Danıştay 10. Daire E.2025/3290 K.2025/4877

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Şanlıurfa ili, Bozova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ve dava dışı şahsa ait ..., ..., ..., ... parsel sayılı taşınmazlarda kazı yapılması ve usulsüz toprak alınması nedeniyle taşınmazlar üzerindeki toprağın ve topoğrafik yapının bozulduğunun tespit edildiğinden bahisle, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca Bozova Kaymakamlığı tarafından verilen 1.917.000,00 TL idari para cezasının ödenmesine ve arazinin iki ay içerisinde eski haline getirilmesinin istenilmesine ilişkin Şanlıurfa Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün...tarih ve E-... sayılı işleminin eski hale getirmeye ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; iptali istenilen işlemle, arazinin eski hale getirilmesinden ziyade eski hale getirilmemesinin, idari para cezasının üç katı uygulanması için koşula bağlandığı, koşula bağlanmış bir işlemin icrailiğinden söz etmenin olanaksız olduğu, dava tarihi itibarıyla arazinin eski haline getirilmemesinden kaynaklanan bir yaptırım da uygulanmadığı,

2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendi kapsamında idari yargıda iptal davasına konu olabilecek kesin sonuç doğuran yürütülmesi zorunlu işlem niteliği taşımadığından davanın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin (1-b) bendi uyarınca davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu.... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir

TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davacı tarafından, İdare Mahkemesi kararına karşı yaptığı istinaf başvurunun reddi yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının hukuka aykırı olduğu, dava konusu edilen işlemin, hukuksal sonuç doğuran kesin ve yürütülmesi gerekli bir işlem olduğu, davanın esasının incelenmesi ve temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Şanlıurfa ili, Bozova ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ve dava dışı şahsa ait ..., ..., ... ... parsel sayılı taşınmazlarda kazı yapılarak araziden usulsüz olarak toprak alındığının Jandarma Araştırma Tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, taşınmaz üzerindeki toprağın ve topoğrafik yapının bozulmasına sebebiyet verildiğinden bahisle, davacıya,

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca Bozova Kaymakamlığı tarafından verilen 1.917.000,00 TL idari para cezasının ödenmesi ve arazinin iki ay içerisinde eski haline getirilmesinin istenilmesi yolunda Şanlıurfa Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce... tarih ve E-... sayılı işlem tesis edilmiş, bu işlemin, arazinin iki ay içerisinde eski haline getirilmesinin istenilmesine ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davaları "İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar" olarak tanımlanmıştır.

19/07/2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun amaçları arasında toprağın korunması ve geliştirilmesi de sayılmış, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesine ilişkin usul ve esasların Kanunun kapsamında olduğu belirtilmiştir.

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'un "Tarım arazilerinin amacı dışında kullanılmasına ve toprak koruma projelerine uyulmamasına ilişkin cezalar ve yükümlülükler" başlıklı 21. maddesinde, "Tarımsal amaçlı yapılarda ve tarım dışı arazi kullanımlarında izin alınması ve toprak koruma projelerine uyulması zorunludur.

Tarımsal amaçlı yapılara ve tarım dışı arazi kullanımına izinsiz başlanılması, alınan izne uygun kullanılmaması veya hazırlanan toprak koruma projelerine uyulmaması halinde, aşağıdaki işlemler gerçekleştirilir ve yaptırımlar uygulanır:

a) Arazi kullanımı için izinsiz işe başlanılması ya da alınan izne uygun kullanılmaması halinde; valilik işi tamamen durdurur, yapılan iş tamamlanmış ise kullanımına izin verilmez. Arazi sahibine veya araziyi bozana bin Türk Lirasından az olmamak kaydıyla, kullanılan veya zarar verilen alanın her metrekaresi için on Türk Lirası idarî para cezası verilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza iki katı olarak uygulanır.

İdarî para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurularak 13 üncü veya 14 üncü maddelerdeki izinlerin alınması şartıyla işin tamamlanmasına, bitmiş ise kullanımına izin verilebilir. Başvuru yapmayanlara veya izin talepleri uygun görülmeyenlere, izinsiz bütün yapılarını yıkması ve araziyi tarımsal üretime uygun hale getirmesi için iki ay süre verilir.

Verilen süre içinde izinsiz yapıların yıkılmadığı ve arazinin tarımsal üretime uygun hale getirilmediğinin Bakanlık birimlerince tespit edilmesi durumunda; valilikçe faaliyet durdurulur ve bu bendin ikinci cümlesinde belirtilen idarî para cezası üç katı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar, masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, bir ay içinde belediyeler veya il özel idarelerince yıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretime uygun hale getirilir.

Arazinin tarımsal üretime uygun hale getirilmesi için yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsil edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli işlemler, öğreti ve içtihatlarda idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare işlevine (idare hukuku alanına) ilişkin olarak yaptıkları ve ilgililer hakkında çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğurmak suretiyle hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir ifade ile ilgililerin hukukunu etkileyen tek yanlı irade açıklamaları olarak tanımlanmaktadır.

Gerek Danıştay içtihatlarında gerekse doktrinde idarenin tek yanlı ve kamu gücüne dayalı olarak tesis ettiği ve icrai nitelik taşıyan işlemleri, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülebilir işlemler olarak tanımlanmaktadır. Kesin ve yürütülmesi zorunlu, idari davaya konu olabilecek işlemler, idarenin kamu gücüne dayanarak, tek yanlı irade açıklamasıyla tesis ettiği, kişilerin hukuksal durumlarında farklılık meydana getiren, hukuk düzeninde değişiklik yapan, ilgililerin hukukunu etkileyen işlemlerdir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesinde yer alan düzenleme ile tarım dışı arazi kullanımlarında izin alınması gerektiği, izinsiz bir kullanımın varlığının tespit edilmesi durumunda bu kullanımın valilikçe durdurulacağı, araziyi bozana idari para cezası verileceği, arazinin tarımsal üretime uygun hale (eski haline) getirilmesi için iki ay süre verileceği, verilen süre içinde arazinin tarımsal üretime uygun hale getirilmediğinin Bakanlık birimlerince tespit edilmesi durumunda; valilikçe faaliyetin durdurularak,

bendin ikinci cümlesinde belirtilen idarî para cezasının üç katı olarak uygulanacağı düzenlemesine yer verildiği, dava konusu işlemde de toprağın ve topografik yapının bozulduğunun tespitiyle ilgili hakkında Kaymakamlıkça verilmiş idari para cezasının ödenmesi istenilmekle birlikte arazinin iki ay içerisinde eski hale getirilmesine ilişkin zorunluluğun da bildirildiği, arazi eski hale getirilmez ise idari para cezasının üç kat olarak uygulanacağı ve arazinin bozulan kısmının masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla Belediyesince eski hale getirileceği ihtarının yapıldığı,

eski hale getirmeye ilişkin kararın, taşınmazın 5403 sayılı Kanun ile korunan tarım arazisi niteliğinde meydana gelen bozulmanın düzeltilmesine dair Kanundan kaynaklı bir yükümlülük mahiyetinde olduğu, tarım arazisinin eski hale getirilmemesi durumunda idari para cezasının artacağı ve idare tarafından yapılan eski hale getirmeye ilişkin masraflara ilgilinin katlanacağına yönelik müeyyide de içerdiği görüldüğünden, dava konusu işlemin idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu, icrai bir işlem olduğu,

bu nedenle Bölge İdare Mahkemesince uyuşmazlığın esasının incelenmesi suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Bu itibarla, davanın incelenmeksizin reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.