babı hükümlerine (madde 24-41) bağlı bir takiptir ve borçlu

takibin durdurulması istemiyle icra tetkik merciine başvurmuştur. 2004 sayılı

Kanunun değişik 33. maddesine göre “İcra emrinin tebliği üzerine borçlu yedi

gün içinde dilekçe ile icra tetkik merciine başvurarak borcun zamanaşımına

uğradığı veya ihmal veya itfa edildiği itirazında bulunabilir. İtfa ve imhal

iddiası yetkili merciilerce resen yapılmış veya usulüne göre tasdik edilmiş

yahut icra dairesinde veya tetkik merciinde veya mahkeme önünde ikrar olunmuş

senetle tevsik edildiği takdirde icra geri bırakılır.”

Şu duruma göre Bornova İcra Tetkik Mercii bakmakta olduğu itirazda

işi ancak zamanaşımı, imhal ve itfa yönlerinden, tabiatiyle böyle bir iddia

varsa, ele almağa ve incelemeye yetkilidir. Şu sınırlı yetki içinde 507 sayılı

Kanunun kayıt zorunluğuna ilişkin 5. maddesinin uygulanması söz konusu olamaz.

O nedenle de Anayasanın değişik 151. maddesine dayanarak merciin sözü geçen

kuralı, anayasaya uygunluk denetimi için, Anayasa Mahkemesine getirmesine

olanak yoktur. Çünkü bu yol için Anayasaca öngörülmüş olan iki koşuldan

ikincisi, yani iptali istenen kanun kuralının mahkemenin elindeki işte

uygulanacak bir kural olması koşulu gerçekleşmiş değildir. Anayasanın değişik

151. ve 44 sayılı Kanunun 27. maddelerine uymayan başvurmanın, itirazda bulunan

hâkimliğin yetkisizliği nönünden reddi gerekir.

TAYLAN

Başkanvekili

Avni GİVDA

Üye

Fazıl ULUOCAK

Üye

Sait KOÇAK

Üye

Nuri ÜLGENALP

Üye

Şahap ARIÇ

Üye

İhsan ECEMİŞ

Üye

Recai SEÇKİN

Üye

Ahmet AKAR

Üye

Halit ZARBUN

Üye

Ziya ÖNEL

Üye

Kâni VRANA

Üye

Muhittin GÜRÜN

Üye

Şevket

MÜFTÜGİL

Üye Ahmet H.BOYACIOĞLU