AYM Norm Denetimi E.2002/44 K.2002/90

Resmi gazete tarih/sayı:27.01.2004 / 25359.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Ankara 9. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

22.7.1981 günlü, 2495 sayılı Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinin, Anayasa'nın 10., 67., 68. ve 70. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Son beş yıl içerisinde bir siyasi partiye üye olduğu anlaşılan davacının, atama onayının iptal edilmesi işlemine karşı açtığı davada, 2495 sayılı Kanun'un 16. maddesinin 1. fıkrasının "h" bendinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur."

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA'nın katılımlarıyla 14.3.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ ile Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuran Mahkeme, 22.7.1981 günlü, 2495 sayılı "Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun"un 16. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinin iptalini istemiştir. Ancak, itiraz konusu kural, Anayasa Mahkemesi'nin 8.10.2002 günlü, Esas:2002/38, Karar: 2002/89 sayılı kararıyla iptal edilmiş olduğundan itiraz konusu kural hakkında yeniden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.

KARŞIOY

GEREKÇESİ

1982 Anayasası'nın Geçici 15. maddesinin, 12 Eylül 1980

tarihinden, ilk genel seçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet

Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya (6.12.1983) kadar geçecek süre

içinde, çıkarılan kanunların, kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılı

Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasa'ya

aykırılığının iddia edilemeyeceğine ilişkin son fıkrası 3.10.2001 günlü 4709

sayılı Yasa ile madde metninden çıkarılmış, ancak aynı kurala koşut düzenleme getiren

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında

Yasanın 25. maddesi değiştirilmemiştir. Bu durumda Anayasa değişikliğine karşın

belirtilen dönemde çıkan yasaların Anayasa'ya uygunluğunun denetlenmesini

engelleyen 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesinin ihmalinin mi iptalinin mi

gerektiğinin tartışılması gerekmiştir.

Anayasa'nın 152. maddesinde "Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır" denilmektedir. Maddede "davaya bakmakta olan mahkeme" yönünden bir sınırlandırma getirilmediğinden iptal ve itiraz başvuruları nedeniyle incelediği davalarda Anayasa Mahkemesinin davaya bakmakta olan Mahkeme olduğunda duraksanamaz.

2949 sayılı Yasa'nın 18. maddesinin 2. bendinde "Mahkemelerce

kendisine Anayasa'nın 152 inci maddesine göre intikal ettirilen işleri ve Yüce

Divan sıfatıyla çalışırken veya siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin

davalarda aynı madde gereğince ön mesele olarak bakması gereken işleri karara

bağlamak" Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Burada yalnız Yüce Divan sıfatıyla çalışırken veya siyasi partilerin

kapatılmasına ilişkin davalardan söz edilmesi ise ön mesele olarak kabul edilen

işlerin bunlarla sınırlı olduğu anlamına gelmemekte Anayasa Mahkemesinin asıl

işlevi olan Anayasa'ya uygunluk denetiminin yanı sıra görevlendirildiği bu iki

konuda doğabilecek duraksamaları önleme amacına yönelik bulunmaktadır.

Öte yandan, Anayasa'nın 152. maddesinin "Anayasaya

aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi" biçimindeki başlığından

yola çıkarak Anayasa Mahkemesinin "diğer mahkemeler" kapsamına

girmemesi nedeniyle iptal ve itiraz başvuruları nedeniyle baktığı davalarda

uyguladığı bir kuralın Anayasa'ya aykırılığını incelemeyeceği sonucuna

varılamaz. Gerçekten böyle düşünüldüğünde, Anayasa Mahkemesi'nin Yüce Divan ve

Siyasi Parti kapatma davalarında da Anayasa'ya aykırılık sorununu ön mesele

olarak inceleyememesi gerekir. Çünkü bu davaların diğer mahkemelerde

görülebilecek türden klâsik davalar olması sonuçta bu davalara bakan Mahkemenin

Anayasa Mahkemesi olduğu gerçeğini ortadan kaldırmaz. Ayrıca Anayasa

maddelerinin başlıkları Anayasanın 176. maddesine göre Anayasa metninden

sayılmaz.

Öte yandan, Anayasa yargısının kabul edildiği bir hukuk

sisteminde, Anayasa'nın üstünlüğünün ve bağlayıcılığının sağlanabilmesi için

bir zorunluluk olmadıkça ihmal yoluna gidilmesi olağan ve kabul gören bir

yöntem değildir. Bu bağlamda, Anayasa'nın 138. maddesindeki hâkimlerin

Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm

vereceklerine ilişkin kuralla hakimlerin doğrudan Anayasa'yı uygulayabilmeleri

değil bakmakta oldukları bir davada uygulayacakları kuralları Anayasa'ya aykırı

bulmaları halinde bunların iptalleri için itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine

başvurmaları sağlanarak aykırılığın giderilmesi amaçlanmıştır. Mahkemelerin

Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vardıkları kuralları ihmal ederek doğrudan

Anayasa'yı uygulayabileceklerinin kabulü, Anayasa'ya uygunluk denetiminin

Anayasa Mahkemesine verildiği bir hukuk sistemine ve onu yansıtan Anayasa'ya

aykırılık oluşturur.

Anayasa'nın Geçici 15. maddesinin son fıkrasının 4709 sayılı Yasa

ile kaldırılmasından önceki dönemde, bu fıkra kapsamına giren kimi yasalardaki

kuralların Anayasa'da yapılan değişiklikler sonucu Anayasa'ya aykırı duruma

gelmelerine karşın Mahkemelerde görülmekte olan davalarda bunların Anayasa'ya

aykırılıklarının ileri sürülememesi nedeniyle aradaki aykırılık iptalin

imkânsızlığı karşısında zorunlu olarak ihmal yoluyla giderilmeye çalışılmıştır.

Bir hukuk karmaşasının yaşandığı tartışmasız olan bu dönem, 4709 sayılı Yasanın

getirdiği değişiklikle sona ermiştir. Artık Türk hukuk sisteminde

"ihmal" yöntemini haklı kılacak bir neden kalmamıştır. Ayrıca bu

yöntem, ihmal edilmekle dolaylı olarak Anayasa'ya aykırı oldukları saptanan kimi

kuralların varlıklarını sürdürmelerine neden olmaktadır.

Açıklanan nedenlerle, 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesi iptal edilmeden, bu maddenin ihmali yoluyla esasın incelenmesine geçilemeyeceği gerekçesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.

Başkan

Mustafa BUMİN

Başkanvekili

Haşim KILIÇ

Üye

Yalçın ACARGÜN

Üye

Sacit ADALI

Üye

Ali HÜNER

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ertuğrul ERSOY

Üye

Tülay TUĞCU

Üye

Ahmet AKYALÇIN

Üye

Enis TUNGA

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye Rüştü SÖNMEZ Üye Ertuğrul ERSOY