Danıştay 13. Daire E.2024/2600 K.2025/2068

Dava konusu istem: Davacı şirketin Ocak 2023 döneminde reaktif yük ihlali yaptığının tespit edildiğinden bahisle Sistem Kullanım Anlaşması uyarınca TEİAŞ tarafından düzenlenen 2.226.563,10-TL tutarındaki ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturasının 987.115,00-TL'lik kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket ile TEİAŞ arasında imzalanan Sistem Kullanım Anlaşması'nın Ek-1 bölümünde yer alan tek hat şemalarındaki her ölçüm noktası için TEİAŞ İletim Sistemi Reaktif Oran Hesaplama Kılavuzu'ndaki hesaplamalar kullanılarak reaktif oranların aşımına ilişkin değerlendirme yapıldığı, söz konusu değerlendirme sonucunda Ocak 2023 döneminde reaktif oranların aşıldığının tespit edildiği,

Anlaşma'nın 9. maddesinde belirtildiği üzere, kullanıcının ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktaları esas alınarak belirlenen aylık toplam tüketim miktarına tekabül eden sistem işletim bedelinin % 40'ı oranında aylık cezai şart uygulandığı, davacı şirket tarafından, trafo merkezlerinde reaktif yük ihlali gerçekleşmeyen ölçüm noktalarının (bara) Yönetmelik ve Anlaşma'ya aykırı şekilde reaktif ceza hesaplamasına dahil edildiği ileri sürülmüş ise de, cezai şart uygulamasında, ölçüm noktalarının tamamı değil sadece ihlal değerlendirmesi yapılan ölçüm noktalarının esas alındığı anlaşıldığından,

dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek istinaf başvurusunun "davacı tarafından, TEİAŞ İletim Sistemi Reaktif Oran Hesaplama Kılavuzu değişikliğinin davalı idarece kendilerine tebliğ edilmediği,

kendisine bildirilmeyen ve tebliğ edilmeyen bir uygulamadan dolayı aleyhlerine ceza faturası tahakkuk ettirilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de, Dairelerinin E:2023/1452 sayılı dosyasında 08/11/2023 tarihli ara kararına davalı idarece verilen cevapta, İletim Sistemi Reaktif Oran Hesaplama Kılavuzunun Ocak 2022 döneminde değiştirilerek uygulamaya konulduğu ve Kurumun resmi web sitesinde yayınlandığı,

ayrıca söz konusu değişiklik yapılmadan önceki Kılavuz hükümlerine göre de hesaplama yapıldığı ve bu hesaplamaya göre de reaktif oranlarının aşıldığının tespit edildiği belirtildiğinden dava konusu işlemde davacının söz konusu iddiaları yönünden de hukuka aykırı bir yön bulunmadığı" açıklamasının eklenmesi suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, temyize konu kararlarda somut dayanak gösterilmediği, reaktif yük ihlali gerçekleşmeyen baraların da ceza hesaplamasına dahil edildiği, ceza faturasının dayanağı Hesaplama Kılavuzu'nun tebliğ edilmediği, ceza faturasının hukuka aykırı olduğunu ortaya koyan hukuki ve teknik mütalaaların bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Sistem Kullanım Anlaşması uyarınca "aylık olarak sistemden çekilecek endüktif reaktif enerjinin veya verilecek kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" ihlali nedeniyle Ocak 2023 dönemine yönelik 2.226.563,10-TL sistem kullanım ceza faturasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı TEİAŞ işlemi tesis edilmiş, anılan işlemin 987.115,00-TL'lik kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "İletim faaliyeti" 8. maddesinin ikinci fıkrasında, "TEİAŞ’ın görev ve yükümlülükleri şunlardır: (...) d) İletim sisteminin normal işletme koşulları içerisinde işletilmesi ile işletme güvenliği ve bütünlüğü üzerinde risk oluşturan durumlara ilişkin olarak bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenen sistem kullanım ihlallerinin takibini yapmak, ihlal durumu tespit edilen tüzel kişilere sistem kullanım anlaşmasında düzenlenen cezai şartları ve diğer yaptırımları uygulamak." kuralı yer almıştır.

Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fırkasında, bağlantı anlaşmasının, bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı; sistem kullanım anlaşmasının, bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı ifade edeceği belirtilmiş.

"Reaktif Enerjinin Kompanzasyonu" başlıklı 14. maddesinde, "(1) İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından; aylık olarak sistemden çekilen endüktif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı yüzde yirmiyi, aylık olarak sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı ise yüzde onbeşi geçemez.

(2) Birinci fiıkranın uygulanmasında aşağıda yer alan esaslar dikkate alınır:

a) TEİAŞ transformatör merkezlerinde 36 kV ve altı gerilim seviyesinden bağlı kullanıcılar için; aynı baradan birden fazla kullanıcının beslenmesi durumunda, kullanıcının sistemden çektiği endüktif veya sisteme verdiği kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının tespitinde, bu kullanıcının o barada ölçülen aktif/reaktif enerjinin toplamı alınarak değerlendirime yapılır. Ancak, bir transformatör merkezinde aynı kullanıcının bağlantısı birden fazla ve farklı baralar ile gerçekleşiyor ise değerlendirme, kullanıcı için her bir barada ayrı ayrı yapılır.

b) İletim sistemine 36 kV üstündeki gerilim seviyelerinden tek bir hat ile doğrudan bağlı veya birden fazla hat ile kullanıcı tesisindeki aynı baraya bağlı kullanıcının birden fazla ölçüm noktası var ise, sistemden çekilen endüktif veya sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının tespitinde, bu ölçüm noktalarındaki aktif/reaktif enerjinin toplamı alınarak değerlendirme yapılır. İletim sistemine 36 kV üstündeki gerilim seviyelerinden birden fazla hat ile kullanıcı tesisindeki ayrı baralara doğrudan bağlı kullanıcının sistemden çektiği endüktif veya sisteme verdiği kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının tespitinde ise, bu kullanıcının iletim sistemine bağlı olduğu her bir bara için ayrı değerlendirme yapılır. (...)

(4) Reaktif enerjiye ilişkin olarak birinci fıkrada belirtilen oranlara uyulmaması durumunda, kullanıcılara uygulanacak yaptırımlar bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenir." kurallarına yer verilmiştir.

Davacı şirket ile TEİAŞ'ın taraf oldukları İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezai Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "Kullanıcının aşağıdaki tabloda belirtilen sistem kullanım ihlallerine sebep olduğunun tespit edilmesi halinde, TEİAŞ ihlalin karşısında düzenlenen cezai şartı uygular. TEİAŞ kaynaklı etkilerden dolayı meydana gelen kullanıcı ihlalleri için cezai şart uygulanmayacaktır. Bu maddede düzenlenen ve aşağıda A, B, D, E ve G fıkralarında belirtilen cezai şartların uygulanması için TEİAŞ'ın kullanıcıya önceden herhangi bir ihtarda bulunması gerekmez. Anlaşma ile düzenlenen söz konusu cezai şartlar ihlalin gerçekleşmesi ile uygulanacak olup, bağlantı anlaşması gibi başka anlaşmalardaki hükümlerle ilişkilendirilemez. (...)

G) Reaktif Yük İhlali; İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından aylık olarak iletim sisteminden çekilecek endüktif reaktif enerjinin veya verilecek kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması, Uygulanacak Cezai Şart; Kullanıcının ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktaları esas alınarak belirlenen aylık toplam tüketim miktarına tekabül eden sistem işletim bedelinin % 40'ı oranında aylık cezai şart uygulanır. TEİAŞ tarafından sistem ihtiyacı için konulan kapasitör fider sayaç değerleri cezai şartın hesaplanmasında dikkate alınmaz (...)" kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan şirketlerin TEİAŞ ile Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması olmak üzere iki anlaşma imzalaması gerekmektedir. İletim sistemine bağlantıya ve sistemin kullanılmasına ilişkin kuralların düzenlendiği bu anlaşmalarda, sayılan aykırılık hallerinde TEİAŞ tarafından ilgisine cezai şart uygulanabileceği kurala bağlanmıştır.

Davacı şirket tarafından, Ocak 2023 döneminde reaktif yük ihlali isnat edilen, Alaşehir Trafo Merkezi (TM), Alosbi TM, Demirci TM, Demirköprü TM, Manisa OSB (Morsan) TM, Tahtalı TM, Urla 1 TM, Urla 2 TM, Bornova GIS TM ve Soma B TM için söz konusu anlaşmalar imzalanmıştır. Anılan trafo merkezleri için taraflar arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezai Şartlar" başlıklı 9. maddesinin (G) bendinde tanımlanan reaktif yük ihlalinin gerçekleşmesi durumunda "ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktaları esas alınarak belirlenen aylık toplam tüketim miktarına tekabül eden sistem işletim bedelinin % 40'ı oranında" cezai şart uygulanması öngörülmüştür.

Davalı idarece sunulan belgelerden, uyuşmazlık konusu için trafo merkezlerinde yer alan baralarda yapılan ölçümlerde, kapasitif reaktif enerjinin oranının mevzuatta belirlenenin üzerinde gerçekleştiği görüldüğünden davacı şirket hakkında Ocak 2023 dönemi için cezai şart uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakta ise de hesaplanan cezai şart miktarının denetlenebilmesi için "ihlal değerlendirme yapılan ölçü noktası" olarak neyin belirlendiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Dosyada yer alan tek hat şemaları ve reaktif oran hesaplama tablosundan, ihlal değerlendirmesinin ilgili trafo merkezinden geçen tüm elektrik enerjisi üzerinden değil, ilgili trafo merkezinde yer alan ve "aynı gerilimdeki elektrik enerjisinin toplandığı ve dağıtıldığı düzenek" olarak tanımlanan baralar nezdinde ayrı ayrı ölçüm yapılarak gerçekleştirildiği, bununla birlikte, cezai şart için esas alınan sistem işletim bedelinin, ilgili trafo merkezinde yer alan ve davacı şirketçe kullanılan tüm baralardan geçen elektrik enerjisine karşılık gelen bedel olduğu görülmüştür.

Dairemizin E:2024/3231 ve E:2024/3233 sayılı dosyalarında yapılan 20/01/2025 tarihli ara kararları ile, ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktası olarak ilgili trafo merkezinde yer alan bara belirlenmiş olmasına rağmen, cezai şart hesaplanırken ilgili baranın bulunduğu trafo merkezine tekabül eden sistem işletim bedelinin bir bütün olarak esas alınmasının hukuki ve teknik gerekçesi sorulması üzerine davalı idare tarafından verilen cevapta, sistem işletim bedelinin, sistem kullanım bedeli faturalarında yer alan tek bir kalem olduğu ifade edilmiş ise de bu hususun ilgili trafo merkezinde bulunan ve ihlal değerlendirmesi yapılan baradan geçen elektrik enerjisine karşılık gelen sistem işletim bedelinin cezai şartın hesaplanması amacıyla ayrıştırılmasına engel teşkil etmediği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, cezai şart miktarının, ilgili trafo merkezinde ihlal değerlendirmesi yapılan bara esas alınarak hesaplanması gerekirken, "ihlal değerlendirmesi yapılan ölçü noktası" esas alınmamak suretiyle yapılan hesaplama sonucunda fazladan hesaplanan sistem kullanım ceza faturasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun açıklama eklenmesi suretiyle reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.