Danıştay 13. Daire E.2025/1983 K.2025/2927

Dava konusu istem: Ankara Barosu Avukatları Yardımlaşma Sandığınca (ABAYS) 20/02/2024 tarihinde gerçekleştirilen "Ankara Barosu Gölbaşı Avukat Özdemir Özok Sosyal Tesisinin Kiralanmasına" ilişkin ihale ile ihaleye ait "Restoran İşletmeciliği ve İşletme İçin Yer Tahsis Şartnamesi" ve "Kira Sözleşmesinin" iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinde öngörülen ivedi yargılama usulüne tabi işlemlerde dava açma süresinin 30 gün olduğu ve ivedi yargılama usulünde 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi hükmünün uygulanamayacağı, olayda söz konusu tesisin ihaleye çıkılması kararının, ihale şartnamesinin, ihale ve kira sözleşmesinin onaylanması kararlarının geri alınması talebiyle 23/01/2025 tarihinde Ankara Barosu ve ABAYS Yönetim Kurullarına sunulan dilekçelerin içeriğinin incelenmesinden, davacının dava konusu ihalenin ilan aşamasından itibaren ihale sürecinde yapılan işlemlere,

şartname ve sözleşme hükümlerine anılan başvuru tarihinde tüm unsurlarıyla birlikte vakıf olduğunun anlaşıldığı, dolayısıyla davacı tarafından en geç söz konusu başvuru tarihini izleyen 30 gün içerisinde ve dava açma süresinin son günü olan 22/02/2025 gününün hafta sonu tatiline denk gelmesi sebebiyle en geç bu tarihi izleyen ilk iş günü olan 24/02/2025 tarihine kadar dava açılması gerekirken, dava konusu işlemlerin geri alınması istemiyle yapılan 23/01/2025 tarihli başvurunun 28/02/2025 tarihli işlemle reddi üzerine,

anılan ret cevabının 05/03/2025 tarihinde tebliğ edildiği belirtilerek 05/05/2025 tarihinde açılan davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenmesine imkan bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, davalı idarenin ihale sürecinde şeffaf olmadığı, zaman içerisinde fark edilen ve öğrenilen usulsüz işlemler sonrasında dava açıldığı, işlem ve bilgilere daha önce vakıf olunduğu değerlendirmesinin hatalı olduğu, davalı idare ihale mevzuatına tabi olmadığından davanın ivedi yargılama usulü uyarınca görülemeyeceği, davanın 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde açıldığı, iptali istenilen işlemlerle kamu zararına sebebiyet verildiği, ABAYS üyelerinin Sandıkta biriken mal varlığının usulsüzce harcanmasına engel olmak amacıyla işbu davanın açıldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, uyuşmazlığa konu ihale, ihale şartnamesi ve kira sözleşmesine ilişkin Sandık faaliyetlerinin, davacının da söz alarak iddialarını dile getirdiği 12/10/2024 tarihli ABAYS Genel Kurulunda görüşülerek ibra edildiği, davacının davaya konu edilen işlemlerden bilgi sahibi olduğu, keza söz konusu iddialarla çok sayıda başvuruda bulunduğu, bu nedenle davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesinin hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

ABAYS Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile mülkiyeti ABAYS'a ait Gölbaşı Av. Özdemir Özok Sosyal Tesisinin, Ankara Barosu Gölbaşı Avukat Özdemir Özok Sosyal Tesisi Restoran İşletmeciliği ve İşletme İçin Yer Tahsis Şartnamesi doğrultusunda ihale yoluyla kiraya verilmesine ve ihale işlemlerini yürütmek üzere ihale komisyonu kurulmasına karar verilmiştir.

20/02/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye sunulan tek teklifin Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilmesi sonrasında, ihale komisyonunca pazarlık görüşmelerine geçilmiş, istekli tarafından verilen ek teklif ihale komisyonunun 29/02/2024 tarihli kararıyla uygun bulunarak ihale istekli üzerinde bırakılmış, 01/03/2024 tarihinde kira sözleşmesi imzalanmıştır.

Davacı tarafından, 23/01/2025 tarihinde Ankara Barosu ve ABAYS Yönetim Kurullarına sunulan dilekçelerle, ihaleye ilişkin Şartname ve Sözleşme düzenlemelerinin şeffaflık ilkesine aykırı olduğu, Sandığın zarara uğratıldığı, Taşınmaz Değerleme Raporunda emsal alınan taşınmazların tesise emsal nitelikte olmadıkları, ihale ilanında hangi ihale usulünün uygulanacağının duyurulmadığı ileri sürülerek, söz konusu sosyal tesisin ihaleye çıkılması kararının, ihale şartnamesinin, ihale ve kira sözleşmesinin onaylanması kararlarının geri alınması,

yeniden emsal kira bedeli araştırması yapılarak ortaya çıkacak kira bedelinin mecurun tesliminden itibaren kullanılan süre boyunca kira bedeli olarak kiracıdan tahsil edilmesi talebiyle başvurulmuş, ABAYS'tan sorumlu Ankara Barosu Yönetim Kurulu üyesi tarafından verilen 28/02/2025 tarihli cevapta; dilekçede yer alan hususların 12/10/2024 tarihinde gerçekleştirilen Genel Kurulda görüşüldüğü, ABAYS Yönetim Kurulunun ibra edildiği,

bu hususların değerlendirilmesine ilişkin nihai karar mercii olan Genel Kurulun almış olduğu kararla tamamlanmış olan sürecin, geriye yürütülerek kaldırılmasının da Yönetim Kurulunun yetki ve görevini aştığı belirtilerek taleplerinin yerine getirilemeyeceği davacıya bildirilmiştir.

Bunun üzerine, söz konusu tesisin kiralama ihalesinin, ihaleye ait Şartname ve Kira Sözleşmesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Kapsam ve nitelik" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir."; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından:

a) Görev ve yetki,

(...) yönlerinden sırasıyla incelenir."; "İlk inceleme üzerine verilecek kararlar" başlıklı 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, "3/a bendine göre adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine (...) karar verilir."; "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinde, "1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri. (...)

g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir."; "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin sekizinci fıkrasında, "İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz." kurallarına yer verilmiştir.

21/12/1953 tarih ve 6207 sayılı Avukatlar Yardımlaşma Kanunu'nun 1. maddesinde, "Her baro merkezinde Baro Genel Kurulu kararıyla (Avukatlar Yardımlaşma Sandığı) kurulabilir.

Sandığa üye olmak isteğe bağlıdır.

Sandıkların kurulmasından amaç, yardıma muhtaç oldukları baro yönetim kurullarınca kabul edilen veya yönetmeliklerde gösterilecek süre ile üye olup da ihtiyarlığı, hastalığı yahut malüliyeti gibi sebepler yüzünden fiilen çalışamıyacak hale gelerek barolarla ilgisini kesen avukatlar ile avukatlık yapmakta iken ölenlerin daha evvelden gösterecekleri kimselere, göstermedikleri takdirde yönetmeliklerde gösterilecek mirasçılarına tespit olunacak şekil ve miktarda yardımları sağlamak ve düzenlemektir.

Sandıkların idareleri ile çalışma tarzları ve 2 nci maddenin giderlere ait (a) fıkrasında yazılı istihkak şartları, oranları, miktarları ve 2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri ile 4 üncü maddenin ikinci fıkrasında yazılı duhuliye, aidat ve katılma paylarını ödemiyenler hakkında uygulanacak esaslar baro yönetim kurulları tarafından hazırlanıp, genel kurullarca kabul edilen yönetmeliklerde gösterilir.

Sandıkların idare ve temsili baro yönetim kurullarına aittir."; 2. maddesinde, "Sandıkların varidatı şunlardır:

a. 3. maddede yazılı yardımlaşma pulları hasılatı;

b. Sandık azalarından bir defaya mahsus olmak üzere alınacak duhuliyeler;

c. Sandık azalarından alınacak aylık aidat;

d. Bağışlar;

e. Diğer varidat.(...)" kuralları yer almıştır.

Ankara Barosu Avukatları Yardımlaşma Sandığı Yönetmeliği'nin 1.maddesinde, "6207 Sayılı Kanun hükümlerine uyularak (Ankara Barosu Avukatları Yardımlaşma Sandığı) ABAYS kurulmuştur.; 2. maddesinin son fıkrasında, "Ayrıca sandık, üyelerinin zorunlu tüketim maddelerini en ucuz ve sağlıklı bir biçimde edinmeleri için gerekli girişimleri yapabilir, üyelerin ve ailelerinin yıllık dinlenme ve olası diğer sosyal gereksinimlerini giderici önlemleri alabilir, vakıf ve benzeri örgütler, işletmeler, şirketler kurabilir, kurulmuş şirketlere ortak olabilir."; 3. maddesinde, "Sandığı Baro Yönetim Kurulu temsil ve Yürütme Kurulunun görüş ve önerilerini alarak idare eder. (...) kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari yargı mercilerinde yargısal denetimi yapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda, öncelikle davaya konu işlemin idari bir işlem olup olmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanarak diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın hukuki durumda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren bir işlem olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. İdari makamlar tarafından tesis edilmiş olsa bile, özel hukuk hükümlerine tabi olan işlem ve sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargı mercileri görevlidir.

Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleri olarak tanımlanmıştır.

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, Anayasa ve kanunlarda belirlenen amaç, görev, yetki ve sorumluluklar doğrultusunda kendilerine verilen kamusal görevleri ve mesleki faaliyetleri yürütürler ve kamusal yetki kullanmak suretiyle yaptıkları işlemler idari işlem sayılır, ayrıca bu işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar idari yargıda çözümlenir.

Bununla birlikte, meslek kuruluşlarının iç organizasyonu ve işleyişine ise özel hukuk kuralları uygulanır. Bu nedenle meslek kuruluşlarının malvarlığı esas itibarıyla özel hukuka göre yönetilir. Bunların mallarına ilişkin uyuşmazlıklar adli yargı yerlerinde çözümlenir (GÖZLER Kemal, İdare Hukuku (Cilt-1), Ekin Yayınları, Bursa, 2019, s. 708).

6207 sayılı Kanun ve anılan Yönetmelik hükümlerinin incelenmesinden, ABAYS'ın Ankara Barosu Genel Kurulu kararıyla kurulduğu, idare ve temsilinin Baro Yönetim Kuruluna ait olduğu, sandığa üye olmanın isteğe bağlı olduğu, gelirlerinin yardımlaşma pulları hasılatı, üyelerden alınan duhuliye ve aidatlar ile bağışlardan oluştuğu, anılan Kanun'da belirtilen amaçları gerçekleştirmek üzere, kuruluş, işletme ve şirket kurabileceği, benzeri kuruluşlar ve şirketlerle ortak girişimde bulunabileceği, ortak yatırımlar yapabileceği, taşınmaz mal edinebileceği, bunlar üzerinde her çeşit ayni haklar kurabileceği, Yönetim Kurulunun Sandık mal varlığının idaresinden Genel Kurula karşı sorumlu olduğu, buna göre ABAYS'ın yönetimi ile gelir ve giderlerinin özel hukuka tabi olduğu anlaşılmaktadır.

Bu kapsamda, dava konusu uyuşmazlık bir ihaleden kaynaklansa da, kamu gücüne dayalı olmaksızın özel hukuk hükümleri uyarınca gerçekleştirilen taşınmaz kiralama ihalesinin idari işlem niteliğinde bir ihale işlemi olarak nitelendirilemeyeceği açıktır.

Bu itibarla, ABAYS'ın mülkiyeti kendisine ait olan sosyal tesisin Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile bu kararın eki kabul edilen Şartname'de belirlenen usulde gerçekleştirilen kiralama ihalesi ile ihaleye ait Şartname ve Kira Sözleşmesinin iptali istemiyle açılan işbu davada adli yargının görevli olduğu anlaşıldığından, davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.

Öte yandan, çözümü adli yargının görevinde olan, 2577 sayılı Kanun ve bu Kanunda düzenlenen usullerin uygulanmasına ve öncelikle sonuçlandırılması özel önem taşıyan uyuşmazlık olarak nitelendirilmesine imkan bulunmayan ve bu anlamda ivedi yargılama usulü kapsamında yer almayan dava konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak, genel yargılama usulü yerine ivedi yargılama usulü uygulanarak karar verilmesinde de usul kurallarına uygunluk görülmemiştir.