Özgün Analiz
Olay Özeti: İşçilik alacağının tahsili için açılan davaya bakan Ankara 73. İş Mahkemesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 320. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki "…mümkün olan hâllerde..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 5., 13., 36., 40. ve 141. maddelerine aykırılığını ileri sürmüştür. Fıkra, basit yargılama usulünde mahkemenin mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar vereceğini öngörmektedir.
Hukuki İlke: Kuralın uygulanacak kural sayılıp sayılmayacağı, yargılamanın geldiği aşama dikkate alınarak belirlenir. Başvuran Mahkeme tensip tutanağında duruşma günü belirleyip tarafları duruşmaya davet ettiğinden, tarafları duruşmaya çağırmadan dosya üzerinden karar verilmesine imkân tanıyan ibarenin artık o davada uygulanma imkânı yoktur. Mahkemenin kendi usul tercihiyle aşılmış bir kural, itiraz yoluyla denetime taşınamaz.
Uygulama Sonucu: İbarenin bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvuru, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir.
Dava Strateji Notu: Basit yargılama usulüne tabi işçilik alacağı davalarında, dosya üzerinden karar verilmesine itiraz edilecekse bu itiraz, mahkeme duruşma günü belirlemeden önce dile getirilmelidir. Tensiple duruşma açılmasına karar verildikten sonra aynı kural için Anayasa'ya aykırılık talebi, uygulanma imkânı kalmadığı gerekçesiyle sonuçsuz kalır; zamanlama bu kararda belirleyici olmuştur.
Karar Metni
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2025/158 Karar Sayısı : 2025/143 Karar Tarihi : 10/7/2025 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 73. İş Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 320. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…mümkün olan hâllerde...” ibaresinin Anayasa’nın 2., 5., 13., 36., 40. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: İşçilik alacağının tahsili talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMÜ Kanun’un 320. maddesinin itiraz konusu kuralın da yer aldığı (1) numaralı fıkrası şöyledir: “(1) Mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Özge ULUKAYA tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü. 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir dava bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 6100 sayılı Kanun’un 320. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…mümkün olduğu hâllerde…” ibaresinin iptalini talep etmiştir. Söz konusu maddede basit yargılama usulünün uygulandığı davalarda ön inceleme ve tahkikat aşamalarına ilişkin düzenlemelere yer verilmiş, anılan fıkrada mahkemenin mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar vereceği hükme bağlanmıştır. 4. Bakılmakta olan davada Mahkeme, tensip tutanağında duruşma günü belirleyerek tarafların duruşmaya davet edilmesine karar vermiştir. Bu itibarla tarafların mümkün olan hâllerde duruşmaya davet edilmeden dosya üzerinden karar verilebileceğini düzenleyen kuralın yargılamanın geldiği aşama itibarıyla bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır. 5. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 320. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…mümkün olan hâllerde...” ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 10/7/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili Basri BAĞCI
Üye Engin YILDIRIM
Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye Recai AKYEL
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye İrfan FİDAN
Üye Muhterem İNCE
Üye Yılmaz AKÇİL
Üye Ömer ÇINAR
Üye Metin KIRATLI
Anayasa Mahkemesi, E. 2025/158, K. 2025/143, 10 Temmuz 2025 tarihli karar · Kaynak: AYM Norm Denetimi Kararlar Bilgi Bankası