Özgün Analiz
Olay Özeti: Boşanma sonrasında velayeti kendisine bırakılan annenin çocuk adına açtığı isim değişikliği davasına bakan Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 336. maddesinin üçüncü fıkrasındaki "Velâyet,..." ve "…boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir." ibarelerinin Anayasa'nın 41. maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek iptallerini talep etmiştir.
Hukuki İlke: Bir mahkemenin itiraz yoluyla başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve görev alanına giren bir dava bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak kuraldır. Velayetin kime bırakılacağı konusunda uyuşmazlık bulunmayan bir isim değişikliği davasında, velayetin boşanmada kime ait olacağını düzenleyen ibareler uygulanacak kural niteliği taşımaz.
Uygulama Sonucu: İbarelerin bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvuru, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle oybirliğiyle reddedilmiştir.
Dava Strateji Notu: Velayeti kendisine bırakılan ebeveynin çocuk adına açtığı isim davalarında Anayasa'ya aykırılık iddiası, velayet düzenine değil, davada gerçekten uygulanacak kurallara yöneltilmelidir. Avukat itiraz talebinde, hangi kuralın davayı hangi aşamada ve nasıl etkileyeceğini somut olarak göstermelidir; aksi hâlde başvuru esasa girilmeden yetkisizlik nedeniyle reddedilir ve yargılama gereksiz yere uzar.
Karar Metni
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2025/175 Karar Sayısı : 2025/169 Karar Tarihi : 10/9/2025 R.G. Tarih - Sayı : Tebliğ edildi. İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi İTİRAZIN KONUSU: 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 336. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Velâyet,...” ve “…boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.” ibarelerinin Anayasa’nın 41. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: İsim değişikliği talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur. I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ Kanun’un 339. maddesinin itiraz konusu kuralların yer aldığı üçüncü fıkrası şöyledir: “Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.” II. İLK İNCELEME 1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Özge ULUKAYA tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: 2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev alanına giren bir dava bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır. 3. 4721 sayılı Kanun’un 336. maddesinin üçüncü fıkrasında velayetin ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuğun kendisine bırakılan tarafa ait olduğu düzenlenmiştir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, anılan fıkrada yer alan “Velâyet,...” ve “…boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.” ibarelerinin iptallerini talep etmiştir. 4. Bakılmakta olan davanın konusu ise boşanma sonrasında velayeti kendine bırakılan anne tarafından çocuk adına açılan isim değişikliği talebine ilişkindir. Bu itibarla çocuğun velayetinin kime bırakılacağı hususunda bir uyuşmazlığın söz konusu olmadığı gözetildiğinde kuralların bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır. 5. Açıklanan nedenle kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir. III. HÜKÜM 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 336. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Velâyet,...” ve “…boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.” ibarelerinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 10/9/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Kadir ÖZKAYA
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili Basri BAĞCI
Üye Engin YILDIRIM
Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye Recai AKYEL
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye İrfan FİDAN
Üye Kenan YAŞAR
Üye Muhterem İNCE
Üye Yılmaz AKÇİL
Üye Ömer ÇINAR
Anayasa Mahkemesi, E. 2025/175, K. 2025/169, 10 Eylül 2025 tarihli karar · Kaynak: AYM Norm Denetimi Kararlar Bilgi Bankası