Danıştay 13. Daire E.2018/3268 K.2023/4756

Dava konusu istem: … tarih ve … sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının bayilik lisansı sahibi davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 03/12/2015 tarihinde yapılan denetimde görevli personele direniş ve mukavemet gösterildiği ve denetimin engellemeye çalışıldığından bahisle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 80.106,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; akaryakıt istasyonunda 03/12/2015 tarihinde yapılan denetimde düzenlenen, söz konusu istasyonda bulunan EPDK denetim görevlileri, kolluk kuvvetleri ve Vergi Dairesi'nde görevli personellerin imzasının bulunduğu denetim tutanağı ile Soruşturma Raporu'nda yer alan bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde, denetimde,

yapılan satışların incelenmesi için gereklilik arz eden cihazların kontrolü sırasında davacı şirket ortağı ve şirket çalışanlarının bir kısmının denetim ekiplerinin görevini yapmasını engellemek amacıyla direniş ve mukavemet göstermek suretiyle POS cihazını kaçırarak denetimin yapılmasını engellenmeye çalıştıkları, görevlendirilen Kurum personelinin her türlü belge ve emtianın incelenmesine yetkili olması ve lisans sahibi yükümlüsünün de gerekli bilgi, belge ve numuneleri vermek, tutanakları imzalamak ile görevlilerin tesislerde inceleme yapmasına müsaade etmek yükümlülüğü bulunmasına rağmen,

davacı şirket ortağı ve şirket çalışanlarının bir kısmının denetim ekiplerinin görevini yapmasını engellemek amacıyla direniş ve mukavemet göstermek suretiyle POS cihazının kaçırarak denetimin yapılmasını engellenmeye çalıştıklarının sübuta erdiği, öte yandan, sübuta erdiği anlaşılan dava konusu işleme dayanak eylemlerin haksızlık içeriği ve niteliği göz önüne alındığında adli niteliğinin de olduğu anlaşıldığından, idari para cezasının idarece üst sınırdan takdir edilerek davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesi ...

İdarî Dava Dairesi'nce; idari para cezalarının Kanun'da alt ve üst sınır belirtilmek suretiyle belirlendiği durumlarda, idari para cezası vermeye yetkili makamın, 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin 7. fıkrasında belirtilen idari para cezası yaptırımı konusundaki takdir yetkisinin kullanırken, Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinde yer alan kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusur ve ekonomik durumunu göz önünde bulundurması ve hangi nedenle idari para cezasını üst sınırdan verdiğinin yargısal denetime imkân verecek şekilde somut olarak ortaya koyması gerektiği,

ancak bu durumda idari para cezasına konu işlemin yargısal denetiminin yapılması mümkün olacağı, mevzuat hükümleri ve olayın birlikte değerlendirilmesinden; davacı şirket yetkililerinin denetim görevlilerine mukamemet göstererek denetimi engellemeye çalıştıkları açık ise de, davalı idare tarafından idari para cezasının hangi nedenle üst sınırdan verildiğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulmadığı,

ayrıca bu konuda herhangi bir açıklama da getirilmediği görülmüş olup, herhangi bir kriter gözetmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle Kanun'da öngörülen üst sınırdan idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu kararda hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile, Mahkeme kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, mevzuat gereği idareleri harçtan muaf olunduğundan yargılama giderleri içerisinde aleyhe harca hükmedilmemesi gerektiği, otomasyonun başlangıç, dolum, satış, dönem sonu verilerinin tutarlı olmadığı, stok başlangıç, tank dolumu, satış ve kapanış hanelerinde davacı tarafından tutarsız veriler girilmek suretiyle denetim tarihinde istasyonda tespit edilen motorinin mevcut envanter miktarına yakın veri girişleri ile eşitlemenin amaçlanmaya çalışıldığı, dağıtım şirketinden zaman damgalı olarak gönderilmesi talep edilen istasyon otomasyon sistemi tank raporu hareketleri verilerinin de zaman damgasız gönderilmiş olduğu,

istasyonda pompalardan yakıt aldıkları tespit edilen 17 araca ait yazar kasa fişlerinin otomasyon sisteminde yapılan kontrolde bulunamadığı ve geçmiş tarihlerde de aynı şekilde söz konusu istasyonda aynı tespitler yapılması sebebiyle bir şekilde otomasyon sistemine müdahale edilerek satışların sistemden silindiğinin tespit edildiği, anılan fiilin niteliği gereği alt sınırdan para cezası tesisinin imkânsızlaştırdığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Bayilik lisansına sahip davacı şirketin Kuruma bildirilen otomasyon sistemi verilerinde tutarsızlık bulunduğunun anlaşılması üzerine 03/12/2015 tarihinde yapılan denetimin engellenmesi için sözlü ve etkili olarak direniş gösterildiğinden bahisle olayla ilgili ... Asliye Mahkemesi'nin … sayılı esasına kayden kovuşturmaya başlanmıştır.

Akabinde de, … tarih ve … sayılı Kurul kararıyla doğrudan soruşturma açılmasına karar verilmiş, düzenlenen soruşturma raporunun davacı şirkete tebliği üzerine yapılan savunma yeterli görülmeyerek denetimde görevli personele direniş ve mukavemet göstermesi ve denetimi engellemeye çalışıldığı tespit edilerek 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrası ve 4. maddesinin 2. fıkrasının (g) bendi ile 27/11/2013 tarih ve 28834 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine aykırı hareket edildiğinden bahisle aynı Kanun'un 19. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 80.106,00 TL idari para cezası uygulanması üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik faaliyetlerinin yapılması için lisans alınması zorunludur."; üçüncü fıkrasında, "Bu Kanun'a göre; lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi, geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemler Kurumca yapılır. ..."; onuncu fıkrasının (ı) bendinde, "Lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara ait usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir".

4. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, "(1) Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.

(2) Lisans ile tanınan haklar; bu Kanun'un, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır"; aynı maddenin dördüncü fıkrasında, "Bu Kanuna göre faaliyette bulunanlar; ... (g) Kurumca 14. maddenin üçüncü fıkrasına göre istendiğinde, gerekli bilgi, belge ve numuneleri vermek, tutanakları imzalamak ile görevlilerin tesislerde inceleme yapmasına müsaade etmek, ... ile yükümlüdür.".

14. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Görevlendirilen Kurum personeli, piyasa tarafları ve/veya tesisleri nezdinde, defterler de dahil olmak üzere her türlü evrak, belge ve emtianın incelenmesi, suret veya numune alınması, konuyla ilgili yazılı veya sözlü açıklama istenmesi, gerekli tutanakların düzenlenmesi, tesislerin ve işletiminin incelenmesi konularında yetkilidir.

Görevlendirme yazısında amaç, kapsam, süre ve yetkinin çerçevesi yer alır."; fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan hâliyle 19. maddesinin birinci fıkrasında,"Bu Kanuna göre idarî para cezalarının veya idarî yaptırımların uygulanması, bu Kanun'un diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz.

Bu Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez.''; aynı maddenin yedinci fıkrasında, "Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin (Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. Maddesi Uyarınca 2015 Yılında Uygulanacak Para Cezaları Hakkında Tebliğ hükümleri uyarınca belirlenen 80.106,00-TL) Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir." kurallarına yer verilmiştir.

27/11/2013 tarih ve 28834 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in ''Denetlenen gerçek veya tüzel kişilerin yükümlülükleri'' başlıklı 7. maddesinde, '' (1) Denetlenen gerçek veya tüzel kişiler;

a) İşletme, tesis ve yatırımları ile yasal defter kayıtları ve belgelerini Kurum denetimine sunmakla, b) Piyasa faaliyetine konu olan her türlü emtianın incelenmesini ve numune alınmasını sağlamakla, c) Denetim yapmakla görevlendirilen Kurum personeli tarafından piyasa faaliyetine ilişkin gerekli görülen her türlü bilgi, belge ve defterin aslını ibraz etmekle, istenmesi hâlinde suretlerini zamanında vermekle ve personelin çalışmasına elverişli bir ortam sağlamakla, ... yükümlüdür.'' düzenlemesi yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlık konusu idarî para cezasına ilişkin düzenlemenin yer aldığı kanun maddesinde idarî para cezası için alt ve üst sınır belirlenmiş olup, idare takdir yetkisini kullanarak üst sınırdan idarî para cezası vermiştir.

Davalı idare tarafından, Kuruma bildirilen otomasyon sistemi verilerinin başlangıç, dolum, satış ve bitiş stok verilerinin sağlıklı veriler olmayıp tutarsız veriler içerdiği, stok başlangıç, tank dolumu, satış ve kapanış hanelerinde tutarsız veriler girilmek suretiyle denetim tarihinde istasyonda tespit edilen motorinin mevcut envanter miktarına yakın veri girişleri ile eşitlemenin amaçlandığı, dağıtım şirketinden zaman damgalı olarak gönderilmesi talep edilen istasyon otomasyon sistemi tank raporu hareketleri verilerinin de zaman damgasız gönderilmiş olduğu,

istasyonda pompalardan yakıt aldıkları tespit edilen 17 araca ait yazar kasa fişlerinin otomasyon sisteminde yapılan kontrolünde otomasyon sisteminde bulunamadığı ve geçmiş tarihlerde de aynı şekilde söz konusu istasyonda aynı tespitler yapılması sebebiyle bir şekilde otomasyon sistemine müdahale edilerek satışların sistemden silindiğinin anlaşılması üzerine 03/12/2015 tarihinde yapılan denetimde, söz konusu istasyonun mevcut envanter durumu, tank dolumları, bayinin dağıtım şirketinden aldığı belgeli satışlara ilişkin fatura ve irsaliyeler,

ödeme kaydedici cihazlardan yapılan satışlar üzerinde yapılan incelemede 03/11/2015 - 03/12/2015 tarihleri arasında 21.308 litre belgesiz, kayıt dışı motorin satışı yapıldığı, denetim faaliyetinin icra edilmesi sırasında kayıt dışı satışlarda kullanıldığı değerlendirilen ve Vergi Başkanlığı ekiplerince yapılan incelemede araçlara yakıt verdiği tespit edilen istasyon çalışanının elinde bulunan kredi kartı POS cihazının incelenmesi esnasında anılan cihazın yetkililerden zorla alınması suretiyle direnme gösterilerek denetimin yapılmasının engellendiği, bir diğer POS cihazının ise istasyon yetkilisi tarafından denetimden kaçırıldığı,

sözlü ve fiili olarak denetimin yapılmasının engellenmesi için direniş gösterildiğinin tespit edilmesi üzerine davacı şirkete 80.106,00-TL idarî para cezası verildiği anlaşılmaktadır.

Petrol piyasasına ilişkin düzenlemeler yapmak Kurul'un görevleri arasındadır. Kurul görevini yerine getirirken, tüketicileri ve diğer piyasa aktörlerini korumak ve piyasa faaliyetlerinin yapılan düzenlemelere uygun bir şekilde devamının sağlanması için gerektiğinde yaptırım uygulayabilmektedir. Bayilik lisansı sahibi davacının, sektörde faaliyet gösteren tüm bayilik lisansı sahiplerinin uymakla yükümlü oldukları ve ilgili mevzuat ile belirlenen usul ve esaslara göre faaliyet göstermesi gerektiği açıktır.

Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesi'nce davacıya isnat edilen fiil ile ilgili değerlendirme yapıldıktan sonra cezanın üst sınırdan verilmesine ilişkin açıklama getirilmediği gerekçesiyle anılan Kurul kararının davaya konu kısmının iptaline karar verilmiş ise de, yürütülen faaliyetin ve denetim tarihindeki tespitlerin niteliği göz önüne alınarak Kanun'da öngörülen üst sınırdan idarî para cezası uygulanması yönünde idarece takdir yetkisinin kullanılmasında ölçülülük ilkesine aykırılık görülmemiştir.

Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır.