Danıştay 6. Daire E.2023/1765 K.2024/593

Dava konusu istem: İstanbul ili, Eyüp ilçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin …tarihli, …sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Eyüp Sit Alanı Koruma Amaçlı Revizyon Nazım İmar Planının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu taşınmazın bulunduğu alanın ve çevresinin geçmişten gelen tarihi dokunun bir sonucu olarak, kendine özgü bir geleneksel kentsel mekan kavramına giren mahalle, geniş meydan olgusuna uymayan yapıya sahip olduğu, dava konusu işlemle fiilen var olan bir meydanın daha fazla genişletildiği,

bölgenin tarihi yapısı dikkate alındığında geleneksel dokunun bozulacağı, kendi kimliğinden uzaklaştıracak bir etki yaratacağı, taşınmazın mülkiyetinin vakıf adına kayıtlı olduğu, getirilen kullanım kararlarının vakıflar mevzuatına uygun olmadığı gerekçesiyle dava konusu planın planlama tekniklerine, şehircilik ilkelerine, kamu yararına ve mevzuata uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu taşınmazın 28.07.1993 onay tarihli 1/500 ölçekli Eyüp Camii ve Merkez Civarı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında günübirlik belediye hizmet alanı ve terminal alanı fonksiyonunda kaldığı, önceden de var olan kamusal kullanım kararının devam ettirildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait Eyüp ilçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmaz …tarihli, …sayılı İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu kararı ile Eyüp Kentsel Sit Alanı sınırları içine dahil edilmiş, 28.07.1993 onay tarihli 1/5000 ölçekli Eyüp Camii ve Merkez Civarı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planında günübirlik belediye hizmet alanı ve terminal alanı olarak planlanmış, 20.06.1997 onay tarihli 1/5000 ölçekli Eyüp Cami ve Merkez Civarı Nazım İmar Planında kentsel hizmet alanı olarak planlanmış,

17.08.1999 depremi sonrasında Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayımlanan genelgeler sonrasında mevcut imar planları yeniden gözden geçirilmiş ve dava konusu taşınmazın bulunduğu alan İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin …tarihli, …sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Eyüp Sit Alanı Koruma Amaçlı Revizyon Nazım İmar Planı ile meydan ve ana yaya arteri alanı olarak belirlenmiş ve bu işlem üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanunun 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde, nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının;

genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise;

tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde ise, "Koruma amaçlı imar planı; bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine,

koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları,

plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır.” şeklinde belirtilmiştir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanununun "Vakıf senedi" başlıklı 106. maddesinde, "Vakıf senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, vakfın örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir.", 5737 sayılı Vakıflar Kanununun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde ise, mazbut vakıf.

"Bu Kanun uyarınca Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince Vakıflar Genel Müdürlüğünce yönetilen vakıflar" olarak tanımlanmış, aynı Kanunun "Vakıf kültür varlıklarının korunması ve imar uygulamalarının bildirilmesi" başlıklı 22. maddesinde de, "Kamu kurum ve kuruluşları, koruma imar planlarını düzenlerken vakıf kültür varlıklarıyla ilgili hususlarda Genel Müdürlüğün görüşünü almak zorundadırlar.

Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmaz mallarla ilgili olarak belediyeler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan uygulama imar ve parselasyon planlarının, askıya çıkarılmadan önce ilgili idareler tarafından Genel Müdürlüğe bildirilmesi zorunludur. Mazbut vakıf taşınmazlarında akar niteliğini koruyacak şekilde imar düzenlemesi yapılır.

Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait olup uygulama imar planlarında okul, hastane veya spor alanlarında kalan taşınmazlar; ilgili kurumlar tarafından, imar planının tasdik tarihinden itibaren iki yıl içerisinde kamulaştırılmadığı takdirde ilgili bakanlığın görüşü alınarak Genel Müdürlükçe özel okul, özel hastane veya özel spor tesisi olarak değerlendirilebilir." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İmar düzenlemelerinde, mazbut vakıf taşınmazlarının akar niteliği değerlendirilirken taşınmazların vakıf senedindeki özgülenme amacından yola çıkarak ve fiili kullanım durumu dikkate alınarak inceleme yapılması gerekmektedir. Vakfın vakfiyesinde (vakıf senedinde); taşınmazın niteliğine, kullanım biçimine ve akar niteliğinin nasıl sağlanacağı hususuna açıkça yer verilmesi halinde, bu hususa riayet edilmesi gerekmekte ise de, vakfa ait taşınmazın bu nitelikleri taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın, fiilen kullanıldıkları şekilde kalmaları gerektiğini ileri sürmek mümkün değildir.

Öte yandan kentsel sit alanı sınırları içinde kalan taşınmaz ile ilgili yapılacak olan planlama çalışmalarında, bireysel yarardan çok kamu yararının ön plana çıkması gerektiği de açıktır.

Dosyanın incelenmesinden, taşınmazın Eyüp Sultan Camisi komşuluğunda kaldığı ve fiilen ticari işletme şeklinde hizmet verdiği, ancak dosyada bulunan mevcut ve önceki imar planları incelendiğinde geçmişten beri taşınmaza (belediye hizmet alanı, kentsel hizmet alanı) kamusal kullanıma yönelik fonksiyonlar getirildiği, getirilen kullanım kararlarının üst ölçekli çevre düzeni planı ile uyumlu olduğu ve Eyüp Cami çevresinin yayalaştırılmasına yönelik planlama yapıldığı ve komşu taşınmazlara da aynı kullanım kararlarının getirildiği görülmektedir.

Bu durumda, tarihi ve kültürel miras sayılan varlıkların sürdürülebilirlik ilkesi içinde çevresinin sağlıklaştırılması ve simgesel özelliklerinin vurgulanması kapsamında meydan düzenlemesi yapılmasının ve yine tarihi kent çekirdeğindeki trafik karmaşasının çözümlenebilmesi için yeni düzenlemelerinin yapılmasının hem şehircilik ilke ve esasları, kamu yararı hem de koruma amaçlı imar planlarının yapılma amaçları açısından uygun olduğu, ayrıca tarihi eserlerin görünürlüğünün artırılması bakımından olumlu bir gelişme olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır.