Danıştay 13. Daire E.2020/2957 K.2023/3054

... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gıda Tarım Hayvancılık İç ve Dış Ticaret Limited Şirketi VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Ceylanpınar Tarım İşletmesi Müdürlüğü'nce 11/03/2020 tarihinde Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Alım-Satım ve İhale Yönetmeliği uyarınca açık ihale usulü ile gerçekleştirilen "6 Kısım Hâlinde 4.500 Baş İvesi Irkı Reforme Erkek Kuzu Satışı" ihalesinin 1., 3. ve 5. kısmı uhdesinde kalan davacının ihalenin iptali istemiyle yapmış olduğu 31/03/2020 tarihli başvurusunun reddine ve geçici teminatının irat kaydına yönelik ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile irat kaydedilen geçici teminatın yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda.

02/04/2020 tarih ve 31087 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi uyarınca, Covid-19 salgını nedeniyle sözleşme konusu işin yerine getirilmesinin geçici veya sürekli olarak, kısmen veya tamamen imkânsız hâle geldiğine ilişkin başvuruların, yükleniciler tarafından bu durumun belgelendirilmesi suretiyle sözleşmenin tarafı olan idareye yapılacağı, idarece başvurunun 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 10. maddesi ve diğer mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde inceleneceği ve karar alınmadan önce idarece Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın değerlendirmesinin alınacağı,

davacının 31/03/2020 tarihli başvurusuyla Covid-19 salgını nedeniyle ihalenin iptal edilmesini talep ettiği, davalı idarece Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın değerlendirmesi alınmadan geçici teminatın irat kaydedilmesine karar verildiği;

Bu itibarla, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın değerlendirmesi alınmadan, davacının geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı; Öte yandan, Mahkemelerince verilen kararın, davacının irat kaydedilen geçici teminatının iadesi sonucunu doğurmadığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın değerlendirmesi alındıktan sonra yeni bir işlem tesis edilebileceği, davacının geçici teminatının iadesi istemi hakkında bu aşamada bir karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline, geçici teminatın iadesi istemi yönünden ise karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı ile sözleşme akdedilmediği, sözleşme akdedilmediği için 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin uygulanmasına imkân bulunmadığı, ihalenin anılan Genelge kapsamında yer aldığı kabul edilse dâhi Genelge’de aranan şartların davacı tarafından yerine getirilmediği, mücbir sebebin davacı tarafından belgelendirilmediği, salgın hastalığının davacının taahhüdünü yerine getirmesi bakımından engel oluşturmadığı, gıda sektörünün salgın hastalıktan etkilenmediği, davacının süresinde başvuruda bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Ceylanpınar Tarım İşletmesi Müdürlüğü'nce 11/03/2020 tarihinde "6 Kısım Hâlinde 4.500 Baş İvesi Irkı Reforme Erkek Kuzu Satışı" ihalesi gerçekleştirilmiş, gerçekleştirilen ihalenin 1., 3. ve 5. kısımları davacının uhdesinde kalmıştır. Anılan kısımlar için 18/03/2020 tarihinde sözleşmeye davet edilmesi üzerine davacı mücbir sebep hâlinin mevcut olduğundan bahisle ihalenin iptali istemiyle 31/03/2020 tarihinde idareye başvurmuştur. Anılan başvuru üzerine idare tarafından davacının başvurusunun reddine ve geçici teminatının irat kaydına yönelik ... tarih ve ... sayılı işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasında, "Aşağıda belirtilen idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanun hükümlerine göre yürütülür: (...) kuralına yer verilmiştir.

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Alım-Satım ve İhale Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğünün, 4/1/2002 tarih ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 3'üncü maddesinin (a) ve (g) bentlerine göre, istisna kapsamında yurtiçinden ve/veya yurtdışından yapacağı alım ve alım ihaleleri ile satım ve satım ihalelerinin, kârlılık ve verimlilik ilkelerine uygun olarak serbest rekabet yoluyla en uygun fiyat ve şartlarla ekonomik gereklere uygun olarak yapılması için uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir."; 44. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında, " (1) İhaleye gireceklerden şartnamede gösterilen miktar ve oranda geçici teminat alınır.

(2) Şartnamede gösterilen geçici teminat miktarları veya yüzde oranları, ihalenin tahmin edilen tutarının yüzde üçünden az olmamak üzere işin hacim ve önemine göre belirtilir. İhalede tahmini bedel belirtilmemiş ise teminat tespitinde teklif tutarı dikkate alınır."; 69. maddesinde, "(1) İhale kararı, onaydan sonra ihalenin yapıldığı yüklenici veya müşteriye 11/02/1959 tarih ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Yüklenici veya müşteri belirtilen süre içinde sözleşme akdetmeye veya siparişi teyide ve kesin teminatı yatırmaya çağrılır, bu süre onbeş günü geçemez.

(2) Peşin satışlarda, birinci fıkraya ilaveten ihale bedelinin de ödenmesi istenir.

(3) Yüklenici veya müşteri bu zorunluluklara uymadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm istihsaline gerek kalmaksızın ihale bozulur ve geçici teminatı irad kaydedilir."; 82. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında, "(1) Mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller ve uygulanacak hükümler aşağıda belirtilmiştir. a) Yangın, su taşkını, sel, kasırga, deprem ve benzeri gibi doğal afetler, b) Kanuni grev, c) Genel salgın hastalık, ç) Kısmi ve genel seferberlik ilanı, d) Malın yüklü bulunduğu nakil vasıtasının kazaya uğraması, yanması, batması, e) Sözleşme yapılmasından önce yürürlükte bulunan kanun ve yönetmeliklerdeki değişikliklerden doğan imkansızlıklar, hükümet kararları.

(2) Yukarıda belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi ve süre uzatımı verilebilmesi için mücbir sebep oluşturacak durumun;

a) Yüklenici veya müşteriden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş bulunması, b) Taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, c) Yüklenicinin veya müşterinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması, ç) Mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yedi gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili mercilerce onaylanan belgelerin ibraz edilmesi zorunludur." kurallarına yer verilmiştir.

02/04/2020 tarih ve 31087 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2020/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nde, "COVİD-19 salgınının önlenmesi ve etkilerinin azaltılması amacıyla ülkemizde ve dünya genelinde sosyal ve ekonomik hayata ilişkin bazı tedbirler alınmaktadır.

Bu kapsamda 04/01/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (istisnaları dahil) ile bu Kanun'dan istisna edilen düzenlemeler kapsamında gerçekleştirilen ihaleler sonucunda imzalanan sözleşmelerde, COVID-19 salgını nedeniyle sözleşme konusu işin yerine getirilmesinin geçici veya sürekli olarak, kısmen veya tamamen imkânsız hale geldiğine ilişkin başvurular, yükleniciler tarafından bu durumun belgelendirilmesi suretiyle sözleşmenin tarafı olan idareye yapılacaktır.

İdarelerce bu başvurular; 05/01/2002 tarih ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 10'uncu maddesi ve diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde incelenecek ve karar alınmadan önce idarelerce Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın değerlendirmesi alınacaktır.

İdarelerce yapılan değerlendirme sonucunda; ortaya çıkan durumun yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, yüklenicinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmesine engel nitelikte olması ve yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi şartlarının birlikte gerçekleştiğinin tespit edilmesi üzerine süre uzatımı verilmesine veya sözleşmenin feshine karar verilebilecektir." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1. Dava konusu geçici teminatın irat kaydına ilişkin işlemin 116.437,50-TL'lik kısmına yönelik yapılan incelemede;

4734 sayılı Kanun'un kapsamına idare tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alımı ile yapım işi ihalelerinin girdiği, dava konusu ihalenin ise idare tarafından gerçekleştirilen canlı koyun satışına ilişkin olduğu, ihalenin Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Alım-Satım ve İhale Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirildiği göz önüne alındığında, dava konusu ihalenin 2020/5 sayılı Genelge kapsamında olmadığı, dolayısıyla idarenin ihalenin iptaline ilişkin istemi karara bağlamadan önce Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın görüşünü alma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Mücbir sebep hâli, borçlunun dışındaki sebeplerle gerçekleşerek, borçlunun sözleşmeden doğan borcunu ifa etme imkânını elinde alan hâllerdir. Yönetmeliğin 82. maddesinde, genel salgın hastalık mücbir sebepler arasında sayılmakla birlikte, ülke genelinde salgın hastalığın bulunması tek başına ihalenin iptalini gerektirmemektedir. İhalenin iptal edilebilmesi için, salgın hastalığın, yüklenicinin borcunu ifa etme imkânını elinden almış olması ve bunun yüklenici tarafından belgelendirilmiş olması gerekmektedir.

Bu itibarla, davacı tarafından ileri sürülen sebeplerin, davacının borcunu ifa etmesini engeller nitelikte olmadığı görüldüğünden, mücbir sebeple ihalenin iptali istemiyle yapmış olduğu başvuru reddedilerek, usulüne uygun şekilde davet edilmesine rağmen süresinde sözleşme akdetmemesi nedeniyle geçici teminatının irat kaydına yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

2. Dava konusu geçici teminatın irat kaydına ilişkin işlemin 7.562,50-TL'lik kısmına yönelik yapılan incelemede;

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü Alım-Satım ve İhale Yönetmeliği'nin 69. maddesinde, ihalenin onayından sonra, müşteriye, ihale kararının tebliğ edileceği, müşterinin idare tarafından verilen süre içerisinde kesin teminatı yatırarak sözleşmeyi akdetmek zorunda olduğu, belirtilen zorunluluklara uyulmaması hâlinde ihalenin bozulacağı ve varsa geçici teminatın gelir kaydedileceği kurala bağlanmıştır.

Anılan Yönetmelik kapsamında yapılan ihalelerde, tahmin edilen tutarın %3'ünden az olmamak üzere idari şartnamede belirlenen oranında geçici teminat alınması gerekmektedir. Davacının uhdesinde kalan kısımlar için belirlenen geçici teminat tutarının 116.437,50-TL olduğu, davacının ise 124.000,00-TL tutarında geçici teminat verdiği ve idarece teminat tutarının tamamının irat kaydedildiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, anılan Yönetmelik düzenlemelerine göre davalı idarece gelir kaydedilebilecek geçici teminat tutarı 116.437,50-TL olduğu hâlde, davacının yatırmış olduğu toplam 124.000,00-TL geçici teminatın tamamının gelir kaydedilmesine ilişkin dava konusu işlemin, 7.562,50-TL'lik kısmında hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararının bu kısmında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.