Danıştay 13. Daire E.2019/619 K.2024/482

Dava konusu istem: ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının bayilik lisansı ile faaliyet gösteren davacıya, dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmal ettiğinin tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 70.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; davacıya ait akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde, fatura vb. belge ibraz edilemeyen yaklaşık 101.000 lt akaryakıt tespit edilmesi davacıya idari yaptırım uygulanmasını gerektirse de davalı idare tarafından idari para cezasının hangi nedenle üst sınırdan verildiğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya koyulmadığı, ayrıca bu konuya ilişkin herhangi bir açıklama da yapılmadığı göz önünde bulundurulduğunda, herhangi bir kriter gözetmeksizin salt takdir yetkisinden hareketle Kanun'da öngörülen üst sınırdan idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; ... tarih ve ... sayılı Soruşturma Raporu'nun ... tarih ve ... sayılı savunma istemi yazısıyla birlikte davacı şirketin adresine tebligata çıkarıldığı, davacı şirketin ilgili adreste bulunmadığının görülmesi üzerine savunma istem yazısının 7201 sayılı Tebligat Kanunu uyarınca 23/06/2016 tarih ve 29751 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle ilanen tebliğ edildiği,

bu durumda, dava konusu Kurul kararı alınmadan önce usulüne uygun şekilde savunma istem yazısının tebliğ edilmesi gerekirken davalı idarece tebligatın geri döndüğünden bahisle herhangi bir adres araştırması yaptırılmadan ilanen tebliğ yapılmasının savunma hakkının kısıtlanması niteliğinde olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulünü gerektiren bir neden bulunmadığı belirtilerek davalının istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, soruşturma raporu ve savunma istem yazısının davacı şirket adresine tebligata çıkarıldığı ve 23/05/2016 tarihinde tebliğ edildiği, davacının savunma istem yazısına istinaden hazırladığı savunmasının 01/06/2016 tarihinde Kurum kayıtlarına girdiği, davacının savunması yerinde bulunmayarak dava konusu işlemin tesis edildiği, işleme konu edilen fiilin sabit olduğu, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunda 28-29/11/2013 tarihlerinde yapılan denetimde, istasyonun arka kısmında bulunan yer altı tanklarındaki yaklaşık 101.000 litre motorinin farurasının ibraz edilemediği tespit edilmiştir.

Anılan tespite istinaden davacı şirket hakkında soruşturma başlatılarak 12/05/2016 tarih ve 816 sayılı Soruşturma Raporu düzenlenmiş, ... tarih ve ... sayılı savunma istem yazısı ile davacının raporda yer alan tespitlere yönelik savunmasını sunması istenilmiş, söz konusu savunma istem yazısı ve eki soruşturma raporu 23/05/2016 tarihinde davacıya tebliğ edilmiş, davacının 01/06/2016 tarihli savunması yeterli görülmeyerek ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla, davacı şirkete, dağıtıcısı dışında akaryakıt ikmal ettiğinden bahisle 5015 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a) bendine aykırılık nedeniyle aynı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca 70.000,00-TL idarî para cezası verilmesine karar verilmiştir.

Bunun üzerine söz konusu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Bayiler" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasında, bayi lisanslarına ilişkin düzenlemelerin (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum tarafından yapılacağı, bayilerin, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik faaliyetini yürütecekleri; aynı maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde, bayilerin lisanslarının devamı süresince, bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması ile yükümlü olduğu kurallarına yer verilmiştir.

Anılan Kanun'un "İdarî para cezaları" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendinde, 5, 6, 7, 8 ve 17. maddelerin ihlâli hâlinde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası idarî para cezası verileceği; aynı maddenin ikinci fıkrasının (d) bendinde, 8. maddenin ihlâli hâlinde bayiler için (c) bendinde yer alan cezanın beşte birinin uygulanacağı; aynı Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrasında ise, yukarıda belirtilenlerin dışında kalan, ancak bu Kanun'un getirdiği yükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verileceği kurala bağlanmıştır.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Bayilik Lisansı Sahiplerinin Yükümlülükleri" başlıklı 38. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, "Faaliyetlerin, dağıtıcılar ile yapılacak tek elden satış sözleşmesine göre yürütülmesi"; (d) bendinde "Bayisi oldukları dağıtıcı haricinde akaryakıt temini yapılmaması" kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesi'nce, ... tarih ve ... sayılı savunma istemi yazısı ile eki soruşturma raporunun davacı şirkete usulüne uygun tebliğ edilmediği ve bu durumun savunma hakkının kullanılması niteliğinde olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, dosyasının incelenmesinden; davacı şirket hakkında yürütülen soruşturma neticesinde düzenlenen ... tarihli ve ... sayılı soruşturma raporunun davacı şirket adresine ... tarih ve ... sayılı savunma istem yazısı ile birlikte gönderildiği, söz konusu yazının şirketin daimi çalışanı E.B.'nin imzasına 23/05/2016 tarihinde tebliğ edildiği,

anılan yazıya istinaden davacı tarafından hazırlanan savunmanın 01/06/2016 tarihinde davalı idareye sunulduğu, davalı idare tarafından dava konusu işlem tesis edilmeden önce hazırlanan ... tarih ve 42843 ... müzekkerede de davacının yazılı savunmasını sunduğu belirtilerek savunmada yer alan hususların değerlendirildiği, Bölge İdare Mahkemesi kararına esas alınan ve ilanen tebliğ edildiği belirtilen ... tarih ve ... sayılı savunma istem yazsının ise, davacının bayisi olduğu dağıtıcı lisansı sahibi ...

Petrol Dağıtım ve Pazarlama İç ve Dış Ticaret A..Ş.'den aynı soruşturma kapsamında savunma istenilmesine ilişkin yazı olduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, her ne kadar Bölge İdare Mahkemesi'nce savunma istem yazsının usulüne uygun biçimde tebliğ edilmediği gerekçesiyle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunmuş ise de, Bölge İdare Mahkemesi'nce yapılan değerlendirmeye esas alınan savunma istem yazısının davacıdan değil davacının bayisi olduğu dağıtıcı şirketten savunma istenilmesine ilişkin olduğu, davacıdan savunma istenilmesine ilişkin savunma istem yazsının ise davacı şirkete tebliğ edildiği ve davacı şirketin savunmasının usulüne uygun biçimde alındığı anlaşıldığından, eksik incelemeye dayanılarak verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

(X) KARŞI OY

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 8. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde, bayilerin, bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması ile yükümlü oldukları kurala bağlanmıştır.

Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce.

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "İdarî para cezaları" başlıklı 11/04/2013 tarih ve 28615 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6455 sayılı Kanun'un 44. maddesiyle değişik 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yer alan "Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara sekizyüzellibin Türk Lirası idarî para cezası verilir:" kuralının, (3) numaralı alt bendindeki "8. maddenin ihlâli" yönünden Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerek yapılan itiraz başvurusu üzerine, Anayasa Mahkemesi'nin 07/04/2016 tarih ve E:2015/109, K:2016/28 sayılı kararıyla.

5015 sayılı Kanun’un, 28/03/2013 tarih ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin. "Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara sekizyüzellibin Türk Lirası idarî para cezası verilir:" bölümünün, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline; iptal hükmünün, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.

Anılan iptal kararı, 03/05/2016 tarih ve 29701 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak 03/02/2017 tarihinde yürürlüğe girmiş olmasına rağmen, kanun koyucu tarafından, 5015 sayılı Kanun'un 8. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi yönünden uygulanacak idarî para cezasına yönelik belirtilen tarihe kadar yeni bir yasal düzenleme yapılmamıştır.

Anayasa Mahkemesi'nce, bayilerin dağıtıcı haricinde başka dağıtıcılardan veya onların bayilerinden akaryakıt ikmal etmeleri hâlinde fiilin haksızlık içeriği, bayilerin kusur durumu dikkate alınmadan, ekonomik büyüklüklerine ve sınıflarına göre adil bir denge gözetilmeden, itiraz konusu kuralla ölçülü ve makul olmayan idarî para cezası ile cezalandırılmalarının hukuk devletinin gereği olan "adalet" ve "hakkaniyet" ilkeleriyle bağdaşmadığı gerekçesiyle vermiş olduğu iptal kararının yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, iptal kararının gerekçesine uygun yasal bir düzenleme yapılmadığı gözardı edilerek,

davalı idarece 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c-3) bendine göre verilemeyen idarî para cezasının, bu kez anılan maddenin yedinci fıkrası uyarınca verilmesinin, hukukî güvenlik ve hukukî belirlilik ilkeleri açısından kabul edilmesi mümkün değildir.

Kanun koyucu tarafından, 28/02/2019 tarih ve 30700 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7164 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile getirilen düzenleme ile madde yeniden düzenlenmiş ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "İdarî para cezaları" başlıklı 19. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (3) numaralı alt bendinde; 8. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinin ihlâli hâlinde sorumlulara uygulanacak idarî para cezası belirlenmiştir.

Buna göre, 5015 sayılı Kanun'un 8. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan, bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması yükümlülüğünün ihlâli hâlinde, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararının yürürlüğe girdiği 03/02/2017 tarihinden, bu konuda gerekli yasal düzenlemenin yapıldığı 28/02/2019 tarihine kadar olan dönemde bayiler için uygulanacak herhangi bir idarî para cezası bulunmamakta olup, lehe olan bu durumun 28/02/2019 tarihinden önce söz konusu fiili işleyenlere aynen uygulanması hukuk devleti ilkesinin gereğidir.

Bu itibarla, Anayasa Mahkemesi'nce, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun, 28/03/2013 tarih ve 6455 sayılı Kanun'un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin; "Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara sekizyüzellibin Türk Lirası idarî para cezası verilir:" bölümünün, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi yönünden iptal edilmesi ve kanun koyucu tarafından uygulanacak yaptırım konusunda iptal kararında verilen süre içerisinde herhangi bir yasal düzenleme yapılmaması karşısında, 28/02/2019 tarihinden önce söz konusu fiili işleyenlere lehe olan durumun uygulanmayıp, Kanun'un 19. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca idarî para cezası verilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.