Danıştay 13. Daire E.2020/1269 K.2024/5486

Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisine ait akaryakıt istasyonda 21/04/2015 ve 06/05/2015 tarihlerinde yapılan denetimlerde yer altı tanklarından bir tanesinin otomasyon sistemine bağlı olmadığının tespit edildiğinden bahisle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca 972.717,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin...tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali ve 30/03/2018 tarihinde davalı idareye ödenen 729.537,75-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu olaya dair mevzuatın incelenmesi neticesinde dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilerinde kaçak akaryakıt satışını önlemek için gereken tüm önlemleri almakla sorumlu olduğu,

bu kapsamda istasyonda bulunan tankların otomasyon sistemine bağlı olduğunu denetimi altında tutması gerektiği bu sorumluluğun bayinin ölümü halinde sözleşmenin sona ermesi nedeniyle akaryakıt ikmali yönünden kalkmakla birlikte otomasyon denetim yükümlülüğünün verilen bayilik lisansının Kurul tarafından iptal edilmesi sonucunda kalkacağı ve Kurulun lisansın iptali hakkında karar vermesine kadar geçen süreçte dağıtıcı lisansı sahibinin yükümlülüklerinin aynen devam edeceği sonucuna varılmakla birlikte Kurulun lisansın iptali hakkında ne kadar sürede karar vereceği hususunda mevzuatta bir düzenleme yapılmadığı,

1240 sayılı Kurul kararı ile objektif bir sorumluluk yüklenilen dağıtıcı lisansı sahibi o dönem ... bayi olarak faaliyet gösteren bayisi ile bayilik sözleşmesi imzaladıktan sonra bayinin 08/08/2012 tarihli tank/pompa beyan formu ve eki belgeler ile istasyonda 2 adet tank olduğu ve istasyonda tank ve otomasyon sisteminde meydana gelecek değişiklikleri dağıtıcısı olarak davacıya bildireceğini taahhüt ettiği, davacı tarafından periyodik olarak 22/10/2013-15/08/2014 tarihinde bayide yapılan denetimlerde bayi tarafından bildirilen aynı iki tankın ve 2 pompanın otomasyona bağlı olduğunun tespit edildiği,

04/03/2015 tarihinde davalı Kuruma bayisi ile olan sözleşmenin bayinin ölümü ile birlikte sona erdiğinin bildirilmesinden sonra da 03/05/2015 tarihinde bayinin otomasyon veri akışının kesilmesi nedeniyle davacının dağıtıcı lisansı sahibi olarak otomasyon veri akışının düzeltilmesi için yetkili servisi bayiye yönlendirilerek Kuruma bu yönde bildirim yaptığı görülmekle dağıtıcı lisansı sahibi tarafından bayilik sözleşmesi geçerlilik süresi içinde de ilgili bayinin bayilik lisansı iptal edilinceye kadar geçen süreçte de üzerine düşen yükümlülüklerin yerine getirildiği ancak davacı tarafından 04/03/2015 tarihinde bayinin ölümü bildirilmesine

rağmen 01/06/2015 tarihine kadar davalı idarece bayilik lisansının iptal edilmesi hususundaki yükümlülüğün yerine getirilmediği ve aradan geçen yaklaşık üç aylık sürenin objektif sorumluluk altında olan dağıtıcı lisansı sahibinin lisans iptaline kadar olan süreçteki sorumluluğunun makul olmayan bir süre boyunca devam etmesine sebep olduğundan tesis edilen işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, öte yandan davacının ödemiş olduğu para cezasının iadesi talebinin iptal davasının bir sonucu olduğu, iptal davasıyla birlikte ileri sürülen nedenlerle iade talebinde bulunulduğu, idareye tazminatı gerektirir herhangi bir hizmet kusuru atfedilmediği,

bu yönüyle davanın tam yargı davası niteliğinde bulunmadığı için davanın konusunun "maddi tazminat" olarak nitelendirilemeyeceği gözetilerek maktu karar harcı ve vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline davacı tarafından ödenen 729.537,75-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare MaBölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı şirketin fesih bildirimi 04/03/2015 tarihinde yapılmış ise de feshe dayanak teşkil eden ve Kurum tarafından gerekli işlemlerin başlatılması için sunulması gereken ölüm belgesi, mirasçılık belgesi, ölüm ve mirasçı bildirimlerinin davacı şirket tarafından ... tarih ve ... Kurum evrak giriş numaralı yazı ekinde sunulduğu, akabinde 01/06/2015 tarihinde bayinin lisansı sonlandırıldığı, dağıtıcının sorumluluğunun dağıtıcı tadili yapılıncaya ya da lisans iptal edilinceye kadar devam ettiği, bayi nezdinde 21/04/2015 ve 06/05/2015 tarihlerinde yapılan denetimde de otomasyon sistemine bağlı olmayan tank bulunduğu hususunun sabit olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, elde ettiği belgeleri davalı idareye sunmuş olmasının yükümlülüklerini yerine getirmediği şeklinde değerlendirilemeyeceği, bildirime rağmen davalı idarenin ilgili işlemleri yapmaması nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek bir kusurun bulunmadığı, 02/07/2013 ve 15/08/2014 tarihli yaptığı denetimlerde iki tank bulunduğu, üçüncü tanktan haberdar olmadıkları ve bilmeleri de gerekmediği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından bayisi ile olan bayilik sözleşmesinin bayilik lisansı sahibi ...'ın 07/02/2015 tarihinde vefat ettiği ve bu sebeple sözleşmenin fesholunduğu hususunun 04/03/2015 tarihinde davalı idareye bildirildiği, akabinde de, söz konusu bayide 21/04/2015 ve 06/05/2015 tarihlerinde yapılan denetimlerde, istasyonda iki adet satış pompası, üç adet yer altı tankı olduğu,

üç nolu yer altı tankında otomasyon probu ile akaryakıt da olmadığı ve dolayısıyla bu tankın dağıtıcı lisansı sahibi tarafından otomasyon sistemine bağlanılmadığının tespit edildiğinden bahisle, davacı şirketin savunmaları uygun görülmeyerek Kurul kararıyla 972.717,00-TL idari para cezası verilmesi ve davacı şirket tarafından 30/03/2018 tarihinde idari para cezasının indirim sonucu 729.537,75-TL olarak ödenmesi üzerine, söz konusu Kurul kararının iptali ile ödenen meblağın yasal faiziyle iadesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Dağıtım" başlıklık 7. maddesinin altıncı fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. ..."; aynı maddenin son fıkrasında, "Dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle yükümlüdür.

Akaryakıt dağıtımı için kurulacak tesis ve ekipmanlara ilişkin teknik, güvenlik, çevre ve benzeri kriterler Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." kurallarına yer verilmiş; denetim tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendinde, 7. maddenin ihlali halinde sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası idari para cezası verileceği kurala bağlanmıştır.

Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinde, "Taşıma, bayilik ve serbest kullanıcı lisansları aşağıdaki hallerde Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığınca, diğer lisanslar ise Kurul kararıyla sona erdirilir: .... c) Lisans sahibinin ölümü halinde, .... Lisanslar, lisans süresinin bitiminde tebligat yapılmaksızın kendiliğinden sona erer." kuralına yer almıştır.

1240 sayılı Kurul kararının 4. maddesinin ikinci fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahiplerinin ve bayilik lisansı sahiplerinin Kurum tarafından bayilik lisansında dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya ve/veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye veya iptal edilinceye kadar bayi denetim sistemi kapsamındaki yükümlülükleri devam eder." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Akaryakıt istasyonlarındaki tankların otomasyon sistemine bağlı olmasının zorunlu olduğu, bu tankların fiilen kullanılıyor olup olmamasının bu yükümlülüğü ortadan kaldırmayacağı açıktır. Ayrıca dağıtıcı lisansı sahiplerinin, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlü oldukları ve bu yükümlülüğün bayide sürekli denetimi gerektirmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davalı idare tarafından savunma dilekçesi ekinde sunulan anılan bayinin 28/04/2015 tarihinde onaylanan vaziyet planında üçüncü tanka yer verildiği, 21/04/2015 tarihinde davacı şirketin bayisinde yapılan denetimde de üçüncü takın otomasyon sistemine bağlı olmadığının belirtildiği görülmektedir.

Bu durumda, davacı şirketin otomasyon sistemine ilişkin yukarıda aktarılan sorumlulukları bayinin lisansının sona erdirilinceye veya dağıtıcı tadili yapılıncaya kadar devam ettiği, davacı şirketin anılan bayinin sözleşmesinin feshedildiği 04/03/2015 tarihinde davalı idareye bildirildiği ve 21/04/2015 tarihinde davacı şirketin bayisinde yapılan ilk denetimde de üçüncü takın otomasyon sistemine bağlı olmadığı,

davacı şirketin bayinin otomasyon sistemindeki veri akışının kesildiği yolunda 03/05/2015 tarihinde Kuruma bildirimde bulunduğu dikkate alındığında, davacı şirketin bayinin otomasyon sisteminden sorumlu olduğu süreçte akaryakıt istasyonunda otomasyon sistemine bağlı olmayan tank bulunduğu sabit olduğundan, davacı şirkete idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı, dolayısıyla davacı şirket tarafından ödenen idari para cezasının iadesi gerekmeyeceği sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali ile davacı tarafından ödenen 729.537,75-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya iadesi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.