AYM Norm Denetimi E.2009/82 K.2011/32

Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

26.12.2002 günlü, 4776 sayılı 2003 Mali Yılı Genel ve Katma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet Harcamalarının Yapılmasına ve Devlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine Dair Kanun'un 3. maddesinin (h) fıkrasının 'Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u,' bölümünün, Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153., ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

4776 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (h) fıkrasına

dayanılarak aylık gayri safi hasılatının % 10'unu Maliye Bakanlığı Merkez

Saymanlığı'na yatırması talep edilen Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı,

Ankara 9. İdare Mahkemesi'nde ödemeye esas tebliğin iptali ile bu tebliğ

üzerine yapılan ödemelerin yasal faizi ile birlikte iadesi istemli bir dava

açmıştır. Yargılama sürecinde davacı, uygulanma durumu bulunan fıkranın ilgili

bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Bu savı ciddi görmeyen

Mahkeme'nin kararı, davacının temyiz talebi üzerine Danıştay'ın 11. Dairesi

tarafından bozulmuştur. Bozma kararı üzerine, Ankara 9. İdare Mahkemesi ilgili

hükmün Anayasa'ya aykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

İtiraz konusu kuralı içeren, 4776 sayılı 2003 Mali Yılı Genel ve Katma Bütçeleri Kanunlaşıncaya Kadar Devlet Harcamalarının Yapılmasına ve Devlet Gelirlerinin Tahsiline Yetki Verilmesine Dair Kanun'un 3. maddesinin (h) fıkrası şu şekildedir:

'2002 Mali Yılı Bütçe Kanununun 29 uncu maddesi hükümleri dikkate alınarak;

- Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdürlüğünün mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u,

- Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'u,

Kesilir.'

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153. ve 161. maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ, Zehra Ayla PERKTAŞ ve Recep KÖMÜRCÜ'nün katılımlarıyla 27.10.2009 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın bütçe ile ilgili olmayan ve diğer yasalarla yapılması gereken bir düzenleme olduğu, dolayısıyla diğer yasaların konusu olan bu düzenlemenin bütçe yasası ile yapıldığı, aynı konuda daha önce Anayasa Mahkemesi'nce verilen iptal kararları olduğu belirtilerek Anayasa'nın 73., 87., 88., 89., 153 ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'nın 87. maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri belirtilirken bütçe yasa tasarısını görüşmek ve kabul etmek dışında diğer yasaları koymak, değiştirmek ve kaldırmak biçiminde bir ayırım yapılmıştır. Bütçe yasalarını öteki yasalardan ayrı tutan bu kural karşısında, herhangi bir yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesi veya herhangi bir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesi ve kaldırılması olanaksızdır.

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasaların Türkiye Büyük Millet

Meclisi'nde teklif, görüşme usul ve esasları ile yayımlanması düzenlenirken

bütçe yasalarının görüşme usul ve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir.

Bu maddeyle bütçe yasa tasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul

edilmiş, genel kurulda üyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde

bulunmaları önlenmiş ve Anayasa'nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanı'na bütçe

yasalarını bir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi

tanınmamıştır. Öte yandan, Anayasa'nın 163. maddesinde bütçede değişiklik

yapılabilmesi esasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na kanun hükmünde

kararname ile bütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir.

Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenen bu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak, olağan yasa ile düzenlenmesi gereken bir konunun, bütçe yasası ile düzenlenmesi, değiştirilmesi veya kaldırılması olanaksızdır.

Anayasa'nın 161. maddesinin birinci fıkrasına göre devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır. 161. maddenin son fıkrasında, 'Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.' denilmektedir. Yasa konusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla 'bütçe ile ilgili hükümler' ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte düzenlemelerdir.

Bir yasa kuralının bütçeden harcamayı ya da bütçeye gelir

sağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde 'bütçe ile ilgili

hükümlerden' sayılmasına yetmez. Her yasada değişik türde gidere neden

olabilecek kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin eğitim,

savunma, sağlık, yargı, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmeti alanlarına

ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse, bu

konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarına hükümler

koymak yoluna gidilebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçenin yapılması

ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, Yasa koyucunun başka amaçla ve

bütçeninkinden tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesi gereken yasama

işlemleridir. 'Bütçe ile ilgili hüküm' sözcüklerine dayanılarak, gider ya da

gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasa yerine bütçe yasası ile düzenlemek

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu tür yasalar yönünden uygulanamaz duruma

düşürür.

Anayasa'nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe yasalarında, bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe yasalarını bütçeyle ilgili olmayan kurallardan uzak tutmak ve kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.

Bir kamu iktisadi teşebbüsü olan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığının mal ve hizmet satışları gayri safi hasılatının % 10'unun kesilerek Hazineye aktarılmasını öngören kural, genel bütçeyle ilgisi bulunmaması nedeniyle Anayasa'ya aykırılık oluşturmaktadır. Bu kuruluşların mal ve hizmet satışlarından elde ettikleri gelirlerinin nasıl ve ne şekilde dağıtılacağı ya da harcanacağı kendi kuruluş yasalarında ayrıntılı biçimde yer almaktadır. Bu konulardaki düzenlemelerin bütçe yasalarıyla değil, belirtilen kuruluşun özel yasasıyla yapılması gerekmektedir.

Bu nedenlerle kural, Anayasa'nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kuralın, Anayasa'nın 73., ve 153. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

KILIÇ

Başkanvekili

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Fulya

KANTARCIOĞLU

Üye

Ahmet

AKYALÇIN

Üye

Mehmet

ERTEN

Üye

Fettah

OTO

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh

KALELİ

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Alparslan

ALTAN

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN