Danıştay 13. Daire E.2024/1157 K.2025/500

2. (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Belediyesi VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Erzincan ili, Üzümlü ilçesi mevcut içme suyu isale hattı üzerinde ... Elektrik Üretim A.Ş. tarafından kurulması planlanan hidroelektrik santrali projesine su kullanım izni verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Erzincan İl Özel İdaresi işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davaya konu su kullanım izin belgesi için başvurunun yapıldığı tarih itibarıyla ...

Elektrik Üretim A.Ş.'nin, Üzümlü Belediyesinin iştiraki olduğu, belediyenin hizmet bölgesine gelen su isale hattı üzerinde belediyeye de katkı sağlaması adına lisanssız hidroelektrik santrali kurulabilmesi için su kullanım izin belgesi düzenlenmesi istemiyle 13/01/2021 tarihinde Erzincan Valiliğine başvuruda bulunulduğu, başvurunun ekinde Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu'nun da yer aldığı, söz konusu raporun Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü ...

Bölge Müdürlüğü tarafından incelendiği, inceleme sonucu projenin hayata geçirilmesinde herhangi bir sakınca olmadığı yönünde görüş beyan edildiği, çekincenin yalnızca mevcut hat kapasitesinin aşılmamasına yönelik olduğu, anılan görüş yazısı üzerine ise su kullanım izin belgesinin düzenlendiği, bu aşamada, başvuru ve değerlendirme aşamasındaki iş ve işlemlerin mevzuata uygun olduğu, sözleşmenin imzalanmasından evvel DSİ'nin de görüşünün alındığı, fizibilite raporunun hazırlandığı ve su kaynağında gerekli ölçümlerin yapıldığı, işbu süreçte herhangi bir mevzuata aykırılık bulunmadığı, DSİ ...

Bölge Müdürlüğü tarafından sunulan görüş yazısındaki çekincenin ise projenin uygulanması aşamasına ilişkin olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacı şirket tarafından, Erzincan ili, Üzümlü ilçesi mevcut içme suyu isale hattından ayrı, farklı bir güzergahta yeni inşa edilen ikinci isale hattından içme suyu hat kapasitesini aşan su kullanımının engellenmesi amacıyla yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle ...

İdare Mahkemesinin ... sayılı esasına kayden açılan davada, İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi de dikkate alınarak, "(...) davacı şirkete ait su havzası olan Aksu kaptajından hem davacının hem de müdahil belediyenin su temin ettiği, dolayısıyla davacının havzasından belediyenin su aldığı ve su isale hattının bir kısmının davacı şirkete ait havza içinde kaldığı, belediyeye ait Aksu kaptajının su girişinin olduğu vana odasında eski ve yeni hatlara ait vanalar olduğu ve kapalı olan eski hat vanası açılarak hat kontrolü yapıldığında eski hatta su gittiğinin görüldüğü,

müdahil belediyeye ait Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından gelen eski ve yeni hatların yükleme odasında savakta birleştiği ve fazla gelen suyun savaktan eski hatta aktarıldığı, yükleme odasından itibaren eski ve yeni hattın paralel olarak mansaba kadar devam ettiği ve yeni hattın doğrudan enerji üretim amacı ile santral binasına eski hattın ise mevcut depoya bağlandığı, eski ve yeni hattın kapasitelerinin aynı olduğu, Aksu ve Aksu 2 kaptajlarından (... mevki) eski ve yeni hatların geldiği ve yükleme odasında her iki hattın vanasının açık olması ve yeterli suyun bulunması halinde her iki hattan da suyun gittiğinin anlaşıldığı,

suların toplandığı alana ve isale hatlarına giren suyu ölçen bir ölçüm cihazının ve her iki alana da fazla su girişini engelleyen teknik bir mekanizmanın bulunmadığı, eski hat ile yeni hattın birlikte kullanıldığı durumda davacı şirketin elektrik üretiminin azalacağı, hali hazırda her iki hattın da aktif olması nedeniyle davacı şirketin elektrik üretimini olumsuz etkileneceğinin açık olduğu, yukarıda yer verilen mevzuat incelendiğinde su yapılarının denetim hizmetlerinin davalı idare tarafından yapılacağı düzenlemesine yer verildiği, bu kapsamda;

su yapılarının denetim hizmetlerini yapma hususunda yetkili ve görevli bulunan davalı idare tarafından belirtilen eksikliklerin yerinde denetiminin yapılmadığı, denetim görevinin yerine getirilmeyerek müdahil Üzümlü Belediyesinin inşa ettiği iki ayrı hat ile davacı şirkete ait havzadan izin verilen dışında su çekilmesine müsaade edildiği, dolayısıyla davacı şirketin daha düşük kapasiteyle tesisinin faaliyette bulunmasına sebep olan/olacak mevcut durumun gözetilmediği anlaşılmaktadır.

Bu durumda; davalı idare tarafından, davacı şirketçe ifade edilen yakınmalar gözetilmek suretiyle ilgili mevzuat ve su kullanım hakkı anlaşmasıyla davacı şirkete taahhüt edilen her bir hususun gereğince yerine getirilmesini sağlamak ve Üzümlü Hidroelektrik Santralinin kapasitesinin altında faaliyet gösterilmesine sebep olan faktörleri bertaraf etmek adına müdahil belediyeye ait isale hatlarına ölçüm cihazı takılması,

sürekli olarak denetimi sağlayacak teknik alt yapının tesis edilmesi ve gerekirse müdahil tarafından kullanılmadığı belirtilen hattın iptalinin temin edilmesi gibi önlemlerinin alınması gerekmekte iken, Üzümlü İlçesinin içme suyu ihtiyacının ötesinde su kullanımının engellenmesi,

gerekli denetimin sağlanması ve ihtiyaç duyulan tedbirlerin alınması istemiyle yapılan başvurunun cevap verilmeyerek zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçeleriyle yeni inşa edilen ikinci isale hattından içme suyu hat kapasitesini aşan su kullanımının engellenmesi talebinin zımnen reddine ilişkin işlemin anılan Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, karara karşı yapılan istinaf başvurusunun ise Dairelerinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği,

işbu davanın konusu olan su kullanım izni verilmesine yönelik işlemin dayanağının yukarıda anılan yargı kararıyla ortadan kalktığı görüldüğünden dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca davacının istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesinin davanın reddi yolundaki kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı Erzincan İl Özel İdaresi tarafından, idarelerince mevcut içme suyu isale hattı için kullanım izni verildiği, ... Elektrik Üretim A.Ş.'nin su kullanımı nedeniyle şirketlerinin elektrik üretiminin azaldığı iddiasının soyut olduğu, bu hususa ilişkin bir tespit bulunmadığı, davalı yanında müdahil olan belediyenin beyanlarının da dikkate alınması gerektiği;

Davalı yanında müdahil Üzümlü Belediyesi tarafından, usul yönünden, dava konusu işlem nedeniyle davacının hangi güncel, meşru ve korunmaya değer menfaatinin ihlal edildiğinin ispat edilemediği, mevzuat uyarınca su kullanım hakkında içme suyu kullanımının öncelikli olduğu, davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği; esas yönünden, ...

İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında verilen iptal kararının işbu dosya açısından emsal teşkil etmediği ve hükme dayanak gösterilemeyeceği, anılan kararın dava konusu işlemin dayanağı olmadığı, her iki dosyada dava konusu edilen işlemler arasında sebep sonuç ilişkisi bulunmadığı, ikinci hat iddiasının karar tarihi itibarıyla doğru olmadığı, zira ...

İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki kararın gereklerinin temyize konu karar tarihinden çok önce yerine getirildiği, fiili durum dikkate alınmadan karar verildiği, kaldı ki anılan dosyada yapılan keşfin mahiyeti ile işbu dosyadaki talebin mahiyetinin tümüyle farklı olduğu, idarelerinin kurulduğu tarihten bu yana kadim hak kapsamında Üzümlü havzasından su kullanıldığı, içme suyu isale hattının 1991 tarihli İller Bankası onaylı projeler doğrultusunda yapıldığı ve kaptajlarda 70 l/s ve 50 l/s debi bulunduğu, idarelerinin kadimden beri 120 l/s su kullandığı,

ortak su havzasındaki kullanım önceliğinin mevzuat uyarınca içme suyu kullanımında, dolayısıyla idarelerinde olduğu, isale hattının mevcut hat kapasitesi dikkate alınarak yenilendiği, yenileme çalışmaları neticesinde isale hattından geçen su miktarında değişiklik olmadığı, dava konusu işleme uygun olarak mevcut hat kapasitesi aşılmayacak şekilde işlem yapıldığı, mevcut içme suyu isale hattının yenilenmesinin davacı şirketin enerji üretimini olumsuz etkisi olmayacağı, dosyada davacı şirketin üretiminin olumsuz etkileneceği iddiasını ispata yarar bilgi ve belge bulunmadığı, bu hususa ilişkin teknik inceleme yapılmadığı, ...

İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında alınan bilirkişi raporunda tespit edilen içme ve kullanma suyu ihtiyacının hatalı olduğu, idarelerinin su ihtiyacının İller Bankası tarafından yayımlanan İçmesuyu Tesisleri Etüt, Fizibilite ve Projelerinin Hazırlanmasına Ait Teknik Şartname ve davalı idarenin ...tarih ve ... sayılı yazısı dikkate alınarak yeniden hesaplanması gerektiği, İdare Mahkemesince eksik inceleme ve değerlendirme neticesinde karar verildiği, aynı anda iki farklı su alınmasının söz konusu olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, su kullanım izin belgesi verilmesine dayanak olan "Üzümlü İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporunun uygun olduğu"na ilişkin işlemin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiği, anılan karara yönelik istinaf başvurusunun da reddedildiği, içme ve kullanma amacıyla Üzümlü Belediyesine 112,86 l/s su tahsis edilmesine ilişkin işlemin ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiği, şirketleriyle DSİ arasında imzalanan su kullanım hakkı anlaşması uyarınca Üzümlü HES regülatörü ve tesis havzasındaki su kullanım hakkının şirketlerine tahsis edildiği, davalı yanında müdahile ait içme suyu isale hattının söz konusu havzada yer aldığı ve müdahilin söz konusu havzadan su aldığı, şirketlerinin işbu davayı açmakta meşru, ciddi, kişisel, güncel nitelikte bir menfaati bulunduğu, dolayısıyla işbu davayı açmaya ehliyetli olduğu, yeni yapılan içme suyu hattının salt enerji üretimine yönelik olduğu,

ilçenin içme ve kullanma suyu ihtiyacını karşılamaya yönelik bir işlevi bulunmadığı, ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunun işbu davaya esas alınamayacağı iddiasının hukuki dayanaktan yoksun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Dairemizin 16/09/2024 ve 13/11/2024 tarihli ara kararları cevaplarının geldiği görülerek ve dosya tekemmül ettiğinden davalı yanında müdahil belediyenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı yanında müdahilin usule ilişkin itirazı geçerli görülmeyerek işin esasına geçildi.

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Erzincan ili, Üzümlü Belediyesi bünyesinde kurulan ... Elektrik Üretim A.Ş. tarafından, Üzümlü ilçesi mevcut içme suyu isale hattının eski ve insan sağlığı için tehlikeli olduğundan yenilenmesi, aynı zamanda belediyeye katkı sağlamak amacıyla söz konusu içme suyu isale hattı üzerinde elektrik üretimine ilişkin fizibilite raporu hazırlanarak gereğinin yapılması talebiyle 13/01/2021 tarihli dilekçe ile Erzincan Valiliğine başvuruda bulunulmuştur.

... Elektrik Üretim A.Ş. tarafından hazırlanan "Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu", ... tarih ve ... sayılı Erzincan İl Özel İdaresi işlemiyle DSİ Genel Müdürlüğü 82. Şube Müdürlüğüne gönderilmiştir.

"Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu" DSİ Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğünce incelenmiş ve mevcut içme suyu hattı üzerinde hat kapasitesinin aşılmaması kaydıyla ... tarih ve ... sayılı işlemle uygun bulunmuş, ... tarih ve ... sayılı yazının ekinde "Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES" projesinde kullanılacak su kullanım izin belgesi taslağı Erzincan İl Özel İdaresine gönderilmiştir.

Erzincan İl Özel İdaresi ile ... Elektrik Üretim A.Ş. arasında ... tarihinde Su Kullanım İzin Belgesi imzalanmıştır.

Bunun üzerine dava konusu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler" başlıklı 14. maddesinin 5. fıkrasında, "Sermayesinin yarısından fazlası belediyeye ait olan tüzel kişilerce, belediyeler tarafından işletilen su isale hatları ile atık su isale hatları üzerinde teknik imkânın olması ve DSİ tarafından uygun bulunması hâlinde enerji üretim tesisi kurulabilir.

Su isale hattı üzerinde birden fazla belediyenin tahsis hakkı bulunması durumunda, hidroelektrik enerji tesisi ilgili belediyeler arasında yapılacak protokole göre kurulur ve işletilir.

Bu fıkra kapsamındaki tesisler için DSİ ile imzalanması gereken su kullanım hakkı anlaşmalarına ilişkin düzenlemeler ve değişiklikler, Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte üç ay içerisinde yapılır." kuralına yer verilmiştir.

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı elektrik piyasasında, tüketicilerin elektrik ihtiyaçlarını tüketim noktasına en yakın kendi üretim tesisinden karşılaması, arz güvenliğinin sağlanmasında küçük ölçekli üretim tesislerinin ülke ekonomisine kazandırılması ve küçük ölçekli üretim kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması ile elektrik şebekesinde meydana gelen kayıp miktarlarının düşürülmesi amacıyla lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğü olmaksızın, elektrik enerjisi üretebilecek, gerçek veya tüzel kişilere uygulanacak usul ve esasların belirlenmesidir.".

"Lisans alma ile şirket kurma muafiyeti" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Önlisans ve lisans alma ile şirket kurma yükümlülüğünden muaf olarak kurulabilecek üretim tesisleri şunlardır: (...) g) Sermayesinin yarısından fazlası doğrudan veya dolaylı olarak belediyeye ait olan tüzel kişilerce, belediyeler tarafından işletilen su isale hatları ile atık su isale hatları üzerinde, teknik imkanın olması ve DSİ tarafından uygun bulunması halinde hidrolik kaynağa dayalı kurulan üretim tesisleri, (...) (3) Birinci fıkranın (g) bendi kapsamında kurulacak üretim tesislerinin su kullanım hakkına ilişkin işlemler,

su kullanım hakkının elde edilmesine ilişkin mevzuat çerçevesinde sonuçlandırılır. (...)" kuralları yer almıştır.

Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Fizibilite raporlarının değerlendirilmesi" başlıklı 9. maddesinin 6. fıkrasında, "Belediyeler tarafından işletilen; a) İçme suyu isale hatları, atık su isale hatları, sulama şebekeleri ve belediyeler tarafından tesis edilmiş/edilecek olan rekreasyon projeleri dahilinde lisanssız üretim kapsamında kurulmak üzere yapılan proje başvurularında ilgili mevzuatta belirtilen süreler içerisinde DSİ tarafından gerekirse ilgili kurumların da görüşü alınır.

Yapılacak değerlendirme sonucu başvurunun uygun bulunması durumunda üretim tesisinin su rejimi açısından uygun bulunduğuna dair DSİ’nin görüş yazısı ve Ek-10 Su Kullanım İzin Belgesi, başvurunun yapıldığı yerin İl Özel İdaresine gönderilir. Ek-10 Su Kullanım İzin Belgesi, İl Özel İdaresi ile şirket arasında imzalanır. (...)" kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan mevzuatın değerlendirilmesinden, sermayesinin yarısından fazlası belediyeye ait olan tüzel kişilerce, elektrik ihtiyaçlarını kendi üretim tesisinden karşılamak amacıyla, belediyeler tarafından işletilen su isale hatları üzerinde teknik imkanın olması ve DSİ Genel Müdürlüğü tarafından uygun bulunması halinde enerji üretim tesisi kurulabileceği, söz konusu hidroelektrik enerji üretim tesisleri için yapılan başvuru dilekçesinin ekinde proje fizibilite raporu sunulacağı, fizibilite raporu hazırlanırken projenin bulunduğu havzada mevcut, inşa halinde ve mutasavver projeler ile havzadaki mevcut ve gelecekteki bütün ihtiyaçların,

memba gelişimi ve mansap su hakları ile son yılları da kapsayan hidrolojik verilerin dikkate alınması gerektiği, DSİ tarafından söz konusu hususlar yönünden incelenen fizibilite raporu su rejimi açısından uygun bulunur ise buna dair DSİ’nin görüş yazısı ve Su Kullanım İzin Belgesi'nin başvurunun yapıldığı yerin İl Özel İdaresine gönderileceği, Su Kullanım İzin Belgesi'nin, İl Özel İdaresi ile şirket arasında imzalanacağı anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, Üzümlü Belediyesi bünyesinde kurulan Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş. tarafından, ilçenin mevcut içme suyu isale hattı yenilenerek yeni hat üzerinde kurulması planlanan "Üzümlü İlçesi İçme Suyu Hidroelektrik Santrali (HES)" projesi için hazırlanan Ocak 2021 tarihli "Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu"nun ... tarih ve ... sayılı DSİ Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğü işlemiyle uygun bulunması üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği ve anılan şirket ile davalı idare arasında 01/03/2021 tarihinde su kullanım izin belgesinin imzalandığı anlaşılmıştır.

Dava konusu işlemin hukuki dayanağını teşkil eden "Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu"nun uygun bulunmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı DSİ Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyiz edilmesi üzerine, Dairemizin 31/01/2025 tarih ve E:2024/1621, K:2025/499 sayılı kararıyla, "'Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES' tesisinde kullanılacak su miktarının (içme suyu isale hattından geçecek su miktarının) davacı şirketin üretim miktarını etkileyeceği, ilçenin içme ve kullanma suyu ihtiyacının da ne kadar olduğunun dosyadan anlaşılamadığı,

gerekirse yeni bir bilirkişi incelemesi de yaptırılarak ilçenin gerçek içme ve kullanma suyu ihtiyacı açıkça ortaya koyularak uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmesi gerektiği" gerekçesiyle davalının ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulüne ve anılan kararın bozulmasına kesin olarak karar verilmiştir.

Bu durumda, işbu davada, dava konusu işlemin hukuki dayanağı olan "Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu"nun uygun bulunmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı DSİ Genel Müdürlüğü ... Bölge Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılan davada verilecek karara göre yeniden bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.