AYM Norm Denetimi E.2019/14 K.2019/16

– 30726

İPTAL DAVASINI AÇAN

Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 137 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU

30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının 27/12/2018 tarihli ve 7159 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin Anayasa’nın 67., 79. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

7062 sayılı Kanun’un iptali talep edilen kuralın da yer aldığı geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“(1) Mevcut Başkan ve Başkanvekili ile üyeler kalan görev sürelerini tamamlar. (Değişik cümle:27/12/2018-7159/10 md.) Kurul üyelerinden; 2019 yılında görevi sona ereceklerin yerine 2020 yılı Ocak ayında, 2022 yılında görevi sona ereceklerin yerine ise 2023 yılı Ocak ayında yenileme seçimi yapılır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Taylan BARIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. İptal Talebinin Gerekçesi

3. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla kanuni

görev süreleri biten mevcut Yüksek Seçim Kurulu (YSK) başkan ve üyelerinin

görev süresinin bir yıl uzatılarak 2019 yılı Mart ayında yapılacak yerel

seçimlerin yönetim ve denetiminde görev almalarının sağlandığı, söz

konusu kuralın bir seçim hükmü olması dolayısıyla Anayasa’nın 67. maddesinde

yer alan seçim kanunlarında yapılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten

itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmayacağına ilişkin hükme

aykırı olduğu, herhangi bir kamu yararı amacı gözetmeyen ve objektif hiçbir nedene

dayanmayan düzenlemenin YSK’nın tarafsızlığını ve bağımsızlığını zedeleyici

nitelik taşıdığı, seçimlerin dürüstlük içinde yapılmasının güvencesi olan

bağımsız yargı denetimini ortadan kaldırdığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın

67., 79. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

4. Dava konusu kuralla YSK üyelerinden 2019 yılında görevi sona ereceklerin yerine 2020 yılı Ocak ayında, 2022 yılında görevi sona ereceklerin yerine ise 2023 yılı Ocak ayında yenileme seçimi yapılacağı öngörülmektedir.

5. Anayasa’nın 67. maddesinin birinci fıkrasında, vatandaşların kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmiş; ikinci fıkrasında, seçimlerin ve halkoylamasının serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetimi ve denetimi altında yapılacağı hüküm altına alınmış, yedinci fıkrasında da seçim kanunlarında yapılan değişikliklerin, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmayacağı kuralına yer verilmiştir.

6. Anayasa’nın 79. maddesinin, seçimlerin yargı organlarının genel

yönetimi ve denetimi altında yapılacağını belirten birinci fıkrasından sonra

YSK’nın görev ve yetkilerini düzenleyen ikinci fıkrasında “Seçimlerin

başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile

ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra

seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve

kesin karara bağlama” görevinin YSK’ya verildiği belirtilmiştir.

Anılan maddenin dördüncü fıkrasında da YSK’nın oluşumu, üyelerinin seçimi

ile başkan ve başkan vekilinin seçimi düzenlenmiş ve bu kapsamda “Yüksek

Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay,

beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının

salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir. Bu üyeler, salt çoğunluk ve gizli oyla

aralarından bir başkan ve bir başkanvekili seçerler.” hükmüne

yer verilmiştir.

7. Anayasa’nın 79. maddesinde YSK’nın oluşumu, görev ve yetkileri, kararlarının niteliği, üyeleri ile başkan ve başkan vekilinin seçilme usulü ile yedek üyelerinin hangi usule göre ayrılacağı detaylı bir şekilde düzenlenmesine rağmen üyelerin görev süresine dair bir hükme yer verilmemiştir. Anılan maddenin üçüncü fıkrasında YSK’nın görev ve yetkilerinin kanunla düzenleneceği ifade edilmiştir. Anayasa’nın 79. maddesinin YSK’ya ilişkin detaylı düzenlemeler içermesine rağmen bu maddede üyelerin görev süresine yer verilmemesi, bu hususun anayasal ilkelere aykırı olmamak kaydıyla kanun koyucunun takdirine bırakıldığını göstermektedir.

8. 7062 sayılı Kanun’un “Kurulun oluşumu” kenar başlıklı

4. maddesinde üyelerin görev süresi, tekrar seçilebilmeleri, yedek üyelerin

belirlenmesi ile görev süresi biten üyelerin yerine yenilerinin seçilmesi usulü

ve üyelerin geldikleri kurumlarla olan ilişkileri düzenlenmiştir. Bu maddenin

(1) numaralı fıkrasında üyelerin altısının Yargıtay, beşinin Danıştay Genel

Kurullarınca kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayılarının salt

çoğunluğuyla seçileceği; (2) numaralı fıkrasında üyelerin görev süresinin altı

yıl olduğu ve süresi biten üyelerin yeniden

seçilebileceği, (5) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde de yeni üyelerin

tamamının seçilmelerine kadar eski üyelerin görevlerine devam edecekleri hüküm

altına alınmıştır.

9. İptali talep edilen kuralın gerekçesinde; YSK’nın bazı

üyelerinin görev süresi 2019 yılı Ocak ayında sona ereceği için bu üyeler

bakımından Ocak ayı içinde yenileme seçimlerinin yapılması gerektiği, 31 Mart

2019 tarihinde yapılacak mahallî idareler seçimlerinin başlangıç tarihinin 1

Ocak 2019 olması nedeniyle seçim takvimi başladıktan sonra üyelerin yarısından

fazlasının değişmesinin Anayasa’nın 79. maddesinde vurgulanan seçimlerin düzen

içinde yönetimi açısından sorun oluşturabileceği, YSK üyelerinin görev

yaptıkları sürede seçim hukuku alanında uzmanlaştığı, mevcut üyelerin bilgi ve

tecrübelerinden yararlanılmasında fayda görüldüğü, geçmiş dönemlerde de mevcut

üyelerin bilgi ve tecrübelerinden faydalanmak amacıyla benzeri düzenlemelerin

yasalaştırılarak YSK üyelerinin görev sürelerinin uzatıldığı ifade edilmiştir.

Bu itibarla kuralın kamu yararına yönelik olmadığı söylenemez.

10. Kural 28/12/2018 tarihli ve 30639 sayılı Resmî Gazete’de

yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kuralın, yürürlüğe girdiği tarihten yaklaşık

üç ay sonra, 31 Mart 2019 Pazar günü yapılacak olan Mahallî İdareler Genel

Seçimleri sürecinde YSK üyelerinin bir kısmının görevlerine devam etmesini

sağlamak üzere düzenlendiği anlaşılmaktadır. Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci

fıkrasında “Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler, yürürlüğe girdiği

tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz” hükmü

yer almaktadır. Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrasına uygunluğunun

denetiminin yapılabilmesi için öncelikle kuralın anılan Anayasa hükmünde

belirtilen anlamda bir seçim kanunu hükmü olup olmadığının

tespiti gerekmektedir.

11. Anayasa'nın “Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette

bulunma hakları” başlığını taşıyan 67. maddesi İkinci Kısmın “Siyasi

Haklar ve Ödevler” başlıklı Dördüncü Bölümünde yer almaktadır.

Anayasa’nın bu bölümünde yer alan diğer maddelerde ise siyasi parti kurma,

partilere girme ve partilerden ayrılma, siyasi partilerin uyacakları esaslar

düzenlenmektedir. Anayasa’nın 67. maddesinde vatandaşların seçme ve

seçilme, bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma

haklarının, seçim usul ve esaslarının, vatandaşların oy kullanabilmesi için

gerekli olan yaş koşulunun, yurt dışındaki vatandaşların oy kullanabilmesinin

sağlanmasının, oy kullanma yönünden askerlerin, hükümlülerin ve tutukluların

durumlarının düzenlendiği görülmektedir. Maddenin altıncı fıkrasında da “Seçim

kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak

biçimde düzenlenir” denilmek suretiyle seçim kanunlarının genel amacı

belirtilmiştir.

12. 2001 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile 67. maddeye eklenenyedinci fıkranın “Konjonktürel değişikliklere seçim kanunları açısından yer verilmemesi amaçlanmıştır”şeklinde açıklanan gerekçesi de anılan fıkrada ifade edilen seçim kanunlarından ne anlaşılması gerektiğine ilişkin anlayışı ortaya koymaktadır. Buna göre anayasa koyucunun Meclis çoğunluğunu elinde bulunduran parti veya partilerin seçime bir yıl kala seçim sürecinde kendi lehlerine veya diğer parti ya da adayların aleyhine sonuç doğuracak biçimde değişiklikler yapılmasını öngören yasal düzenlemeleri Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası bağlamında seçim kanunuolarak nitelediği anlaşılmaktadır.

13. Yukarıda açıklanan anayasal hükümler ve gerekçeleri gözönünde bulundurulduğunda Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan seçim kanunları ibaresi ile seçmen iradesinin seçim sonuçlarına yansımasına tesir edebilecek veya seçime katılanlardan bir kısmına herhangi bir şekilde avantaj ya da dezavantaj oluşturma sonucunu doğurabilecek veya seçim süreci ve sonucunu etkileyebilecek düzenlemelerin kastedildiği anlaşılmaktadır.

14. Bu çerçevede bir kuralın Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası bağlamında seçim kanunu hükmü olup olmadığı tespit edilirken muhtevası esas alınmalı, yalnızca kanunun adında geçen seçim, seçmen, siyasi parti gibi ibarelerden hareketle niteleme yapılmamalıdır. Başka bir ifadeyle kuralın içinde yer aldığı kanunun seçimlere ilişkin bazı hususları düzenlemesi, o kanunda yer alan kuralların tamamının anılan anayasal hüküm çerçevesinde seçim kanunu hükmü olması sonucunu doğurmamaktadır. Aynı şekilde seçimlerle ilgisiz kanunların içeriğinde de Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası bağlamında seçim kanunu hükmüniteliğinde kuralların yer alması mümkündür.

15. Dava konusu kuralın Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası

bağlamında bir seçim kanunu hükmü olmadığı açıktır.

Zira kural YSK üyelerinin mesleki teminatları ile görev ve yetkilerinde

herhangi bir değişiklik içermemektedir. Kural Anayasa’ya uygun olarak seçilen

ve görevlerini hâkimlerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkesine göre yerine

getiren mevcut YSK üyelerinin görev sürelerinin bir yıl uzatılmasından

ibarettir. Bu hâliyle kuralın seçim süreci ve sonucu üzerinde etki yaratma,

dolayısıyla seçmen iradesinin anayasal ilkelere uygun olarak seçim sonucuna

yansımasını etkileme ya da seçime katılanların bir kısmına avantaj veya

dezavantaj oluşturma gibi bir fonksiyonunun olduğu söylenemez. Bu itibarla

kural Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fıkrası anlamında bir seçim

kanunu hükmü olarak nitelendirilemez.

16. Anayasa’nın 138. maddesinin birinci fıkrasında, hâkimlerin görevlerinde bağımsız oldukları, Anayasa’ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecekleri; ikinci fıkrasında hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı belirtilerek hukuk devleti olmanın zorunlu bir gereği olan yargı bağımsızlığı teminat altına alınmıştır.

17. Anayasa’nın 79. maddesine göre yedi asıl dört yedek üyeden

oluşan YSK’nın üyelerinin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca

kendi üyeleri arasından seçilmektedir. Bu kapsamda YSK, yargı bağımsızlığı ve

hâkimlik teminatı güvencelerine sahip üyelerden oluşmaktadır. Seçimlerin

başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile

ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra

seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve

kesin karara bağlamakla görevli YSK’nın, her türlü baskı ve etkiden uzak olarak

görev yapmasını sağlamak üzere Anayasa’da belirtilen yargı bağımsızlığı ve

hâkimlik teminatına sahip olduğu açıktır. Nitekim 7062 sayılı Kanun’un 3.

maddesinde de YSK’nın görevlerini yerine getirirken ve yetkilerini kullanırken

bağımsız ve tarafsız olduğu belirtilmiş; hiçbir organ, makam, merci veya

kişinin YSK’ya emir ve talimat veremeyeceği vurgulanmıştır.

18. Dava konusu kuralın yukarıda belirtilen gerekçesi gözetildiğinde kuralın getiriliş amacının seçimlerin düzen içinde yapılması olduğu anlaşılmaktadır. Mevcut YSK üyelerinin görev sürelerinin bir yıl uzatılmasını öngörmekten ibaret olan kuralın YSK’nın yürütme erkinin etkisinde kalmasına ve tarafsız karar alamamasına neden olması söz konusu olmayacağı gibi seçimlerin dürüstlüğü ile yargı bağımsızlığı ilkelerine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır.

19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 67., 79. ve 138. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

20. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralların uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının 27/12/2018 tarihli ve 7159 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesine yönelik iptal talebi, 14/3/2019 tarihli ve E.2019/14, K.2019/16 sayılı kararla reddedildiğinden bu cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

KÖMÜRCÜ

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz

AKINCI

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin

GÖKCAN

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki

HAKYEMEZ

Üye

Yıldız

SEFERİNOĞLU