AYM Norm Denetimi E.2013/132 K.2013/135

edildi

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

4.11.1983 günlü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun, 24.5.2013 günlü, 6487 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle değiştirilen geçici 6. maddesinin Anayasa'nın 2., 35., 36., 46. ve 90. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

Davacıların, 1999 yılında kesinleşen imar planında'ilkokul alanı'olarak gösterilen taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkilerinin kısıtlanmış olması nedeniyle açılan tazminat davasında, davacılar vekilinin itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI

2942 sayılı Kanun'un, 6487 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle değiştirilen geçici 6. maddesi şöyledir:

'Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel tespiti

GEÇİCİ MADDE 6-Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde hükümlerine göre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.

İdarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan

taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının idarenin daveti veya

malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri; bu Kanunun 8 inci maddesinin

ikinci fıkrasına göre teşkil edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle,

taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak ve bu Kanunun 11 inci

ve 12 nci maddelerine göre hesaplanmak suretiyle tespit edilir. Tespitten

sonra, bu Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre teşkil olunan uzlaşma

komisyonunca, idarenin daveti veya malikin müracaat tarihinden itibaren en geç

altı ay içinde 7201 sayılı Kanun hükümlerine göre tebliğ edilen bir yazı ile,

tahmini değer bildirilmeksizin, talep sahibi uzlaşma görüşmelerine davet

edilir.

Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir yerde imar hakkı kullandırılması suretiyle veya bunların mümkün olmaması hâlinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir.

Uzlaşma görüşmeleri, hukuki veya fiili engel bulunmadığı takdirde

davete icabet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır ve

uzlaşmaya varılıp varılmadığı, malik veya temsilcisi ile komisyon üyeleri

tarafından imzalanan bir tutanağa bağlanır. Bu tutanak ile uzlaşma

görüşmelerine ilişkin bilgi ve belgeler, açılacak davalarda taraflar aleyhine

delil teşkil etmez. Uzlaşmaya varılması hâlinde, üzerinde uzlaşılan hakkın

türünü, tanınma şart ve usullerini, nakdi ödemede bulunulacak ise miktarını ve

ödeme şartları ile taşınmazların tesciline veya terkinine dair muvafakati de

ihtiva eden bir sözleşme akdedilerek bu sözleşme çerçevesinde işlem yapılır ve

uzlaşma konusu taşınmazlar resen tapuya tescil veya terkin edilir.

Uzlaşılan bedel, bütçe imkanları dâhilinde sonraki yıllara sâri olacak şekilde taksitli olarak da ödenebilir. Taksitli ödeme süresince, 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanuna göre ayrıca kanuni faiz ödenir.

İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde,

uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde malik

veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir. Dava açılması hâlinde,

fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının dava

tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre

mahkemece bu Kanunun 15 inci maddesine göre bilirkişi incelemesi yapılmak

suretiyle tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine

hükmedilir. Tespit edilen bedel, bu maddenin sekizinci fıkrasına göre idarece

ödenir. Tescile veya terkine ilişkin hüküm kesin olup tarafların hükmedilen

bedele ilişkin temyiz hakkı saklıdır.

Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu olarak belirlenir.

Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca

ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine

dâhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen

ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil

Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet

alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve

il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri

toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının

en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen

alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşması hâlinde,

ödemeler, sonraki yıllara sâri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle

gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları

dikkate alınır. Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni

faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine,

üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu

maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir.

Bu maddenin bedele ilişkin hükümleri, vuku bulduğu tarih itibarı

ile bu maddenin kapsamında olan kamulaştırmasız el koymadan dolayı açtıkları

tazminat davası süre bakımından dava hakkının düştüğü gerekçesiyle reddedilmiş

olanlar hakkında da uygulanır. Evvelce açtıkları davalar sonunda tazminat

almaya hak kazanmış veya süre dışındaki sebeplerden dolayı davaları reddedilmiş

olanlar hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz. Ancak, gerek iç hukuka ve

gerekse milletlerarası hukuka göre evvelce açtıkları davalar sonunda hak

kazanmış oldukları tazminat henüz ödenmemiş olanlara, idare tarafından nakdi

ödeme yerine, üçüncü fıkrada belirtilen diğer uzlaşma yolları teklif edilebilir

ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir.

Vuku bulduğu tarih itibarı ile bu maddenin kapsamında olan

kamulaştırmasız el koymadan dolayı bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce

tazmin talebiyle dava açmış olanlar; bu madde hükümlerine göre uzlaşma yoluna

gitmeyi isteyip istemediklerini bu maddenin yürürlüğe girmesinden itibaren üç

ay içinde idareye ve mahkemeye verecekleri dilekçeler ile bildirebilirler.

Uzlaşma talebi üzerine, uzlaşma görüşmelerinin neticesine kadar dava

bekletilir; uzlaşılamaması hâlinde, uzlaşmazlık tutanağının mahkemeye sunulmasından

sonra davaya devam edilir. Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî

kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufu

kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda

öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava

açılabilir. Bu madde hükümleri karara bağlanmamış veya kararı kesinleşmemiş tüm

davalara uygulanır. Kararı kesinleşen davalara ise, bu maddenin yalnızca

sekizinci fıkra hükümleri uygulanır.

Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez.

24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından doğan ve ipotekle teminat altına alınanlar da dâhil olmak üzere her türlü alacak ve bedeller, borçlu idarelerce, ipotek veya uygulama tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunda belirtilen kanuni faiz oranı uygulanmak suretiyle güncellenerek ilgililerine ödenir. Bu hüküm devam eden davalarda da uygulanır. Bu fıkra uyarınca yapılacak ödemeler hakkında da bu madde hükümleri uygulanır.

4/11/1983 tarihinden bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihe kadar

kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış

olmasına rağmen fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir

ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazların idare tarafından

kamulaştırılması hâlinde kamulaştırma bedeli ve mahkemelerce malikleri lehine

hükmedilen tazminat ile bu davalara ilişkin mahkeme ve icra vekalet ücretleri

de, idarelerce bu maddenin sekizinci fıkrasına göre bütçelerden ayrılacak

paydan ve aynı fıkrada belirtilen usule göre ödenir ve işlem yapılır. Bu

alacaklar için de bu maddenin on birinci fıkrası, bu fıkra kapsamında kalan

taşınmazlar hakkında açılan her türlü davalarda ise yedinci fıkra hükümleri

uygulanır. Bu fıkra hükmü, bu fıkra kapsamında kalan taşınmazlar hakkında

açılan ve kesinleşmeyen davalarda da uygulanır.'

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ayhan KILIÇ tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralı ve dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anayasa'nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddesine göre, bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırıgörmesi hâlindeveya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarının idari yargıda görüleceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, özel kanunlarda adli yargının görevli olduğu belirtilmedikçe, idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan tazminat davalarının görüm ve çözümü idari yargının görev alanına girmektedir.

Bununla birlikte, Türk hukukunda, Fransız uygulamasının etkisiyle idarenin, hiçbir hukuki temeli bulunmayan bazı eylemlerinden doğan zararların tazmininin idari yargıda değil, adli yargıda görülmesi gerektiği doktrin ve yargısal içtihatlarda kabul edilmektedir. Bu eylemler, şeklen idareden sadır olmalarına rağmen eylemlerdeki ağır hukuksuzluk, bunların fonksiyonel açıdan idari eylem olma niteliğini ortadan kaldırmakta ve fiili yola dönüştürmektedir. Bu derece ağır hukuksuzluklar içeren fiiller, öteden beri idari eylem olarak değil haksız fiil olarak yorumlanmakta ve uygulanmaktadır.

Türk hukukunda'fiili yol'un en karakteristik örneği,'kamulaştırmasız

el atma'lardır. Kamulaştırmasız el atma, idarenin, bir kişiye ait taşınmazı

bilerek veya bilmeyerek kamulaştırmaya ilişkin usul ve kurallarına uymaksızın

ve bir bedel ödemeksizin işgal ederek kamu hizmetine tahsis etmesi şeklinde

tanımlanmaktadır. Buna göre, kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için,

kişiye ait gayrimenkulün idarece (kamu hizmetinde kullanılmak amacıyla) işgal

edilmiş olması ve bu işgalin kanunda öngörülen usul ve esaslara uyularak tesis

edilmiş bir kamulaştırma işlemine dayanmadan gerçekleştirilmiş olması

gerekmektedir. Bu şekilde, idarenin hukuk dışı eyleminden kaynaklanan fiili el

atmaların, özel kişilerin haksız fiil teşkil eden eylemlerinden hiçbir farkının

bulunmadığı, bu nedenle bu tip eylemlerden doğan zararların da özel kişilerin

haksız fiilinden doğan zararlarda olduğu gibi adli yargıda dava konusu edilmesi

gerektiği kabul edilmektedir.

Başvuran Mahkemede görülen davaya konu olayda, davacılara ait

taşınmaz, imar planlarıyla'ilkokul alanı'sınırları içine alınmış ve bu

nedenle davacıların taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi kısıtlanmıştır.

Davacıların tasarruf yetkisinin kısıtlanmasının, mameleklerinde azalma meydana

getirebileceği tartışmasızdır. Ancak davacıların mülkü üzerinde tasarruf etme

hakkının kısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari bir işlem

niteliğinde olduğu tartışmasız olan imar planından kaynaklanmaktadır. Olayda,

idarenin fiili el koyma niteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta, aksine

kanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamak biçiminde tezahür

eden bir eylemsizliği söz konusudur.

Öte yandan, kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerekmektedir. Oysa, Mahkemede görülen davaya konu olayda olduğu gibi'imar kısıtlamaları'nda taşınmaz zilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup yalnızca malikin tasarruf yetkisinin, ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kalması söz konusu olmaktadır.

Sonuç olarak, davacıların taşınmazının imar planlarında'ilkokul alanı'olarak gösterilmesi nedeniyle tasarruf hakkının kısıtlanmasının kamulaştırmasız el atma olarak nitelendirilemeyeceği, bunun, idari bir işlem olan imar planlarının zorunlu bir sonucu olduğu ve tasarruf hakkının kısıtlanması sebebiyle doğan zararın ancak idari yargıda açılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıylabakılmakta olan dava,itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin görev alanına girmemektedir.

Nitekim, Anayasa'nın 158. maddesiyle, adli, idari ve askerî yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrar bulmuş içtihatları da bu yöndedir (Örneğin; 4.2.2013 günlü, E.201/107, K.2013/230 sayılı kararı).

Kaldı ki, itiraz konusu geçici 6. maddenin onuncu fıkrasının üçüncü cümlesinde de,'Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir.'hükmüne yer verilerek'imar kısıtlamaları'ndan kaynaklanan tazminat davalarının idari yargıda açılacağı teyit edilmiştir.

Açıklanan nedenlerle başvurunun, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

ALTAN

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

Zühtü ARSLAN

Üye

M. Emin KUZ