Danıştay 13. Daire E.2022/2250 K.2023/4045

Davacının iddiaları

İhaleye konu taşınmazda 40 yılı aşkın bir süredir kesintisiz ve çekişmesiz olarak ikamet etmekte olduğu, toprağı ihya ederek zeytin ve çeşitli meyve ağaçları yetiştirdiği, taşınmazın alanı ve üzerindeki ağaçların tespiti için ...

Sulh Hukuk Mahkemesi'nde dava açtığı, taşınmazın toplam alanının 52.337,93 m2 olduğu ve kendisi tarafından yetiştirilen 30-35 yaşlarında 180 zeytin ağacı, 5-6 yaşlarında 44 zeytin ağacı ve farklı yaşlarda incir, nar, dut, armut ve badem ağaçlarının dikili olduğu, zeytin ağaçlarının değerinin ise 168.600,00-TL olduğu, ...

Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açtığı davada ise taşınmaz üzerinde yapı bulunduğunun tespit edildiği, taşınmazın fiili kullanıcısı olduğu, muhdesatın aidiyeti için ...

Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açtığı davanın derdest olduğu, ihale ilanında belirtilen taşınmaz bilgilerinin eksik ve hatalı olduğu, taşınmaz üzerinde herhangi bir yapının bulunmadığı, boş arsa vasfında olduğunun belirtildiği, davalı idarenin yetkisinin sınırsız olmadığı, kamu yararının gözetilmesi ve haksız kazanç sağlayacak veya sebepsiz zenginleşilecek her türlü eylemden uzak bir ihale süreci yönetmekle mükellef olduğu, idarenin taşınmaz üzerinde yapı ve ağaçların bulunduğunu bilmemesinin mümkün olmadığı, kaldı ki ihale konusu yerde gerekli inceleme ve değerlendirme yapılmasının davalı idarenin asli sorumluluklarından olduğu,

zeytin ağaçlarının kesilmesi ve sökülmesinin yasak olduğu, ihale ile satış işleminin gerçekleşmesi durumunda zeytin ağaçlarının ciddi bir sorun teşkil edeceği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Öncelikle usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı, davacının davayı açmakta hukukî menfaatinin bulunmadığı, dava dilekçesinde yer alan taleplerin açık olmadığı ileri sürülmüş;

Esasa ilişkin olarak ise, 06/07/2015 tarihli Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla taşınmazın özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, satış yöntemiyle özelleştirilmesine, özelleştirme işlemlerinin 31/12/2018 tarihine kadar tamamlanmasına karar verildiği, 05/07/2019 tarihli Cumhurbaşkanı kararıyla bu sürenin 31/12/2025 tarihine kadar uzatıldığı, taşınmaza yönelik hazırlanan ve 09/07/2021 tarihli Cumhurbaşkanı kararı ile onaylanan imar planlarının 10/04/2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,

askı sürecinde yapılan itirazlara ilişkin istihsal edilen 09/07/2021 tarihli Cumhurbaşkanı kararının 10/07/2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak imar planlarının kesinleştiği, kesinleşen imar planına göre taşınmazın "gelişme konut alanı, sağlık tesisi alanı, park ve yol" olarak planlanmış olduğu, taşınmazın imar uygulaması sonucu park ve yolların terki yapılarak "gelişme konut alanı" fonksiyonlu … parsel ile "sağlık tesisi alanı" fonksiyonlu … parsel numaralı taşınmazların oluştuğu, gerçekleştirilen ihaleye toplam 4 teklif verildiği,

teklif sahipleriyle 10/05/2022 tarihinde pazarlık ve bilgilendirme görüşmeleri yapıldığı ve ihalenin açık artırma suretiyle sonuçlandırılarak 44.010.000,00-TL bedel üzerinden en yüksek teklif sahibi üzerinde bırakıldığı, ihale onay sürecinin devam ettiği, ihalenin ilgili mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiği, davacının taşınmazı ihya ettiği yönündeki iddiaları dayanaktan yoksun olmakla birlikte davacı adına bu zamana kadar herhangi bir tescil yapılmamış olması ve davayı sonradan açmış olmasının davacının iyi niyetli olmadığını gösterdiği, davacı adına Kadastro Kanunu'nun 17. maddesine göre bugüne kadar yapılmış bir tescil bulunmadığı,

taşınmazın ihya edildiğinin yeterli delillerle de ortaya konulamadığı, taşınmazın ihya edilmesi için, toprağın emek ve masraf sarf edilmek suretiyle imar ve ihya edilmiş olması ve ihya edilen toprağın tarıma elverişli hâle getirilmiş olması gerektiği, davacının savunma özgürlüğünü aşan ifadeleri ile idareyi itham ettiği, zeytin ağaçlarının davacı tarafından yetiştirilmiş olma hususunun da belirsiz olduğu, nitekim muhdesatın aidiyetine ilişkin derdest bulunan davanın tam da bu şüpheyi teyit eder bir olgu olduğu, zeytin ağaçlarının ihalenin ihdasıyla bir ilgisi bulunmadığı,

zeytin ağaçlarının kesilmesi gibi bir durum hâlihazırda söz konusu değilken, bu konunun dile getirilmesinin kamuoyunda özellikle son zamanlarda gündem oluşturan bir konuya atıfta bulunularak, davacının kendi lehine maksatlı bir itibar oluşturma çabası olduğu, dava konusu ihalenin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI …'İN DÜŞÜNCESİ : Dava, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi, … parselde kayıtlı bulunan 23.871,21 m2 yüzölçümlü taşınmazın 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun uyarınca satış yöntemiyle özelleştirilmesini teminen gerçekleştirilecek olan ihalenin iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idarenin usule ilişkin iddiaları yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi.

A- Konu ile İlgili Yasal Düzenlemeler

Anayasa'nın "Devletleştirme ve Özelleştirme" başlıklı 47. maddesinin 2. fıkrasında, "Devletin, kamu iktisadi teşebbüslerinin ve diğer kamu tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan işletme ve varlıkların özelleştirilmesine ilişkin esas ve usuller kanunla gösterilir." kuralına yer verilmiştir.

4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde, bu Kanun'un amacının, bu maddede sayılan kuruluşların, ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak ve Hazineye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek için özelleştirilmesine ilişkin esasları düzenlemek olduğu.

2. maddesinde, özelleştirme uygulamalarında esas alınacak ilkeler düzenlenerek, 1. fıkrasının (b) bendinde, "Kuruluşların özelliklerine ve içinde bulundukları şartlara göre özelleştirme yöntemlerinin belirlenmesi" ilkesinin esas alınacağı; maddenin son fıkrasında, Kanun'daki amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tâbi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usullerin, kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca belirleneceği kurala bağlanmış.

"Özelleştirme Yüksek Kurulu ve Görevleri" başlıklı 3. maddesinin 2. fıkrasında Kurul'un görevleri sayılarak, (d) bendinde, özelleştirme programına alınan kuruluşların "satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukukî tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi" yöntemleriyle yapılan ihaleler sonucunda ihale komisyonlarınca verilen nihaî kararları onaylama yetkisinin, Kurul'un görevleri arasında olduğu belirtilmiştir.

09/07/2018 tarih ve 30473 (3. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 85. maddesi ile Kanun'a eklenen Geçici 29. maddede, "Bu Kanun Hükmünde Kararname'nin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca görülmekte olan işler Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği makam tarafından sonuçlandırılır." kuralına yer verilmiştir. B- Davacının iddiaları

Davacı dava dilekçesinde özetle. Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi, … parsel üzerinde davacıya ait bir yapının bulunduğu ve kırk yılı aşkın bir süredir kesintisiz ve çekişmesiz olarak burada ikamet etmekte olduğu, söz konusu alanda toprağı ihya ederek zeytin ve çeşitli meyve ağaçları yetiştirdiği, ayrıca üzerinde ihtilaf konusu gayrimenkulün üzerindeki ağaçların ve gayrimenkulün tespiti için açtığı davanın.

Sulh Hukuk Mahkemesi'nin … esas sayılı dosyasında görülmekte olduğu, ihtilaf konusu gayrimenkulün ihale yolu ile satışına ilişkin ihale ilanında gayrimenkul hakkında bilgiler içeren kısımda; taşınmazın boş arsa vasfında olduğu ve üzerinde herhangi bir yapının bulunmadığı şeklinde yanıltıcı bilgi verildiği, 3573 sayılı Yasa gereğince zeytin ağaçlarının kesilmesi ve sökülmesinin yasak olduğu, bu nedenlerle yapılacak ihalenin iptali gerektiği iddialarıyla dava açmıştır.

C- Davalı idarenin usule ilişkin itirazları

Davalı idare savunmasında, davanın süresinde açılmadığını, davacının olayda hukuki menfaati bulunmadığını, davanın husumet yönününden incelenerek reddine karar verilmesi gerektiğini, dava dilekçesinde yer alan taleplerin açık olmadığını ve bu nedenle dilekçesinin reddedilmesi gerektiğini iddia etmektedir.

D- Hukuki değerlendirme

4046 sayılı Kanun'a göre, Kanun'da "kuruluş" olarak sayılan genel ve katma bütçeli idarelerin gördükleri kamu hizmetleri ile doğrudan doğruya ilgili olmayan varlıklarının, Kurul'ca, belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ekonomide verimlilik artışı ve kamu giderlerinde azalma sağlamak için özelleştirilmesi yoluna gidilebileceği, genel bütçeli idarelerin gördükleri kamu hizmeti ile doğrudan doğruya ilgili olmayan varlıklarının mülkiyet devri suretiyle özelleştirilmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.

Dava dosyasının incelenmesinden; mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi,. Mahallesi, … parsel numaralı 52.337,93 m² yüz ölçümlü taşınmazın Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alındığı, 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında "Kentsel Gelişme Alanı" içerisinde kaldığı, 761 parsel sayılı taşınmaz üzerinde yapılan imar uygulaması sonucunda oluşan Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi,.

Mahallesi … parsel numaralı ve 23.871,21 m² yüz ölçümlü ihtilaf konusu taşınmazın satış yöntemi ile özelleştirilmesine karar verildiği, ihale şartnamesinin hazırlandığı, kapalı zarf içerisinde teklifler alınmak ve pazarlık usulü uygulanmak suretiyle özelleştirme yoluna gidildiği, İhale Şartnamesinde belirtilen usul ve koşullara uygun olarak ihaleye çıkarıldığı ve 10/05/2022 tarihinde nihai pazarlık görüşmelerinin yapıldığı, 4 teklif arasında en yüksek teklifi veren kişiye ihale edilerek onay sürecine geçildiği anlaşılmaktadır.

4046 sayılı Kanun'da idarelerin kamu hizmetleriyle doğrudan doğruya ilgili olmayan varlıklarının özelleştirme kapsamına alınması konusundaki yetki Özelleştirme Yüksek Kurulu'na verilmiş olup, davacı tarafından işgal edilmiş olan ve herhangi bir kamu hizmetine tahsis edilmemiş bulunan Hazine taşınmazının özelleştirilmeye tabi tutulması Kanun'un amacına uygundur.

Öte yandan, dava konusu işlemler 4046 sayılı Kanun'da belirlenen usul ve esaslara göre gerçekleştirilmiş olup, anılan taşınmazın Maliye Hazinesi adına kayıtlı olduğu noktasında ihtilaf bulunmamaktadır. Davacı anılan taşınmazı fiilen kullandığı, üzerinde (izinsiz olarak yapıldığı anlaşılan) bir yapı ile zeytin ve meyve ağaçları diktiği, ihale ilanınında mevcut durumun gösterilmediği yolunda iddiaları bulunmakta ise de, ihtilaf konusu taşınmazın Hazine adına tescilli olduğu ihtilafsız olduğundan, davacının bu iddiaları ihale sürecini kusurlandırıcı nitelikte görülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle; davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ

06/07/2015 tarih ve 2015/59 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla, mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı 52.337,93 m2 yüzölçümlü taşınmazın özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, satış yöntemiyle özelleştirmesine, özelleştirme işlemlerinin 31/12/2018 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiş; 05/07/2019 tarih ve 1300 sayılı, 22/10/2020 tarih ve 3118 sayılı Cumhurbaşkanı kararlarıyla bu süre en son 31/12/2025 tarihine kadar uzatılmıştır.

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca hazırlanan imar planları 09/04/2021 tarih ve 3803 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanmış ve 10/04/2021 tarih ve 31450 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş; imar planı değişikliklerine askı sürecinde yapılan itirazlar da 09/07/2021 tarih ve 4268 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla reddedilmiş ve 10/07/2021 tarih ve 31537 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak imar planları kesinleşmiştir.

Söz konusu taşınmaz imar planında, "gelişme konut alanı, sağlık tesisi alanı, park ve yol" olarak planlanmış olup, taşınmazın imar uygulaması sonucu park ve yollar terkin edilerek "gelişme konut alanı" fonksiyonlu … parsel ile "sağlık tesis alanı" fonksiyonlu … parsel sayılı taşınmazlar oluşmuştur.

Uyuşmazlığa konu 2682 parsel sayılı taşınmaz … tarih ve … sayılı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Olur'u ile son teklif verme tarihi 19/04/2022 olmak üzere 19/03/2022 tarihinden itibaren yayımlanan ilanlar ile ihaleye çıkarılmıştır.

Bunun üzerine davacı tarafından, gerçekleştirilecek olan söz konusu ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

4 teklif verilen ihale 10/05/2022 tarihinde teklif sahipleriyle yapılan pazarlık ve bilgilendirme görüşmeleri sonucunda, 44.010.000,00-TL üzerinden en yüksek teklifi veren istekli üzerinde bırakılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idarenin usule ilişkin itirazları geçerli bulunmamıştır.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde, bu Kanun'un amacının, bu maddede sayılan "kuruluşların" ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak, Hazineye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek gerekçelerinden birisi ile özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemek olduğu belirtilmiş.

2. maddesinde, özelleştirme uygulamalarında esas alınacak ilkeler düzenlenmiş ve maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Kuruluşların özelliklerine ve içinde bulundukları şartlara göre özelleştirme yöntemlerinin belirlenmesi" ilkesinin esas alınacağı; son fıkrasında, maddede belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda alınacak kararlarda öncelikler ile bunların tabi olacağı özelleştirme uygulamalarına ilişkin esas ve usullerin kuruluşların nitelikleri ve ülke ekonomisinin gerektirdiği şartlar da dikkate alınarak Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca belirleneceği kurala bağlanmış.

3. maddesinin ikinci fıkrasında Kurul'un görevleri sayılarak, (c) bendinde, "Kuruluşların; satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar ile devredilmelerine ilişkin özelleştirme yöntemlerinden hangisi ile özelleştirileceğini belirlemek;

(d) bendinde, "Özelleştirme programına alınan kuruluşların 'satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi' yöntemleriyle yapılan ihaleler sonucunda ihale komisyonlarınca verilen nihaî kararları onaylamak" Kurul'un görevleri arasında sayılmış.

37. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, özelleştirme uygulamaları ile ilgili olarak, bu Kanun kuralları gereğince yapılacak uygulamalar ile ihale usullerine ilişkin esasların İdarece çıkarılacak yönetmeliklerle belirleneceği kurala bağlanmıştır.

Anılan Kanun'un "Özelleştirme Yöntemleri, Değer Tespiti, İhale Yöntemleri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (A) bendinde özelleştirme yöntemleri, (B) bendinde değer tespiti, (C) bendinde ihale komisyonlarının oluşumu ile ihale usul ve işlemlerine ilişkin düzenlemelere yer verilerek özelleştirme programına alınan kuruluşların değer tespiti çalışmalarının bu Kanun'a göre idarece oluşturulan değer tespit komisyonları tarafından, ihale işlemlerinin bu Kanun'a göre oluşturulan ihale komisyonları tarafından yürütüleceği belirtilmiş ve ihale usulleri arasında sayılan pazarlık usulüne ilişkin usul ve esaslara yer verilmiştir.

09/07/2018 tarih ve 30473 (3. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 85. maddesinde, "24/11/1994 tarih ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un; ... e) ... 3. maddesinin birinci fıkrası ... yürürlükten kaldırılmıştır. f) Geçici 28. maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. Geçici Madde 29- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca görülmekte olan işler Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği makam tarafından sonuçlandırılır." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kurallara göre, 4046 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan "kuruluşların" ekonomide verimlilik artışı, kamu giderlerinde azalma sağlamak, Hazineye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etmek gerekçelerinden birisi ile özelleştirilebileceği; kuruluşların;

satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar ile devredilmelerine ilişkin özelleştirme yöntemlerinden hangisi ile özelleştirileceğini belirlemenin ve özelleştirme programına alınan kuruluşların "satış, kiralama, işletme hakkı devri, mülkiyetin gayri ayni hakların tesisi ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflarla gerçek ve/veya özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi" yöntemleriyle yapılan ihaleler sonucunda ihale komisyonlarınca verilen nihaî kararları onaylamanın Özelleştirme Yüksek Kurulu'nun (Cumhurbaşkanı) görevleri arasında olduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, mülkiyeti Maliye Hazinesi adına kayıtlı Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi,. Mahallesi, … parsel sayılı, 52.337,93 m2 yüzölçümlü taşınmazın … tarih ve … sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararıyla özelleştirme kapsam ve programına alınmasına ve satış yönetimiyle özelleştirilmesine karar verildiği, özelleştirme işlemlerinin tamamlanmasına ilişkin sürenin en son 31/12/2025 tarihine kadar uzatıldığı,

taşınmaza ilişkin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nca imar planlarının hazırlandığı ve Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanarak kesinleştiği, taşınmazın satışına ilişkin olarak davalı idarece pazarlık usulüyle ihaleye çıkıldığı ve 4 teklif verilen ihalenin 44.010.000,00-TL üzerinden en yüksek teklifi veren istekli üzerinde bırakıldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, 4046 sayılı Kanun'da yer alan usul ile ekonomide verimlilik artışı,

kamu giderlerinde azalma sağlama ve Hazine'ye ait taşınmazları değerlendirmek suretiyle kamuya gelir elde etme amacına uygun olarak gerçekleştirilen dava konusu ihalede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.