Danıştay 6. Daire E.2021/8683 K.2025/3501

Dava konusu istem: Şanlıurfa İli, Eyyübiye İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ..., ..., ... parsel, ... ada ..., ..., ..., ..., ..., ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ..., ..., ..., ... parsel, ... ada..., ..., ..., ..., ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Cazibe Merkezi Destek Programı kapsamında desteklenmesi hedeflenen Balıklıgöl-Hz. Eyyüp Peygamber Makamı Arası Kültür Yolu Projesi kapsamında hazırlanmış olan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı revizyon uygulama imar planının onayına dair Şanlıurfa Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun değerlendirilmesinden, dava konusu planlar ile arazi kullanım ve kent içi ulaşım sistemini etkileyecek kapsamlı değişiklikler yapıldığı, plan yapım aşamasında kentsel teknik altyapı etki değerlendirmesi raporu hazırlanmadığı, işleme dönük yeterli analiz ve etüdler yapılmadığı ve değişiklik gerekçelerinin teknik - nesnel ilkelere dayandırılmadığı görüldüğünden; dava konusu 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planında ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı revizyon uygulama imar planında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Uyuşmazlıkta, dava konusu planların koruma amaçlı imar planı olduğu, plan paftalarının incelenmesinden, iptali istenilen yol güzergahının arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kaldığı ancak dosyaya sunulan belgeler arasında koruma kurul kararı ve buna dair herhangi bir belge bulunmadığı görülmüş olup, İdare Mahkemesince yukarıda belirtilen 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kültür varlıkları koruma bölge kurulu kararı alınıp alınmadığı araştırılarak ve Kültür ve Turizm Bakanlının da hasım konumuna alınması suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, dava konusu olayda hükme esas alınan bilirkişi raporunda yukarıda belirtilen genel tespitler dışında, dava konusu taşınmazların korunması gereken kültür varlıklarının bulunduğu bölgede yer almasına karşın kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına yönelik mevzuat kapsamında bir değerlendirmeye yer verilmediği, anılan parselleri de kapsayan bölge genelinde öngörülen 25 metre enkesitli yolun yer seçimi, geometrisi ve trafik açısından etkileri yönünden de herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmadığı görüldüğünden;

yol ve park kullanımlarına yönelik söz konusu değişikliğin kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat, planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve ulaşım açısından uygun olup olmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi için aralarında ulaşım alanında bir uzmanın olduğu bilirkişinin de yer aldığı yeni oluşturulacak bilirkişi heyetinin katılımıyla mahallinde yaptırılacak keşif ve sonucunda düzenlenecek rapor doğrultusunda uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış olup, eksik inceleme ve araştırma sonucu verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki ...

İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Şanlıurfa İli, Eyyübiye İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ..., ..., ... parsel, ... ada ..., ..., ..., ..., ..., ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada ..., ..., ..., ... parsel, ... ada ..., ..., ..., ..., ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Cazibe Merkezi Destek Programı 2017 yılı "Balıklıgöl Hz.

Eyyüp Peygamber Makamı Arası Kültürel Turizm Yolu" projesi kapsamında Şanlıurfa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, Şanlıurfa Büyükşehir Beleldiye Başkanlığı ve Eyyübiye Belediye Başkanlığı arasında imzalanan protokol uyarınca Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı revizyon uygulama imar planının onaylandığı, anılan planların açıklama raporunda; "söz konusu planlar ile inanç turizmi açısından önemli bir yere sahip olan Balıklıgöl ve Hz.

Eyüp Sabır Makamının ulaşılabilirliğini kolaylaştırmak amacıyla Balıklıgöl ile Hz. Eyüp Peygamber Sabır Makamı arasında 4.4 km uzunluğunda bir turizm yolu yapılmasının hedeflendiğinin" belirtildiği, bu kapsamda. Harran Kapı Aile Mezarlığı ile Eyüp Peygamber Sabır Makamı arasında yer alan hazine mülkiyetindeki dava konusu taşınmazları da kapsayan alana 25 metre en kesitli yol kullanımı getirildiği anlaşılmıştır.

Davacı Şanlıurfa Valiliği tarafından, yapılan düzenlemelerin hazine zararına olduğu iddiasıyla 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı revizyon uygulama imar planının onayına dair Şanlıurfa Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle, 5. maddesinde nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının;

genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluğunu, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak;

uygulama imar planı ise, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 3. maddesinin sekiz sayılı bendinde, "Koruma amaçlı imar plânı; bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine,

koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları,

plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un 10. maddesinde, "Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir." hükmü, 17. maddesinin (a) bendinin 5. fıkrasında, "İlgili idareler, koruma amaçlı imar planını en geç iki ay içinde görüşür ve varsa değişmesini istediği hususları koruma bölge kuruluna bildirir.

Koruma bölge kurulunda bu hususlar değerlendirilir ve kurul tarafından uygun görülen haliyle planlar ilgili idarelere onaylanmak üzere gönderilir. Planlar koruma bölge kurulunun uygun gördüğü şekliyle ilgili idarelerce altmış gün içinde onaylanmak zorundadır. Bu süre içinde görüşülmeyen ya da onaylanmayan planlar kesinleşerek yürürlüğe girer.

Koruma amaçlı imar planının yürürlüğe girmesiyle geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları ayrıca karar almaya gerek kalmadan ortadan kalkar." hükmüne, 7. fıkrasında. "Koruma amaçlı imar plânları ve çevre düzenleme projelerinde yapılacak değişiklikler yukarıdaki usullere tabidir." hükmüne yer verilmiştir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14/06/2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Koruma amaçlı imar planı hazırlama ilkeleri" başlıklı 27. maddesinde.

(1) Koruma amaçlı imar planlarının hazırlanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur: a) Koruma amaçlı imar planları, varsa etkileşim geçiş sahaları da göz önünde bulundurularak ve sit alanının bütününü kapsayacak şekilde veya uygun görülen etaplar halinde, içinde bulunduğu yerleşme ile ilişkileri kurularak hazırlanır. b) Tabiat varlıkları, doğal, tarihi, arkeolojik, kentsel ve kentsel arkeolojik sitler ile koruma statüsü bulunan diğer alanların çakıştığı yerlerde ilgili bakanlıkların koruma ve kullanma esaslarına ilişkin görüşü alınır. c) Koruma amaçlı imar planlarının hazırlanması aşamasında tespit edilen sorunların çözümü ve tarihi, kültürel,

doğal çevrenin yaşanabilir ve sürdürülebilir biçimde korunabilmesi için alana özgü stratejiler ile gerektiğinde tescilli kültür varlıkları ile sit alanları içindeki faaliyetlerin ve yapı stokunun deprem, sel baskını, heyelan, yangın, kaya düşmesi ve benzeri afetlere karşı daha dayanıklı ve güvenli hale getirileceğine ilişkin hedefler, stratejiler ve uygulama esasları belirlenir. ç) Koruma amaçlı imar planlarının hazırlandığı alanın nitelikleri gözetilerek ayrıca tarihi,

kültürel ve doğal yapısına ilişkin yapılmış araştırmalar da değerlendirilerek kullanım kararları ve yapılaşma koşulları belirlenir. d) Koruma amaçlı imar planlarında ilgili mevzuatı gereği oluşturulan Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu veya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurullarının uygunluk kararları alınmadan plan onaylanamaz. e) Koruma amaçlı imar planı;

daha geniş alanları kapsayan bir planın parçası olması halinde, plan bütününde diğer alanlarla sürekliliği, bütünlüğü, uyumu ve erişilebilirliği dikkate alınarak bütünleşik bir yaklaşım ile hazırlanır. f) (Değişik:RG-17/5/2017-30069) Doğal sit alanlarına ait koruma amaçlı imar planlarında bölge komisyonu kararı;

tabiat varlıkları ve doğal sitlerin, tarihi arkeolojik, kentsel, kentsel arkeolojik sitler ve diğer koruma statüleri ile çakıştığı alanlarda ise ilgili kurulların uygun görüşü alınır. g) Planlama aşamasında sit alanı sınırları içerisinde tescilli olmayan ancak tescile konu olabilecek kültür ve tabiat varlıkları hakkında envanter çalışması yapılarak ilgili kurul veya komisyonların onayına sunulur. ğ) Koruma amaçlı imar planlarında yenileme alanları belirlenmesi durumunda yenileme projelerinin planda getirilmiş kararlara uygun hazırlanması esastır. h) Koruma amaçlı imar planlarında sit alanının bütününü olumsuz etkileyecek,

mevcut korunması gerekli değerleri bozacak ya da yok edecek, geleneksel kentsel doku özelliklerini olumsuz yönde değiştirecek yeni işlev dönüşümlerine ilişkin plan değişikliği yapılamaz. ı) Uygulama imar planlarında mevcut tarihi yapıların, sokak dokularının korunması ve yenilenmesini sağlayacak kararlar alınır. " düzenlemelerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, ulaşım, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantılar gözönüne alınarak ve toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması amacıyla ve doğal sit alanları ile arkeolojik sit alanları yönünden koruma, kullanma ilkeleri çerçevesinde hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, bu hususlara uyulup uyulmadığının detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, Balıklıgöl Hz. Eyyüp Peygamber Makamı Arası Kültürel Turizm Yolu" projesi kapsamında dava konusu koruma amaçlı plan revizyonları ile ... Caddesine alternatif olması amacıyla Balıklıgöl ile Hz. Eyüp Peygamber Sabır Makamı arasında 4.4 km uzunluğunda ve 25 metre en kesitli bir turizm yolu öngörüldüğü, bu kapsamda hazine mülkiyetinde ve konut alanı fonksiyonunda bulunan dava konusu taşınmazların yol ve park olarak düzenlendiği, davacı tarafından yapılan düzenlemelerin hazine zararına sebep olduğu iddiasıyla anılan parseller yönünden 1/5000 ölçekli koruma amaçlı revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı revizyon uygulama imar planının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İdare mahkemesine sunulan bilirkişi raporunda; "dava konusu planların taşınmazlara getirilen kullanım kararları yönünden planların kademeli birlikteliği ilkesi ile gösterim-ifade ve teknik yönlerinin yanı sıra amaç ve bulunduğu plan ölçeğine uygun bir biçimde hazırlandığı ancak dava konusu planlar ile arazi kullanım ve kent içi ulaşım sistemini etkileyecek kapsamlı değişiklikler yapılmasına karşın bu değişiklik gerekçelerine ilişkin teknik-bilimsel analiz ve etüdler yapılmadığı ve nesnel gerekçelere dayandırılmadığı bu yönüyle dava konusu işlemlerin Mekansal Planalar Yapım Yönetmeliğinin 26. maddesi açısından yetersiz ve eksik olduğu" yönünde tespitlere yer verildiği, İdare Mahkemesince söz konusu tespitler dikkate alınarak dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmüştür.

Uyuşmazlıkta, dava konusu planların koruma amaçlı imar planı olduğu, plan paftalarının incelenmesinden, iptali istenilen yol güzergahının arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kaldığı ancak dosyaya sunulan belgeler arasında koruma kurul kararı ve buna dair herhangi bir belge bulunmadığı görülmüş olup, İdare Mahkemesince yukarıda belirtilen 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kültür varlıkları koruma bölge kurulu kararı alınıp alınmadığı araştırılarak ve Kültür ve Turizm Bakanlının da hasım konumuna alınması suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, dava konusu olayda hükme esas alınan bilirkişi raporunda yukarıda belirtilen genel tespitler dışında, dava konusu taşınmazların korunması gereken kültür varlıklarının bulunduğu bölgede yer almasına karşın kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına yönelik mevzuat kapsamında bir değerlendirmeye yer verilmediği, anılan parselleri de kapsayan bölge genelinde öngörülen 25 metre enkesitli yolun yer seçimi, geometrisi ve trafik açısından etkileri yönünden de herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmadığı görüldüğünden;

yol ve park kullanımlarına yönelik söz konusu değişikliğin kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat, planlama esasları, şehircilik ilkeleri ve ulaşım açısından uygun olup olmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi için aralarında ulaşım alanında bir uzmanın olduğu bilirkişinin de yer aldığı yeni oluşturulacak bilirkişi heyetinin katılımıyla mahallinde yaptırılacak keşif ve sonucunda düzenlenecek rapor doğrultusunda uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, eksik inceleme ve araştırma sonucu verilen dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.