Danıştay 12. Daire E.2023/2050 K.2024/1044

Davanın konusu

Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinde geçen "sözlü sınava" ibaresinin, 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinin ve (ç) bendinin 2 numaralı alt bendinin, 6. maddesinin tamamının, 7. maddesinde , 8. maddesinde , 9. maddesinde, 10. maddesinde, 11. maddesinin birinci fıkrasında, 12. maddesinde, 13. maddesinin birinci fıkrasında., 14. maddesinde ve 15. maddesinin birinci fıkrasında geçen "sözlü" ibaresinin ve geçici 1. maddenin tamamının iptali ile dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 38. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülerek iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Dava konusu Yönetmelik hükümleriyle sözlü sınav uygulamasının getirilmiş olmasının liyakat ve hakkaniyet ilkelerine aykırı olduğu, Yönetmeliğe dayanak olan, 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 38. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğundan Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açıldığı, Yönetmeliğin 5. maddesinin 1/c-2 ve ç-2 fıkrasında düzenlenen yaş sınırının hukuka aykırı olduğu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda devlet memurluğuna giriş için yaşta üst sınır getirilmediği,

Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde yer alan düzenlemenin kazanılmış hakların korunması ve hukuk devleti ilkesine de aykırı olduğu; zira, Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce (B) grubu kadrolara yerleştirilmiş olan adaylar hakkında bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmesinin, kanunların geriye yürümezliği ilkesinin ihlali niteliğine haiz olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Dava konusu Yönetmeliğin 15/03/2012 tarihinde yürürlüğe girdiği, davanın ise 21/05/2012 tarihinde açıldığından davada süre aşımı bulunduğu.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48.maddesinde yer alan "Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak" düzenlemesinin 640 sayılı KHK ile karşılığını bulduğu, anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin 38. maddesi doğrultusunda sözlü sınav yapılmasının kanun koyucu tarafından öngörüldüğü, iptali istenen yönetmelikte sözlü sınavın ne şekilde gerçekleştirileceği ve ne şekilde puanlama yapılacağına dair hususlarının ayrıntılı olarak düzenlendiği.

Yönetmeliğin 5. maddesinin 1/c-2 ve ç-2 fıkrasında düzenlenen yaş sınırının 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinde yer alan "Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak" düzenlemesine uygun olduğu.

Yönetmeliğin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde "Bu Yönetmelikte geçen;....h) Sözlü sınav: Bakanlık (B) grubu kadrolarına atanacakları belirlemek üzere, sınav komisyonunca yapılacak olan sözlü sınavı," ibaresinin iptali talep edilmediğinden, dava konusu edilen maddeler iptal edilse dahi, yine de sözlü sınavın yapılabileceği, sözlü sınav komisyonu ve görevleri başlıklı 6. maddenin iptali talep edilmiş ise de, sözlü sınav ibarelerinin iptali halinde dahi yapılacak yazılı sınav için sınav komisyonuna ihtiyaç duyulacağı, bu maddenin tamamının iptalinde hiç bir hukuki sebebin bulunmadığı.

Geçici 1. maddede, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ÖSYM Başkanlığınca Bakanlığın (B) grubu kadrolarına yerleştirilmiş olmakla birlikte işlemleri sonuçlanmamış olan adaylara, ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağının düzenlendiği ve dava konusu Yönetmeliğin uygulanacağının kurala bağlandığı, bu yönetmelik anılan adaylara uygulanmayacağı için iptal edilmesinde hukuki bir sebebin bulunmadığı, bu adayların sözlü sınava alınmayacağı ve kazanılmış haklarının korunduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin dördüncü fıkrası hükmü uyarınca, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak, Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarının iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

15/03/2012 tarih ve 28234 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinde geçen "sözlü sınava" ibaresinin, 5. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinin ve (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinin, 6. maddesinin tamamının, 7. maddesinde, 8. maddesinde, 9. maddesinde, 10. maddesinde, 11. maddesinin 1. fıkrasında, 12. maddesinde, 13. maddesinin 1. fıkrasında, 14. maddesinde ve 15. maddesinin 1. fıkrasında geçen "sözlü" ibarelerinin ve geçici 1. maddenin tamamının iptali istemiyle açılan davada,

dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinde geçen "sözlü sınava" ibaresi ile 7. maddesinde, 8. maddesinde, 9. maddesinde, 10. maddesinde, 11. maddesinin 1. fıkrasında, 12. maddesinde, 13. maddesinin 1. fıkrasında, 14. maddesinde ve 15. maddesinin 1. fıkrasında geçen "sözlü" ibarelerinin iptali, dava konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan "Sınava son müracaat tarihi itibariyle 35 yaşını doldurmamış olmak" düzenlemesi ile aynı fıkranın (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan "Sınava başvuru tarihinde 30 yaşından gün almamış olmak," düzenlemesi,

6. maddesinin 2. ve 3. fıkraları ile geçici 1. maddesinin iptali istemi yönünden davanın reddi, dava konusu Yönetmeliğin 6. maddesinin 1. fıkrasının iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığı yolunda Danıştay Onikinci Dairesince verilen 23/12/2020 tarih ve E:2018/9058, K:2020/4621 sayılı kararın, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/04/2022 tarih ve E:2021/2385, K:2022/1648 sayılı kararıyla iptale ilişkin kısmının gerekçeli onanmasına, redde ilişkin kısmının 6. maddenin 2. ve 3. fıkraları yönünden bozulmasına, diğer kısımları yönünden onanmasına hükmedilmiştir

2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 38. maddesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunun, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları temyizen inceleyeceği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay Dava Dairelerinin nihai kararlarının Danıştay’da temyiz edilebileceği, 49. maddesinin 4. fıkrasında ise Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı öngörülmüştür. 2577 sayılı Yasanın 49. maddesinin 4. fıkrasında yer alan düzenleme ile Danıştay Dava Dairelerine, ilk derecede bakılan davalarla ilgili bozma kararlarına karşı eski kararlarında ısrar edebilme yetkisi tanınmamıştır.

Açıklanan nedenlerle, 15/03/2012 tarih ve 28234 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının iptali gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Dairemizin 23/12/2020 tarih ve E:2018/9058, K:2020/4621 sayılı dava konusu işlemin kısmen iptaline, kısmen reddine, kısmen karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kararının taraflarca temyizi üzerine; Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 2. ve 3. fıkralarının iptali istemi yönünden davanın reddine ilişkin kısmının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27/04/2022 tarih ve E:2021/2385, K:2022/1648 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak uyuşmazlığın esası hakkında işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

08/06/2011 tarih ve 27958 sayılı Resmi Gazete'de 640 sayılı Gümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Dava konusu Yönetmelik, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. ve 640 sayılı KHK'nın 38. maddelerine dayanılarak hazırlanmış ve 15/03/2012 tarih ve 28234 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş; davacı tarafından, Yönetmeliğin dayanağı KHK'nın 38. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiası da ileri sürülerek, bakılan dava açılmıştır.

640 sayılı KHK'nın 38. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 24/01/2014 tarih ve 28892 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 22/11/2012 tarih ve E:2011/107, K:2012/184 sayılı kararı ile, "kamu hizmetine girme hakkına ilişkin bir düzenleme niteliği taşıyan dava konusu kuralın KHK ile düzenlenemeyecek konular içermesi nedeniyle Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasına aykırı olduğu" gerekçesiyle iptal edilmiş; iptal hükmü, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmiştir.

09/07/2018 tarih ve 30473 (3. mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 29. maddesi ile 640 sayılı KHK'nın 38. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Bakılan davada.

Danıştay Onikinci Dairesinin 23/12/2020 tarih ve E:2018/9058, K:2020/4621 sayılı kararıyla, Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin dava konusu 4. maddesinde geçen "sözlü sınava" ibaresi ile 7. maddesinde, 8. maddesinde, 9. maddesinde, 10. maddesinde, 11. maddesinin birinci fıkrasında, 12. maddesinde, 13. maddesinin birinci fıkrasında, 14. maddesinde ve 15. maddesinin birinci fıkrasında geçen "sözlü" ibarelerinin iptaline.

5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin 2 numaralı alt bendinde yer alan "Sınava son müracaat tarihi itibariyle 35 yaşını doldurmamış olmak" düzenlemesi ile aynı fıkranın (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan "Sınava başvuru tarihinde 30 yaşından gün almamış olmak," düzenlemesi, 6. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile Geçici 1. maddesi yönünden davanın reddine.

6. maddesinin birinci fıkrası yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş; bu kararın taraflarca temyiz edilmesi üzerine iptale ilişkin kısımlarının gerekçeli olarak onanmasına, dava konusu Yönetmeliğin 6. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları yönünden kararın bozulmasına, diğer kısımlar yönünden ise onanmasına karar verilerek; bozulan kısım yönünden yeniden karar verilmek üzere dosya Dairemize gönderilmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

İlgili Mevzuat:

Dava konusu Yönetmeliğin dayanaklarından olan 640 sayılı KHK'nın 649 ve 661 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile değişik, "Personel alım usulü" başlıklı 38. maddesi;

"(1) Bakanlıkça, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde yer alan Bakanlık kadroları dışındaki kadrolara ve sözleşmeli personel pozisyonlarına ilk defa atanacaklar; ilgili mevzuat uyarınca yapılan merkezî sınavdan yetmiş ve üzeri puan alanlar arasından, sınav komisyonlarınca yapılacak sözlü sınav sonucuna göre belirlenir.

(2) Gümrük Muhafaza Memuru kadrosuna atanacakların başvuru tarihinde otuz yaşından gün almamış olmaları şarttır.

(3) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmünü içermektedir.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un "Mahkeme kararları" başlıklı 66. maddesinin 1. fıkrasında; Mahkeme kararlarının kesin olduğu ve Devletin yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı, 3. fıkrasında ise; Mahkemece iptaline karar verilen kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü veya bunların belirli madde veya hükümlerinin, iptal kararının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkacağı, Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde, Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği hükme bağlanmıştır.

15/03/2012 tarih ve 28234 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanarak yürürlüğe konulan Gümrük ve Ticaret Bakanlığına İlk Defa Yapılacak Atamalar Hakkında Yönetmeliğin "Sözlü sınav komisyonu ve görevleri" başlıklı 6. maddesinde;

"(1)Sınav komisyonu, beş asil ve beş yedek üyeden oluşur. Personel Dairesi Başkanı komisyonun tabiî üyesi olup, diğer üyeler Daire Başkanı ve daha üst unvanlılar arasından Bakan onayı ile belirlenir. Asil üyelerin katılamadıkları durumlarda yedek üyeler belirlenme sıralarına göre sınav komisyonuna katılırlar.

(2) Sınav komisyonu üyeleri, üçüncü dereceye kadar bu derece dâhil kan hısımları ile ikinci dereceye kadar bu derece dahil sıhri hısımlarının katıldıkları sınavlarda görev alamazlar. Bu durumda olan üyelerin bildirimleri üzerine, yerine yedek üye görevlendirilir. (3) Sınav komisyonu, sınav işlemlerinin yürütülmesi, sınav sonuçlarının ilan edilerek duyurulması, sınav sonuçlarına yapılacak itirazların incelenerek karara bağlanması ve sınava ilişkin diğer işlemlerin yürütülmesinden sorumludur." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Davalı idarede yer alan (B) grubu kadrolar ile sözleşmeli personel pozisyonlarına ilk defa yapılacak atamalara ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla yürürlüğe konulan dava konusu Yönetmeliğin, Dairemiz kararı ile iptaline hükmedilen ve temyiz incelemesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca gerekçeli onama kararı verilen maddeleri, (B) grubu kadrolara atanmada sözlü sınav uygulanacağına ilişkin düzenlemeler içermektedir.

Anılan maddelerin dayanağı olan 640 sayılı KHK'nın 38. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesi, "Bakanlıkça, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde yer alan Bakanlık kadroları dışındaki kadrolara ve sözleşmeli personel pozisyonlarına ilk defa atanacaklar; ilgili mevzuat uyarınca yapılan merkezî sınavdan yetmiş ve üzeri puan alanlar arasından, sınav komisyonlarınca yapılacak sözlü sınav sonucuna göre belirlenir." düzenlemesini içermekte olup, sözlü sınavın kanuni dayanağı olan bu düzenleme, Anayasa Mahkemesinin 22/11/2012 tarih ve E:2011/107, K:2012/184 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.

Buna göre, Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik uyarınca, merkezi sınav sonuçları ve adayların tercihleri dikkate alınarak yerleştirme ve atama yapılacağı öngörülen (B) grubu kadrolar için, davalı idarede istihdam edilecekler açısından öngörülen sözlü sınavın kanuni dayanağı ortadan kalktığından, 6. maddenin sözlü sınav komisyonunu düzenleyen 2. ve 3. fıkralarında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.