AYM Norm Denetimi E.2013/51 K.2013/159

Büyük Millet Meclisi üyeleri Emine Ülker TARHAN ve M. Akif HAMZAÇEBİ ile birlikte 125 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU : 25.2.1998

günlü, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 12. maddesine, 27.2.2013 günlü, 6443 sayılı Mera Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle eklenen fıkranın birinci ve son cümlelerinin Anayasa'nın 2., 7., 8., 11. ve 45. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Yasa Kuralları

Kanun'un 12. maddesine, 6443 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen ve dava konusu kuralların da yer aldığı fıkra şöyledir:

“Kiralanacak alanda hayvancılık için gerekli bakım, barınma ve su ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesisleri kurulabilir. Bu tesislerin taban alanı, kiralanacak alanın yüzölçümünün yüzde birini geçemez. Bu oranı bir katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu tesislerin yapılması ve kullanılması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde, Anayasa'nın 2., 7., 8., 11. ve 45. maddelerine dayanılmıştır.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ'un katılımlarıyla 22.5.2013 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Hakan ATASOY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava dilekçesinde, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç

dışı kullanılması ve tahribini önlemek görevinin Anayasa'nın 45. maddesiyle

Devlete verildiği, hâl böyleyken mera, yaylak ve kışlakların yapılaşmaya

açılmasının, Devlete verilen bu görev ile bağdaşmasının mümkün olmadığı;

meraların kendilerine tahsis edilen köy veya kasaba halkının hayvanlarının

yayılıp otlatılmasına mahsus olduğu, bu yerler özel mülkiyete konu

olamayacağından üzerlerine hayvancılık tesisi yapılamayacağı; dava konusu

kuralların kamu yararına dayanmadığı, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç

dışı kullanılmasının ve tahribinin önünü açtığı; kurallarda yapılaşmaya konu

olacak mera, yaylak ve kışlakların alanlarını sınırlamaya dönük bir hüküm

(kiralanacak alanın yüzölçümünün yüzde biri) yer almakla birlikte, buralarda

kurulacak tesislerin niteliğine, yüksekliğine ilişkin herhangi bir sınırlama

hükmü getirilmediği, bu tesislerin kullanılmasıyla ilgili usul ve esasların

çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesi konusunda Bakanlığa sınırları ve

çerçevesi belirlenmeden yetki verildiği; Anayasa'nın herhangi bir hükmüne

aykırı bir düzenlemenin 11. maddesinde yer alan Anayasa'nın üstünlüğü ve

bağlayıcılığı ve dolayısıyla 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesiyle

bağdaşmasının düşünülemeyeceği belirtilerek kuralların, Anayasa'nın 2., 7., 8.,

11. ve 45. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Kanun'un 3. maddesinin (d) bendine göre meralar, hayvanların

otlatılması ve otundan yararlanılması için tahsis edilen veya kadimden beri bu

amaçla kullanılan yerlerdir. Kanun'un 4. maddesinde, meralar, yaylak ve

kışlakların kullanma hakkının bir veya birden çok köy veya belediyeye ait

olduğu, bu yerlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunduğu, özel

mülkiyete geçirilemeyeceği, amacı dışında kullanılamayacağı, sınırlarının daraltılamayacağı,

zaman aşımına konu olamayacağı, ancak kullanım hakkının kiralanabileceği; 11.

maddesinde, köy veya belediyenin münferiden veya müştereken yararlanacağı mera,

yaylak ve kışlak ihtiyacının belirlenmesinde, bu alanların karakter ve otlatma

kapasitesi, bitkisel ve hayvansal gelişme ve otlatılacak hayvan miktarının

dikkate alınacağı; 12. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, köy veya

belediye tüzel kişiliğine tahsis edilen mera, yaylak ve kışlakların ihtiyaçtan

fazla çıkan kısmının, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerle

hayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabileceği, ayrıca ancak ıslah

edilmek suretiyle mera olarak kullanılabilecek alanların da gerekli ıslah

işlemlerini taahhüt eden özel ve tüzel kişilere kiraya verilebileceği

belirtilmiş; maddenin dava konusu kuralların da yer aldığı dördüncü fıkrasında

ise kiralanacak alanda hayvancılık için gerekli bakım, barınma ve su

ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesislerinin kurulabileceği, bu

tesislerin taban alanının, kiralanacak alanın yüzölçümünün yüzde birini

geçemeyeceği, bu oranı bir katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulunun yetkili

olduğu ve bu tesislerin yapılması ve kullanılmasıyla ilgili usul ve esasların

Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk

devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren,

eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni

kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan

kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla

kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Kanunların kamu

yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar

içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi de hukuk devleti olmanın

gereğidir. Bu nedenle, kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan

takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı

ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir.

Anayasa'nın “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında

çalışanların korunması” başlıklı 45. maddesinde,”Devlet, tarım

arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini

önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve

hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların

işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.

Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek

değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.” denilerek, Devlete

tarımsal alanlarda toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda düzenleme yapma ödevi

verilmiş, ancak bu ödevin ne şekilde yerine getirileceği kanun koyucunun

takdirine bırakılmıştır.

Hayvanların yaşama ve barınma ortamlarındaki çevre koşullarının

iyileştirilmesi ve optimum seviyeye getirilmesi, hayvansal üretimin

artırılmasında önemli bir role sahiptir. Düzenleme ile taban alanı da

belirtilmek suretiyle, kiralanacak alanda hayvancılık için gerekli bakım,

barınma ve su ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesisleri

kurulmasına imkân tanınarak, bir yandan ulusal gelirin ve istihdamın

artırılması, et, süt, tekstil, deri, kozmetik ve ilaç sanayi dallarına hammadde

sağlanması, istikrarlı kalkınmaya katkıda bulunulması, kırsal alandaki açık ve

gizli işsizliğin ve buna bağlı sosyal sorunların azaltılması ve önlenmesi gibi

ülkede sosyo-ekonomik açıdan önemli bir işleve sahip olan hayvansal üretimin

artırılmasının, diğer yandan da meraların tahsis amaçları doğrultusunda

kullanılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, kamu yararı amacıyla

öngörülen kuralların, anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde

olduğu açıktır.

Anayasa'nın 7. maddesinde, yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet

Meclisine ait olduğu ve bu yetkinin devredilemeyeceği öngörülmüştür. Buna göre,

kanun ile düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organına, genel, sınırsız,

esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenleme yetkisi verilmesi, yasama

yetkisinin devri anlamına geleceğinden Anayasa'nın 7. maddesine aykırı düşer.

Ancak, kanunda temel esasların ve çerçevenin belirlenmesi koşuluyla, uzmanlık

ve teknik konulara ilişkin ayrıntıların düzenlenmesinin yürütmeye bırakılması

Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. Esasen Anayasa'nın 8. maddesinde yer alan, “yürütme

yetkisi ve görevi Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine

getirilir” hükmünün anlamı da budur.

Bakanlığa verilen mera alanında hayvancılık için gerekli bakım,

barınma ve su ihtiyaçlarını karşılayacak zorunlu hayvancılık tesislerinin

yapılması ve kullanılması ile ilgili usul ve esasları belirleme yetkisi, işin

özelliğinden kaynaklanan, uzmanlık gerektiren, teknik konuları içeren, objektif

bir düzenleme yetkisidir. Kanun koyucu, kiralanacak alanda kurulmasına izin

verilen tesislerin, hayvancılık için gerekli bakım, barınma ve su ihtiyaçlarını

karşılamak amacıyla kurulabileceğini, tesislerin taban alanının kiralanacak

alanın yüzölçümünün yüzde birini geçemeyeceğini, bu oranın Bakanlar Kurulu

tarafından bir katına kadar artırılabileceğini belirterek, bu tesislerin amaç

ve nitelikleri ile ilgili asli düzenlemeleri yapmış ve bu şekilde Bakanlığa

verilen yetkinin çerçevesini belirlemiştir. Buna göre, dava konusu kurallarla

söz konusu tesislerin yapılması ve kullanılması ile ilgili usul ve esasların

Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğinin öngörülmesi, yasama

yetkisinin devri olarak nitelendirilemez.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu kurallar Anayasa'nın 2., 7., 8. ve 45. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 11. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

25.2.1998 günlü, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 12. maddesine, 27.2.2013 günlü, 6443 sayılı Mera Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 2. maddesiyle eklenen fıkranın birinci ve son cümlelerine yönelik iptal istemleri, 26.12.2013 günlü, E.2013/51, K.2013/159 sayılı kararla reddedildiğinden, bu cümlelere ilişkin yürürlüğün durdurulması istemlerinin REDDİNE, 26.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

ALTAN

Üye

Mehmet ERTEN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Zehra Ayla

PERKTAŞ

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan ÜSTÜN

Üye

Engin YILDIRIM

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Erdal TERCAN

Üye

Muammer TOPAL

Üye

Zühtü ARSLAN

Üye

M. Emin KUZ