Danıştay 13. Daire E.2023/2286 K.2023/3742

Dava konusu istem: Antalya İl Sağlık Müdürlüğü'nce 30/11/2022 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen "40 Kalem Kırtasiye Malzeme Alım İşi" ihalesinde iki kalem üzerinde kalan davacı şirketin, ihale tarihinde sınırı aşan vergi borcu bulunduğundan bahisle gelir kaydedilen 21.241,52-TL tutarındaki geçici teminat bedelinin idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 54. maddesi uyarınca, ihalenin başlangıcından sözleşmenin imzalanmasına kadar olan süre içerisinde ihale makamı tarafından yapılan işlemlere karşı, aday veya istekli ile istekli olabilecekler tarafından doğrudan dava açılmasına imkân bulunmadığı, bu işlemlere karşı anılan Kanun hükümlerinde öngörülen usullere göre ihaleyi yapan idareye yapılacak şikâyet başvurusundan sonra, Kamu İhale Kurulu'na (Kurul) itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmasının dava açılmadan önce tüketilmesi gereken zorunlu idari başvuru yolları olduğu, davacının geçici teminatının irat kaydedilmesine yönelik işlem tesis edildiği,

davacının geçici teminatın iadesi istemli şikâyet başvurusunun reddi sonrasında Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yoluna başvurulması ve sonuç alınamaması durumunda Kurul kararına karşı yetkili idare mahkemesine dava açılması gerekirken, Mahkeme'nin ara kararıyla sorulması üzerine davalı idarece verilen cevaplardan davacı tarafından Kamu İhale Kurumu'na yapılmış itirazen şikâyet başvurusunun olmadığı anlaşıldığından,

4734 sayılı Kanun'da öngörülen zorunlu idarî başvuru yolu tüketilmeksizin açılan davada idarî merci tecavüzü bulunduğu ve dava dilekçesinin itirazen şikâyet başvurusunun yapılacağı merci olan Kamu İhale Kurumu'na tevdiine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle 2577 sayılı Kanun'un 15/1-e maddesi uyarınca dava dilekçesinin Kamu İhale Kurumu'na tevdiine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu işlemin 4734 sayılı Kanun'un 54. maddesi kapsamında olmadığı, mercine tevdii kararında yargılama giderleri yönünden karar verilmemesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, davanın yasal süresi içerisinde açılmadığı, davacının dava açmada hukuki menfaatinin bulunmadığı, davacının idareye yaptığı ikinci başvurunun kabul edildiği, dava konusu 21.241,52-TL'nin davacıya iadesine ilişkin Antalya İl Sağlık Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısının dosyada mevcut olduğu, dolayısıyla davanın konusuz kaldığı, davacının şikâyet başvurusunun reddi üzerine itirazen şikâyet başvurusunda bulunması gerekirken işlemi dava konusu etmesinin idari merci tecavüzü oluşturduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Antalya İl Sağlık Müdürlüğü'nce 30/11/2022 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen "40 Kalem Kırtasiye Malzeme Alım İşi" ihalesi gerçekleştirilmiş, davacı şirketin 2 kalem yönünden teklifi ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlenmiştir. 06/01/2023 tarihinde sözleşmeye davet edilen davacı şirket tarafından sunulan sözleşme imzalamaya esas teşkil eden belgeler üzerinde yapılan incelemede, 4734 sayılı Kanun'un 10. maddesinin dördüncü fıkrasının (d) alt bendine göre belirlenen parasal sınırların üzerinde vergi borcu bulunması sebebiyle davacı şirket değerlendirme dışı bırakılmış ve geçici teminatının gelir kaydedilmesine karar verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin 7. fıkrasında, "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." kurallarına yer verilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 54. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında, "İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabilirler.

Şikâyet ve itirazen şikâyet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır.".

55. maddesinin 1. fıkrasında, "şikâyet başvurusu, ihale sürecindeki işlem veya eylemlerin hukuka aykırılığı iddiasıyla bu işlem veya eylemlerin farkına varıldığı veya farkına varılmış olması gereken tarihi izleyen günden itibaren 21'inci maddenin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde beş gün, diğer hâllerde ise on gün içinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır.

İlanda yer alan hususlara yönelik başvuruların süresi ilk ilan tarihinden, ön yeterlik veya ihale dokümanının ilana yansımayan diğer hükümlerine yönelik başvuruların süresi ise dokümanın satın alındığı tarihte başlar.".

56. maddesinin 1. fıkrasında, "İdareye şikâyet başvurusunda bulunan veya idarece alınan kararı uygun bulmayan aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından 55'inci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen hâllerde ve sürede, sözleşme imzalanmadan önce itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabilir.

İhalenin iptaline ilişkin işlem ve kararlardan, sadece şikâyet ve itirazen şikâyet üzerine alınanlar itirazen şikâyete konu edilebilir ve bu kararlara karşı beş gün içinde doğrudan Kuruma başvuruda bulunulabilir.". 57. maddesinde, "Şikâyetler ile ilgili Kurum tarafından verilen nihai kararlar Türkiye Cumhuriyeti Mahkemelerinde dava konusu edilebilir ve bu davalar öncelikle görülür." kuralına yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari dava türleri; idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davalarıyla, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları olarak belirtilmiş.

12. maddesinde, bir idari işlem nedeniyle hakları ihlâl edilenlerin idari yargı yerlerinde doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi iptal davasında verilen kararın kesinleşmesi üzerine dava süresi içerisinde tam yargı davası açabilecekleri düzenlenmiş.

20/A maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usûlünün uygulanacağı kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kurallardan, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olması nedeniyle hakları ihlâl edilenler tarafından tam yargı davası açılabileceği, şikâyet ve itirazen şikâyet başvuru yolunun, ihale süreciyle ilgili işlemler nedeniyle hak kaybına veya zarara uğrayan aday, istekli ve istekli olabileceklerin dava açmadan önce başvurması gereken zorunlu başvuru yolu olduğu,

Kanun'da öngörülen şekil ve sürede idareye şikâyet başvurusunda bulunulması gerektiği, idarece şikâyet başvurusunun reddi veya Kanun'da öngörülen süre içerisinde şikâyet hakkında idarece bir karar alınmaması üzerine Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet başvurusunda bulunulması gerektiği ve Kamu İhale Kurumu'nun nihâî kararına karşı dava açılabileceği anlaşılmaktadır.

Ancak idarî işleme konu parasal değerin iadesine karar verilmesi taleplerini içeren davaların doğrudan mahkemenin incelemesine tâbi davalar olduğu açıktır.

Davacı şirketin istemini, "... şirketin yatırdığı geçici teminatın tamamının gelir kaydedilmesi işleminin iptali ile üzerine kalan ihale kalemlerinin bedeli olan 8.616,00-TL'nin %3'üne tekabül eden 258,48-TL düşüldükten sonra kalan 21.241,52-TL'nin iadesi" şeklinde ifade ettiği ve dava dilekçesinin içeriğinde de geçici teminatın gelir kaydedilmesi süreci anlatılarak geçici teminat bedelinin üzerine kalan kısma tekabül eden miktar üzerinden alınan geçici teminat bedeli düşüldükten sonra iadesine karar verilmesi gerektiği talebinde bulunulduğu görüldüğünden,

davacının isteminin geçici teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin işlemin iptaline yönelik olmadığı, gelir kaydedilen 21.241,52-TL tutarındaki geçici teminat bedelinin idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine karar verilmesine yönelik olduğu, başka bir anlatımla davacının asıl amacının gelir kaydedilen geçici teminat bedelinin tarafına iade edilmesi olduğu anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, geçici teminat bedelinin iadesine karar verilmesi istemiyle açılan ve bu yönü itibarıyla tam yargı talebini içeren işbu dava hakkında Mahkemece bir karar verilmesi gerekirken, dava dilekçesinin Kamu İhale Kurumu'na tevdiine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında usûl kurallarına uygunluk bulunmamaktadır. Ayrıca, öncelikle sonuçlandırılması özel önem taşıyan bir uyuşmazlık olarak nitelendirilmesine imkân bulunmayan dava konusu uyuşmazlığın ivedi yargılama usûlü kapsamında yer almadığı da açıktır.