AYM Norm Denetimi E.2015/31 K.2015/34

edildi

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN

Ankara 6. İş Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU

22.5.2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun, 15.5.2008 tarihli ve 5763 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değiştirilen 30. maddesinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemidir.

I- OLAY

İdarenin işçi alımına ilişkin olarak davacı hakkında yürütülen işlemi iptal etmesinden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümü ile ilgili olarak görülen davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

II- İTİRAZ KONUSU YASA KURALI

Kanun'un itiraz konusu kural olan 30. maddesi şöyledir:

"Madde 30- (Değişik: 15/5/2008-5763/2 md.)

İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör

işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli ve

yüzde iki eski hükümlü işçiyi veya 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik

Kanunu veya 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri

Memurlar Kanunu kapsamına giren ve askerlik hizmetini yaparken 12/4/1991

tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde sayılan

terör olaylarının sebep ve tesiri sonucu malul sayılmayacak şekilde

yaralananları meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla

yükümlüdürler. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin

bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre

hesaplanır.

Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür. İşyerinin işçisi iken engelli hâle gelenlere öncelik tanınır.

İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığı ile sağlarlar. Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin nitelikleri, hangi işlerde çalıştırılabilecekleri, bunların işyerlerinde genel hükümler dışında bağlı olacakları özel çalışma ile mesleğe yöneltilmeleri, mesleki yönden işverence nasıl işe alınacakları, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz ve yukarıdaki hükümler uyarınca işyerlerindeki işçi sayısının tespitinde yer altı ve su altı işlerinde çalışanlar hesaba katılmaz.

Bir işyerinden malulen ayrılmak zorunda kalıp da sonradan maluliyeti ortadan kalkan işçiler eski işyerlerinde tekrar işe alınmalarını istedikleri takdirde, işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye altı aylık ücret tutarında tazminat öder.

Özel sektör işverenlerince bu madde kapsamında çalıştırılan

17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi engelli

sigortalılar ile 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde

belirtilen korumalı işyerlerinde çalıştırılan engelli sigortalıların, aynı

Kanunun 72 nci ve 73 üncü maddelerinde sayılan ve 78 inci maddesiyle belirlenen

prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren

hisselerinin tamamı, kontenjan fazlası engelli çalıştıran, yükümlü olmadıkları

halde engelli çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir

engelli için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine

ait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanır. İşveren hissesine ait

primlerin Hazinece karşılanabilmesi için işverenlerin çalıştırdıkları

sigortalılarla ilgili olarak 506 sayılı Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet

belgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi ve

sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden

tutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarın ödenmiş olması

şarttır. Bu fıkraya göre işveren tarafından ödenmesi gereken primlerin geç

ödenmesi halinde, Hazinece Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemenin

gecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı, işverenden tahsil edilir. Hazinece

karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya

maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz. (Ek cümle: 31/7/2008-5797/10 md.) Bu

fıkrada düzenlenen teşvik, kamu idareleri hariç 506 sayılı Kanun kapsamındaki

sigortalılara ilişkin matrah ve oranlar üzerinden olmak üzere, 506 sayılı

Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıkların statülerine tabi

personeli için de uygulanır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar

Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı

tarafından müştereken belirlenir.

(Değişik yedinci fıkra: 11/10/2011-KHK-665/28 md.) Bu maddeye

aykırılık hallerinde 101 inci madde uyarınca tahsil edilecek cezalar,

engellilerin ve eski hükümlülerin kendi işini kurmaları, engellinin iş

bulmasını sağlayacak destek teknolojileri, engellinin işe yerleştirilmesi, işe

ve işyerine uyumunun sağlanması ve bu gibi projelerde kullanılır. Tahsil edilen

cezaların kullanımına ilişkin hususlar, Türkiye İş Kurumunun

koordinatörlüğünde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel

Müdürlüğü ile İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Aile ve Sosyal

Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Adalet

Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü, en çok işçi ve işvereni temsil

eden üst kuruluşların ve en çok engelliyi temsil eden üst kuruluşun birer

temsilcisinden oluşan komisyon tarafından karara bağlanır. Komisyonun çalışma

usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle

düzenlenir.

Eski hükümlü çalıştırılmasında, kanunlardaki kamu güvenliği ile ilgili hizmetlere ilişkin özel hükümler saklıdır."

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hasan Mutlu ALTUN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ile bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri

Hakkında Kanun'un"Anayasaya aykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi"

başlıklı 40. maddesinde, Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak

başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında,

bir davaya bakmakta olan mahkemenin, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun

hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya

taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına

varması durumunda, bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak

Anayasa Mahkemesine göndereceği kurala bağlanmış; fıkranın (a) bendinde "iptali

istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan

gerekçeli başvuru kararının aslı", Mahkemeye gönderilecek belgeler

arasında sayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde

dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının, Anayasa

Mahkemesi tarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği

hükme bağlanmıştır.

Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü'nün 46. maddesinin (1) numaralı

fıkrasında, itiraz başvurusunun mahkemelerce gerekçeli karar ile yapılacağı,

fıkranın (a) bendinde itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçeli kararında,Anayasa'ya

aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa'nın hangi

maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle

birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edildikten sonra, 49. maddesinin

(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde, Anayasa Mahkemesince yapılan ilk

incelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğu tespit edilirse, itiraz yoluna

ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar

verileceği; (2) numaralı fıkrasında da önceki fıkranın (b) bendi uyarınca

verilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak

yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.

Yapılan incelemede, itiraz yoluna başvuran Mahkemenin Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın Anayasa'nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunu ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterildiği gerekçeli başvuru kararını eklemeden, Anayasa'ya aykırılık iddialarının değerlendirilmesi talebiyle itiraz başvurusunda bulunduğu anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ileAnayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineaykırı olduğu anlaşılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Kanun'un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.

ARSLAN

Başkanvekili

Serruh

KALELİ

Başkanvekili

Alparslan

ALTAN

Üye

Serdar

ÖZGÜLDÜR

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Recep

KÖMÜRCÜ

Üye

Burhan

ÜSTÜN

Üye

Engin

YILDIRIM

Üye

Nuri

NECİPOĞLU

Üye

Hicabi

DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Erdal

TERCAN

Üye

Muammer

TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üye

Kadir

ÖZKAYA