Danıştay 4. Daire E.2023/12912 K.2024/6215

Dava konusu istem: Aksaray Eskil 1. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Aksaray İli, Eskil İlçesi, ... Mahallesi, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; toplulaştırma işlemi sonucunda, ... ve ... adına kayıtlı Aksaray İli, Eskil İlçesi, ... Mahallesi, ...

Mevkiinde ..., ... ve ... nolu kadastro parsellerinin ...’nun ... nolu kadastro parseli ile birlikte değerlendirilerek birleştirilebilecekken dikkate alınmadığı, toplulaştırma yapılırken hasım ve hısım durumlarının dikkate alınması gerektiği, ...nun ... nolu kadastro parseline toplulaştırma öncesi tam hisse ile malikken toplulaştırma sonrası annesi olmayan başka bir ... ile hisselendirildiği ve verilen ... ada ... nolu parselin değer açısından eşdeğer olmadığı, bu yönleriyle toplulaştırmanın amaç ve ilkelerine aykırı olduğu anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık görülmediği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, idareye hiçbir takdir yetkisi bırakılmadığı, tüm tercihlerin karşılanmasının mümkün olmadığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ :...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendinde, iptal davaları, “İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar” olarak tanımlanmış; 2. fıkrasında ise, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyecekleri hükme bağlanmıştır.

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.

Arazi Toplulaştırması Ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 7. maddesi; "Arazi toplulaştırma projelerinin uygulanması esnasında, elbirliği mülkiyet olarak tescilli parsellerin, paylı mülkiyete dönüştürülmesi işlemleri uygulayıcı kuruluş tarafından re’sen gerçekleştirilir." hükmünü ihtiva etmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; davacının davalı idareye verdiği dilekçe ile veraseten iştirak halinde olduğu kendi hisselerinin, oğlu ...'ya ait ... numaralı parsel ile birleştirilerek toplulaştırılmasını istemiş, davalı idare ise baba adı da aynı olan başka bir ... ile davacının oğlu ...’ nun hisselerini ... ada ... nolu parselde toplulaştırmış, davacının hisseleri ise veraseten iştirak halinde olduğu diğer hissedarlarıyla birlikte ... ada ... nolu parselde toplulaştırıldığı, davacının oğlu ... tarafından, annesi olmayan ... ile hisselendirilmesi nedeniyle ... İdare Mahkemesi'nin ... sayılı dosyası üzerinden açılan davada verilen iptal kararı ... Bölge İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E..., K... sayılı "istinaf isteminin reddi" kararı ile onanarak kesinleştiği görülmüştür.

Temyizen incelenerek bozulması istenen karar ile; davacı adına kayıtlı Aksaray İli, Eskil İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde ..., ... ve ... nolu kadastro parsellerinin, oğlu ...’nun ... nolu kadastro parseli ile birlikte değerlendirilerek birleştirilebilecekken dikkate alınmadığı, toplulaştırma yapılırken hasım ve hısım durumlarının dikkate alınması gerektiği, ...'nun ... nolu kadastro parseline toplulaştırma öncesi tam hisse ile malikken toplulaştırma sonrası annesi olmayan başka bir ... ile hisselendirildiği ve verilen 1258 ada 8 nolu parselin değer açısından eşdeğer olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

İdari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu açık olup, İdare Mahkemelerince bakılan iptal davalarında, ancak kanunda belirtilen sebeplerle hukuka aykırılık bulunduğunun tespiti halinde iptal hükmü kurulabileceği; başka bir ifadeyle, yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından herhangi birinde hukuka aykırılık bulunmayan bir idari işlemin İdare Mahkemesince iptal edilmesine hukuki olanak bulunmadığı, aksi yönde yorumun yargı yetkisinin sınırının aşılması anlamına geleceği gibi yerindelik denetimi ile idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilmesi sonucunu da doğurabileceği, oysa kanun koyucunun bu konuda açıkça yasaklama getirdiği açıktır.

Diğer taraftan, Arazi Toplulaştırması Ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 7. maddesinde yer alan "Arazi toplulaştırma projelerinin uygulanması esnasında, elbirliği mülkiyet olarak tescilli parsellerin, paylı mülkiyete dönüştürülmesi işlemleri uygulayıcı kuruluş tarafından re’sen gerçekleştirilir." hükmünün uygulanmasının teknik veya hukuki kısıtlamalar nedeniyle her zaman mümkün olmayabileceği, dava konusu olayda davacı ...'nun ..., ... ve ... nolu kadastro parsellerinde elbirliği ile malik olduğu, davalı idarenin elbirliği ile mülkiyeti paylı mülkiyete çevirerek,

davacının payını ayırması ve oğlunun parseli ile birleştirilmesinin talep edildiği, elbirliği mülkiyet olarak tescilli parsellerin paylı mülkiyete dönüştürülmesinin miras hukuku hükümleri kapsamında bazı sorunlara neden olabileceği göz önüne alındığında, mirasçılar arasında imzalanmış bir miras sözleşmesinin bulunması, bunun tapuya şerh edilmiş olması veya tüm mirasçıların birlikte başvurarak bu yönde talepte bulunması ya da buna muvafakat vermesi hallerinde davalı idare tarafından Yönetmeliğin bu hükmünün uygulanabileceği sonucuna varılmış olup, dava konusu olayda bu sayılan durumlardan herhangi biri bulunmadığından,

ayrıca davacıya kendi tarlasının bulunduğu aynı alan içerisinden iştirak halinde olduğu diğer hissedarlar ile birlikte eşdeğer nitelikteki ... ada ... nolu parselin tahsis edilmiş olduğu dikkate alındığında, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamıştır.

Öte yandan; ...'nun ... nolu kadastro parseline toplulaştırma öncesi tam hisse ile malikken toplulaştırma sonrası annesi olmayan başka bir ... ile hisselendirildiği ve verilen ... ada ... nolu parselin değer açısından eşdeğer olmadığı gerekçesinin de görülmekte olan dava ile ilgisi olmadığı, bu iddianın ... tarafından ... İdare Mahkemesi'nin...sayılı dosyasına ilişkin olduğu ve bahse konu parsele ilişkin toplulaştırma işleminin iptal edildiği ve kararın bu şekilde kesinleştiği, işbu davada incelenecek işlemin davacının ..., ... ve ... nolu parsellerinin oğlunun parselleri ile birleştirilmeksizin ... ada ... nolu parselde planlanması olduğu dikkate alındığında, bahse konu gerekçede de isabet görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, birim alandan azami ekonomik verimin alınması, tarım üretiminin sürekli olarak artırılması, değerlendirilmesi ve buralarda istihdam imkanlarının artırılması, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılması,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanması ve küçülmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği belirtilmektedir.

Arazi Toplulaştırması Ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 7. Maddesinde "Arazi toplulaştırma projelerinin uygulanması esnasında, elbirliği mülkiyet olarak tescilli parsellerin, paylı mülkiyete dönüştürülmesi işlemleri uygulayıcı kuruluş tarafından re’sen gerçekleştirilir." hükmünü ihtiva etmekte olup, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parselasyon Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi kuralına yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; davacı ve oğlu tarafından, toplulaştırma işlemi yapılırken Aksaray ili, Eskil ilçesi, ... mahallesindeki davacı anneye ait ..., ... ve ... sayılı parseler ile oğula ait ... parsellerin birleştirilmesini talep ettikleri halde bu talep kabul edilmeden davacıya eski yerinden ... ada ... parselin tahsis edildiği, davacının oğlunun ise annesi ile aynı isimli başka bir şahısla hissedar yapılarak ... ada ... parselin tahsis edildiği, yapılan toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı iddiasıyla açılan dava, ...

İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E..., K... sayılı kararı ile, her bir davacının ayrı ayrı dilekçelerle dava açması gerektiğinden bahisle reddedilmiş olup, söz konusu dilekçe ret kararı üzerine oğul ... tarafından ayrı bir dava; anne ... tarafından ise görülmekte olan davanın açıldığı, Aksaray İli, Eskil İlçesi, ... Mahallesi, ...

Mevkiindeki ..., ... ve ... nolu kadastro parsellerinin ...’nun ... nolu kadastro parseli ile birlikte değerlendirilerek birleştirilmesi talebinin dikkate alınmadığı iddia edilmektedir.

Öncelikle ...

İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E..., K... sayılı kararı ile ayrı ayrı dava açılması gerektiğinden bahisle dilekçe ret kararı verilmiş ise de, davacı ... ve oğlu ...'nun davalarının bağlantılı olduğu ve birlikte incelenmesi gerektiği halde, İdari Yargılama Usulü Kanunu 5. maddesi uyarınca ayrı ayrı dava açılması gerektiğinden bahisle verilen dilekçe ret kararı üzerine her bir dosyanın ayrı ayrı incelenmesi, birbirinden bağımsız hukuki değerlendirme yapılarak çelişkili kararlar verilmesine neden olabilecektir.

Nitekim ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında ...'nun kadastro öncesi tam hisseli malik olduğu ... sayılı parselin toplulaştırma sonrası kendi annesi yerine annesi olmayan bir başka ... ile hisselendirilmesi, bakılan dava ile birlikte değerlendirilmesi gereken bir husustur.

Arazi toplulaştırma projelerinin uygulanması esnasında, elbirliği mülkiyet olarak tescilli parsellerin, paylı mülkiyete dönüştürülmesi işlemleri uygulayıcı kuruluş tarafından re’sen (bu konuda herhangi bir istisna ya da belli şartların gerçekleşmesi öngörülmemiştir.) gerçekleştirilebileceği ve hasımlık hısımlık ilişkilerinin dikkate alınması gerektiği ilkesi göz önünde bulundurulduğunda, ... adına kayıtlı Aksaray İli, Eskil İlçesi, ... Mahallesi, ...

Mevkiinde ..., ... ve ... nolu kadastro parsellerinin, ...’nun ... nolu kadastro parseli ile birlikte değerlendirilerek birleştirilebilecekken bu talebin doğru bir şekilde (bir başka ... hisselendirildiğinden) dikkate alınmadığı ve anne ve oğulun parsellerinin birleştirilmeme sebebinin teknik ve hukuki nedenlerin gösterilmemiş olması sebebiyle dava konusu işlemin toplulaştırma amaç ve ilkelerine aykırı olduğu anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık görülmemiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının açıklanan gerekçe ile onanması gerektiği görüşüyle karara katılmıyorum.