Danıştay 4. Daire E.2025/3289 K.2025/5163

Dava konusu istem: 27/05/2009 tarih ve 27240 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve 2009/14992 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Mardin İli, Derik İlçesi, Boyaklı köyünde yapılan toplulaştırma işleminin ... ve ... sayılı parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu toplulaştırma işlemi sonucunda yapılan tahsislerin eski yerinden yapıldığı ve tarıma uygun ve elverişli olduğu, dağıtımda Kanun'da belirtilen ilkelere, esaslara ve teknik gereklere uyulduğu, parsellerin sulama şebekesinden ve işletme yolundan cephe almasının sağlandığı, toprağın verimli şekilde işletilmesini sağlama, optimum büyüklüğünün sağlanması ve işletme büyüklüğünün tesis edilmesi amaçlarına uygun olduğu,

arazi çalışmaları yönünden tahsis işlemin Kanunda, Uygulama Yönetmeliği ve teknik talimatlarında öngörüldüğü şekilde yapıldığı, toprak, topoğrafya ve drenaj yönünden uygun olduğu, arazi derecelendirilmesinde denkliğin sağlandığı,

eski parsellerde hissedar sayısı 25 iken yeni parsellerde bu sayının 13'e düşürüldüğü ve taşınmaz üzerindeki sabit tesislerin dikkate alındığı görülmekle, toplulaştırma işleminin 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu'na, Uygulama Yönetmeliği'ne ve Teknik Talimata uygun olarak yapıldığı sonucuna varılmakla, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu taşınmazın diğer hissedarları tarafından açılan davalarda mahkemeler tarafından iptal kararı verildiği, dolayısıyla aynı idari işlem hakkında birbiri ile çelişkili kararlar verildiği belirtilerek kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını,

tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi,

toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,

toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi,

arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi,

hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Kararın Mardin, ..., ... köyü, ... parsele ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince; her ne kadar bilirkişi raporunda davacıya ... parsel karşılığında tahsis edilen ... ada ... parsel ve ... ada ... parselin eski yerinden tahsis edildiği, eski ve yeni parsellerin değer endekslerinin benzer olduğu, tahsis edilen parsellerin tarımsal üretime uygun ve elverişli olduğu,

arazi derecelendirmesinde denkliğin ve eşdeğerliliğin sağlandığı tespitlerine yer verilmiş ve bu doğrultuda Mahkemesince belirtilen parsel yönünden davanın reddine karar verilmiş ise de, ... parselin karşılığında tahsis edilen ... ada ... parsel ve ... ada ... parselin en boy oranının Teknik Talimatta belirtilen 1/3-1/7 oranına uymadığının açık olduğu, parsel şeklinin tarım yapmaya elverişli olmadığı ve eşdeğerlik ilkesine göre hareket edilmediği görüldüğünden dava konusu toplulaştırma işleminin anılan parsele ilişkin kısmının mevzuata bilimsel ve teknik esaslara ve hakkaniyet kurallarına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Nitekim aynı parsele ilişkin olarak ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih E:... K:... sayılı iptal kararının Danıştay Dördüncü Dairesinin 09/10/2025 tarih E:2025/251 K:2025/5160 sayılı kararı ile onandığı görülmektedir.

Kararın Mardin, Derik, ... köyü, ... parsele ilişkin kısmına yönelik temyiz istemine gelince; ... parsel hissedarları tarafından açılan farklı davalarda bilirkişi heyeti tarafından farklı değerlendirmelere yer verildiği, ... parselde bulunan sabit tesislerin kime ait olduğuna ilişkin yeterli tespitlerin yapılmadığı, yeni tahsis edilen parsellerin en boy oranları bakımından birbirinden farklı değerlendirmelerin yapıldığı, bunun teknik zorunluluktan kaynaklı olup olmadığı yönünde raporlar arası çelişkilerin olduğu, bilirkişi raporlarında yeterli tespit ve değerlendirmelere yer verilmediği dikkate alındığında kök ... parsel yönünden düzenlenecek ek rapor doğrultusunda karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına ilişkin istinaf isteminin reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Nitekim kök ... parsele ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Dördüncü Dairesi'nin 09/10/2025 tarihli kararıyla onandığı görülmektedir.