Danıştay 13. Daire E.2020/852 K.2024/2869

Dava konusu istem: Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nin işletme hakkını elinde bulunduran davacı şirketin, anılan terminalde otobüsle yolcu taşımacılığı hizmeti veren diğer otobüs firmalarına yazıhane kiralamayı reddetmek, acentelik sözleşmesi yapmaya zorlamak ve devam edecek acentelik sözleşmelerini de feshetmek suretiyle şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında rekabeti engelledikleri iddiası üzerine başlatılan soruşturma sonucunda 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi uyarınca hakim durumu kötüye kullandığından bahisle 733.246,94-TL idari para cezası verilmesine,

...'ın fiilen kullanmakta olduğu yazıhane sayısının ihale şartnamesindeki eşiğe düşürülmesine ve amaçları dışında kullanılan yazıhanelerin amaçları doğrultusunda kullanımlarının sağlanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Rekabet Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesi'nce verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

2011 yılında Edirne Belediyesi'nce yapılan ihale sonucu Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nin işletme hakkını devralan davacı şirketin ... tarafından idare edildiği, söz konusu ihaleye ilişkin şartnamede terminal işleticisinin terminaldeki yazıhanelerin en fazla %20'sinde kendisinin acente sıfatıyla faaliyet gösterebileceği ve her yazıhanede en fazla beş otobüs firmasının biletini satabileceğinin düzenlendiği, davacı şirketin ayrıca ...

Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş'ye (... Turizm) yaklaşık 50 otobüsünü kiralamak suretiyle kullandırdığı, ... (...) isimli şahıs şirketinin ise terminalde acentelik hizmeti verdiği, bu kapsamda ... ve Samsun ... adlı otobüs firmaları adına bilet satışı yaptığı, aynı zamanda 28/03/2014 tarihinde şikayetçi ... Turizm Seyehat ve Otobüs İşletmeciliği Ticaret Ltd. Şti. (... Turizm) ile de acentelik sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşmeye istinaden ...

Turizm'in Edirne Otogarı'nda yolcu taşımacılığı hizmeti verdiği, ancak bu acentelik ilişkisinin 18/05/2015 tarihinde sona erdiği, davacı şirketin işletme hakkını elinde bulundurduğu Edirne Şehirlerarası Otobüs Terminali'nde, yapılan soruşturma kapsamında, ülke çapında faaliyet gösteren tanınmış yolcu taşıma firmalarının Edirne otogarında kendi yazıhaneleri vasıtasıyla yolcu taşıma hizmeti sunamadıkları, otogarda hali hazırda faaliyet gösteren küçük çaplı firmaların ise acentelik sözleşmesi kapsamında bu işi yapabildikleri, ancak bu acentelik faaliyetinin de aynı ekonomik bütünlük içerisinde hareket eden davacı şirket, ... ve ...

Turizm aracılığıyla yapıldığı, esasen, acentelik sözleşmesi kapsamında faaliyet gösteren firmaların davacı şirket ile acentelik sözleşmesi yaptıkları, bu firma çalışanlarının da ...'a bağlı oldukları, ödemelerini de ...'ın yaptığı, otogarda acentelik sözleşmesi kapsamında faaliyet gösteren bütün firmaların acenteliğini ...'ın yaptığı, diğer yazıhane kiralayan firmaların Keşan, Silivri, Lüleburgaz, Çorlu gibi yalnızca Trakya Bölgesinde yolcu taşımacılığı yaptıkları, D1 yetki belgesi sahibi (şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapabilmek için gerekli belge) otobüs firmalarına hizmet veren acentenin ya ... ya da ...

Turizm olduğu, bu teşebbüsler ayrı ayrı teşebbüslermiş gibi görünseler de esasen hepsinin ...'ın kontrolünde olduğu, otogarda faaliyet göstermek isteyen D1 yetkisine sahip ülke çapında faaliyet gösteren tanınmış otobüs firmalarının yazıhane kiralama taleplerinin boş yazıhane olmadığı gerekçesiyle karşılıksız bırakılarak acente aracılığıyla faaliyet göstermeye yönlendirildikleri, davacı şirketin 16 tane yazıhane bulunan otogarda ihale şartnamesi uyarınca en fazla %20'sinde kendisi acente olarak faaliyet gösterebilecekken yazıhanelerin pek çoğunu yine kendisinin kullandığı (1, 2, 5, 8, 9, 12),

birden fazla yazıhaneyi birleştirmek suretiyle tek yazıhane haline getirdiği (14, 15, 16), bu şekilde yazıhane kiralama taleplerine boş yazıhane olmadığı yönünde gerekçe oluşturmaya çalıştığı, şehirlerarası yolcu taşımacılığının büyük bir kısmını davacı şirketin araçlarını çalıştıran ...'nun yaptığı, otogarda yazıhane kiralamak suretiyle faaliyet göstermek isteyen tanınmış firmaların beyanları, otogar çalışanlarının beyanları, tüketici beyanları ve yerinde yapılan tespitler göz önüne alındığında, Edirne otogarının işletme hakkını elinde bulunduran...'ın acente olarak faaliyet gösteren ...

Turizm ve ... ile birliktelik ve bütünlük içerisinde otogardaki yolcu taşımacılığı pazarında hakim durumda olduğu, davacı şirket tarafından, ...'in acentelik sözleşmesinden doğan borçlarının olduğu, borçlarını ödememesi nedeniyle sözleşmesinin feshedildiği, feshin haklı gerekçeye dayandığı, bu şekilde sözleşme yapmaya zorlanamayacağı ileri sürülmekte ise de, otogardaki tespitlerin yalnızca ...

Turizm'e ilişkin olmadığı, otogarda faaliyet gösteren ve göstermeyen firmalar, çalışanlar, tüketiciler olmak üzere soruşturmanın tüm yönleriyle ele alındığı, tespit edilen hususların yalnızca ...

Turizm için değil otogarda faaliyet gösteremeyen diğer firmalar için de geçerli olduğu, yolcu taşıma işi ile uğraşan firmalar açısından zorunlu olan ve yolcu taşımacılığı işinin tek bir noktadan yürütülmesini sağlayan otogarlarda, firmaların doğrudan kendi yazıhaneleri ile veya acente aracılığıyla yolculara hizmet sundukları dolayısıyla, bu faaliyeti yürütebilmeleri için otogarda ya yazıhanelerinin bulunması ya da bir acente ile çalışmalarının zorunlu olduğu, davacı şirket tarafından, Edirne otogarında, şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan firmalara yazıhane kiralamaktan kaçınılarak acente aracılığıyla faaliyette bulunmaya yönlendirildiği,

şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapabilecek yetki belgesine sahip acentelerin ise esasen aynı kişi tarafından işletildiği, bu durumun çalışanların beyanları ve faturalar ile sabit olduğu, şehirlerarası yolcu taşımacılığının büyük bir kısmının aynı firma tarafından yapıldığı, davacı şirketin araçlarının bu firma tarafından kullanıldığı, davacı şirketin otobüs terminali işletmeciliği pazarında tek terminal işletmecisi olduğu ve terminal hizmetlerinin müşterisi konumundaki otobüs firmaları ve otobüs sahiplerinden bağımsız olarak fiyat belirleme yetkisi bulunduğu,

bu tespitler çerçevesinde Edirne'de otogar işletmeciliği pazarında hâkim durumda bulunduğu ve rakiplerinin pazardaki faaliyetlerini zorlaştırıcı uygulamaları ile hakim durumunu kötüye kullandığı anlaşılan davacı hakkında tesis edilen Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ihaleyle işletmecilik kazanılan bir alanda Kurul'un inceleme yapamayacağı, sözleşme yapmanın reddi eyleminin Nilüfer Turizm'in ticari kredisinin yetersizliğinden kaynaklı haklı nedene dayandığı, bu şirketten alacaklı oldukları, Kurul'un teşebbüs çalışanı olan kişileri sorgulama yetkisi bulunmadığı, lehlerine olan belge ve bilgilerin soruşturma aşamasında değerlendirilmediği, otogarda kendilerince işletilen yazıhane bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının düzelterek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 24. maddesinin (f) bendinde, kararlarda yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiğinin belirtileceği.

31. maddesinde, yargılama giderleri hususunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kuralı yer almış; anılan madde ile atıfta bulunulan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılama giderlerinin kapsamı" başlıklı 323. maddesinin (ğ) bendinde, "vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti" yargılama giderleri arasında sayılmış. 326. maddesinde, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği.

330. maddesinde, vekil ile takip edilen davalarda mahkemece kanuna göre takdir olunacak vekâlet ücretinin taraf lehine hükmedileceği. 332. maddesinde ise yargılama giderlerine mahkemece re'sen hükmedileceği belirtilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin 3. fıkrasında,"Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.".

"Temyiz" başlıklı 46. maddesinde, "Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir...". "Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinin birinci fıkrasında, "Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Kararı hukuka uygun bulursa onar.

Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa, kararı, gerekçesini değiştirerek onar. b) Kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onar." kuralına yer verilmiştir.

02/11/2011 tarih ve 28103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 659 sayılı "Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname"nin "Tanımlar" başlıklı ikinci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, idarenin, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde belirtilen kamu idarelerini ifade ettiği.

"Davalardaki temsilin niteliği ve vekâlet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı" başlıklı 14. maddesinin birinci fıkrasında ise, tahkim usulüne tabi olanlar dâhil adli ve idari davalar ile icra dairelerinde idarelerin vekili sıfatıyla hukuk birimi amirleri, muhakemat müdürleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar tarafından yapılan takip ve duruşmalar için, bu davaların idareler lehine neticelenmesi hâlinde, bunlar tarafından temsil ve takip edilen dava ve işlerde ilgili mevzuata göre hükmedilmesi gereken tutar üzerinden idareler lehine vekâlet ücretinin takdir edileceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemesi kararının, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının incelenmesi:

Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının, vekâlet ücretine ilişkin kısmı yönünden incelenmesi:

2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, Danıştay'ın, temyize konu kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddî hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onayabileceği kuşkusuzdur.

Dosyanın incelenmesinden, davalı idare adına dosyanın Hukuk Müşaviri sıfatıyla ... tarafından takip edildiği, ancak herhangi bir aşamada vekâletname sunulmadığı, savunma dilekçesi ekinde Rekabet Kurumu Başkanı tarafından temsile ilişkin olarak yetki belgesinin sunulduğu, İdare Mahkemesi kararında davalı idare lehine 2.075,00-TL vekâlet ücretine hükmedildiği anlaşılmakta olup, davada hukuk müşaviri ile temsil edilen davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilip hükmedilemeyeceğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Davalı Rekabet Kurumu'nun 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde belirtilen kamu idarelerinden olmadığı, (III) sayılı cetvelde yer alan idarelerden olduğu anlaşıldığından, 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'de yer alan "idare" tanımı göz önünde bulundurulduğunda, Rekabet Kurumu anılan Kararname kapsamında olmadığından, davada hukuk müşaviri tarafından temsil edilen davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilemeyeceği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiğinden ve davacı aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesinde usûl kurallarına uygunluk bulunmadığından, bu hususun Bölge İdare Mahkemesince düzeltilmemiş olmasında hukuki isabet görülmemiştir. Ancak, bu eksikliğin giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmemektedir.

Bu itibarla, temyizen incelenen Bölge İdare Mahkemesi kararında,...

İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın hüküm fıkrasında yer alan "2.075,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine" ibaresinin çıkarılması suretiyle düzeltilmesi gerektiğinden, ...Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının hüküm fıkrasında yer alan "istinaf başvurusunun reddine" ibaresinin, "istinaf başvurusunun reddine, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

İdare Mahkemesi kararının hüküm fıkrasında yer alan 'Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 2.075,00-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine' ibaresinin çıkarılması suretiyle düzeltilmesine" ibaresi eklenerek düzeltilmesi gerekmektedir.