Danıştay 13. Daire E.2020/1685 K.2024/2003

Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisine ait istasyonda 17/11/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, istasyona ait otomasyon sisteminin takip edilmediği ve veri kaybı oluştuğuna ilişkin Kurum'a bildirimde bulunmadığının tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca 972.717,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin dağıtıcı ile bayilik sözleşmesinin 30/07/2015 tarihinde feshedildiği, feshin davalı Kurum'a 03/08/2015 tarihinde bildirildiği, 12/08/2015 tarihinde bayinin yeni dağıtıcıyla sözleşme yaptığı, 16/09/2015 tarihinde bu sözleşmenin davalı Kurum'a bildirildiği ve adı geçen bayi tarafından tadil talebinde bulunulduğu, 24/11/2015 tarihinde tadil işleminin yapıldığı, adı geçen bayide gerçekleştirilen denetim tarihinin ise 17/11/2015 olduğu;

mevzuat ve uyuşmazlık konusu olay birlikte değerlendirildiğinde, davacı şirket ile yapılan bayilik sözleşmesinin 30/07/2015 tarihinde sona erdiği, bu tarihten itibaren tadil başvurusu için öngörülen üç aylık süre dolmadan 16/09/2015 tarihinde tadil başvurusunda bulunulduğu, lisanslara ilişkin tadil başvurusunun davalı idarece altmış gün içerisinde sonuçlandırılacağı hüküm altına alınmış iken, davalı idarece bu süre aşıldıktan sonra 24/11/2015 tarihinde başvurunun sonuçlandırıldığı,

başka bir ifadeyle lisans tadil başvurusunun davalı idarece denetim tarihi olan 17/11/2015 tarihinden öncesinde en geç 16/11/2015 tarihinde sonuçlandırılması gerekirken bu sürenin aşıldığı, dolayısıyla idarenin bağlı olduğu mevzuatı aşan hareketi neticesinde davacı şirketin dağıtıcılığa dair sorumluluk süresinin uzadığı;

bu durumda, denetim tarihi olan 17/11/2015 tarihinden önceki bir tarih olan 16/11/2015 tarihinde davacı şirketin adı geçen bayiye ilişkin dağıtıcı lisansından doğan yükümlülüklerinin sona erdiğinin kabulü gerektiğinden, 17/11/2015 tarihinde tespit edilen hususların davacı şirket hakkında idari yaptırım uygulanmasına dayanak alınamayacağından, dava konusu Kurul kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdarî Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, bayinin sözleşmesinin geçerli olduğu dönemde herhangi bir aykırılık tespit edilmediği, 01-30/11/2015 tarihlerinde kendilerince akaryakıt ikmali yapılan dönemde otomasyon sisteminde tutarsızlık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisine ait istasyonda 17/11/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, istasyonda bulunan 3 adet pompadan 1 ve 2 numaralı yapılan satışların otomasyon sistemine yansımadığının tespit edildiği, davalı idare kayıtlarında yapılan incelemede, Kasım 2015 döneminde, istasyonun dönem başı stok verisiyle dönem içi dolum miktarının toplamının 3.703,25 litre olduğu, dönem içi satışla dönem sonu stok miktarı toplamının 9.045,35 litre olduğu, dağıtıcı lisans sahibi davacı şirket tarafından duruma ilişkin herhangi bir aykırılık bildiriminde bulunulmadığının tespit edilmesi üzerine,

davalı idare tarafından soruşturma açılarak davacının savunması istenmiş, savunmada ileri sürülen hususlar yeterli görülmeyerek dava konusu Kurul kararıyla davacı şirket hakkında 972.717,00- TL idari para cezası verilmiş, anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Kanun'un amacı; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamaktır.''; ''Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri'' başlıklı 4. maddesinde, ''Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir.

Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır. Piyasa faaliyetinde bulunanlar, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuracak her türlü işlemden özenle kaçınmak, bunların oluşumunun engellenmesi için her türlü tedbiri almak ile istenmeyen durumları en kısa sürede gidermek zorundadır.''.

7. maddesinin altıncı fıkrasında, ''Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. (...)"; fiil tarihinde yürürlükte bulunan hâliyle 19. maddesinde ise, ''Bu Kanuna göre idarî para cezalarının veya idarî yaptırımların uygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz.

Bu Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez. Bu Kanuna göre; a) Aşağıdaki hâllerde, sorumlulara altıyüzbin Türk Lirası idarî para cezası verilir: ...4) 5, 6, 7, 8, 16, 17 ve 18'inci maddelerin ihlâli.'' kurallarına yer verilmiştir.

06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Karar'ın fiil tarihinde yürürlükte bulunan 4. maddesinin birinci fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapar, bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular.";

aynı fıkranın (b) bendinde, ''Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar.

Bayilik sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren bayilerinde; ilgili bayilik lisansında Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nde öngörülen süreler içerisinde dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye / iptal edilinceye kadar istasyonda kurulu bulunan istasyon otomasyon sistemini çalışır halde tutar, gerekli izleme ve raporlamaları yapar.

Bu süre içerisinde bayilik lisansı sahiplerinin istasyon otomasyon sistemine ilişkin yükümlülükleri devam eder.". 5. maddesinin sekizinci fıkrasında, "İstasyon otomasyon sistemlerinde oluşan arızalar, arızanın meydana geliş tarihinden itibaren en geç dört iş günü içerisinde dağıtıcı lisansı sahibi tarafından giderilir.". 6. maddesinin birinci fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri akaryakıt istasyonlarında yapılan dolum ve satışları günlük takip eder.

Akaryakıt istasyonuna yapılan dolumlar, dağıtıcı tarafından düzenlenen satış belgesi ile dolumun yapıldığı tarihten itibaren iki iş günü içerisinde eşleştirilir. Kayıt dışı ikmal ve/veya satış yapıldığının anlaşılması durumunda, bayiye akaryakıt ikmali derhal durdurulur." kurallarına yer verilmiş.

21/02/2015 tarih ve 29274 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle Kurul kararının 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminde ve/veya istasyon otomasyon sisteminde oluşan arızaları, ilk arızanın meydana geliş tarihinden itibaren en geç 10 gün içerisinde giderir." hâlini almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kurallara göre dağıtıcı lisansı sahiplerinin, bayilik sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren bayilerinde, dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya kadar veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye kadar/iptal edilinceye kadar istasyonda kurulu bulunan otomasyon sistemine ilişkin sorumluluğu devam ettiği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, bayilik sözleşmesinin tadiline kadar eski dağıtıcının sorumlu olduğu dikkate alındığında, davalı idarece Kasım 2015 dönemine ilişkin otomasyon sisteminde tutarsızlık olduğu tespitine karşın, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında, 01/11/2015-16/11/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak, istasyondaki akaryakıt miktarına dönem başı stok verisiyle dönem içi dolum miktarının toplamı ile dönem içi satışla dönem sonu stok miktarı toplamının karşılaştırılarak herhangi bir tutarsızlık olup olmadığı hususunda bir tespite yer verilmediği görülmüştür.

Bu itibarla, 01/11/2015-16/11/2015 tarihleri arasında otomasyon sisteminde herhangi bir tutarsızlık olup olmadığı araştırılmaksızın eksik inceleme sonucunda dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.