Danıştay 6. Daire E.2023/3022 K.2023/5633

… vekili Av. … tarafından, Muğla ili, Bodrum ilçesi,.

Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz maliki olan davacı tarafından, aynı ada 9 parsel sayılı taşınmazdaki 99,1 ha.'lık II-B Grup arama ruhsat sahasının 24,79 ha.'lık kısmında Yusuf Öztürk tarafından işletmeciliğinin yapılması planlanan "Dekoratif Duvar Taşı Ocağı ve Pasa Geri Kazanım Tesisi Projesi" için davalı idarece verilen … tarih ve E-… sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir" kararının iptali istemiyle Muğla Valiliğine karşı açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolunda ...

İdare Mahkemesince verilen …. tarih ve E:…, K:… sayılı kararın davalı idare tarafından temyizen incelenerek bozulmasının istenilmesi üzerine Dairemize gönderilen dosyada, Yusuf Öztürk vekili Av. … tarafından verilen ve davalı idare yanında davaya katılma istemini içeren dilekçe incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun uygulanacağı öngörülmüş olup, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Fer'i müdahale" başlıklı 66. maddesinde; üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabileceği, 67. maddesinde ise;

müdahale talebinde bulunan üçüncü kişinin, yanında katılmak istediği tarafı, müdahale sebebini ve bunun dayanaklarını belirten bir dilekçeyle mahkemeye başvuracağı ve müdahale dilekçesinin, davanın taraflarına tebliğ edileceği, mahkemenin, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi de dinlemek üzere davet edeceği ve gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında bir karar vereceği hükmü yer almıştır.

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu işlemlerde söz edilen projenin, davalı yanında müdahale isteminde bulunan Yusuf Öztürk'e ait olduğu ve dava konusu işlemler hakkında verilecek karar sonucundan etkileneceği dikkate alındığında, yukarıda sözü edilen koşulları taşıdığı anlaşılan Yusuf Öztürk'ün davalı yanında müdahale isteminin kabulüne, 07/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Valiliği VEKİLİ : Av. ...

MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : …

VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : …

VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz maliki olan davacı tarafından, aynı ada … parsel sayılı taşınmazdaki 99,1 ha.'lık II-B Grup arama ruhsat sahasının 24,79 ha.'lık kısmında … tarafından işletmeciliğinin yapılması planlanan "Dekoratif Duvar Taşı Ocağı ve Pasa Geri Kazanım Tesisi Projesi" için davalı idarece verilen … tarih ve E-… sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir" kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava konusu projeye ilişkin projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşan her türlü atığın özelliği (cinsi, türü, miktarı vb.) bertarafı ve geri kazanımına yönelik değerlendirmelerin, projenin inşaat ve işletme aşamasında çevresel etkileri, öncelikli etkilerin belirlenmesi ve alınacak önlemlerin ve projenin inşaat ve işletme aşamasında çevresel etkileri, öncelikli etkilerin belirlenmesi ve alınacak önlemlerin belirlenebilmesi için proje tanıtım dosyalarında yer alması gereken "hava kalitesi, dağılım modellemesi raporu" ve "toz hesaplarıyla ilgili olarak toz yayılım modellemesi"nin bulunmaması nedeniyle dava konusu Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; davaya konu işlemle ÇED sürecinin sonlanmadığı, inşaat aşamasından sonra faaliyetin sonlanmasına kadar her aşamada idare tarafından denetlenmeye devam edileceği, taahhütlere uyulmaması halinde yaptırım kararları verileceği, dosyada toz yayılım modellemesi bulunmadığı, zeytincilik sahalarıyla ilgili Tarım İl Müdürlüğünden uygun görüş alınmadan projeye başlanamayacağı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı Yanında Müdahil tarafından; öncelikle usule yönelik olarak davacının dava açma ehliyeti bulunmadığı, bakılan davanın süresinde açılmadığının ileri sürüldüğü, esasa yönelik olarak ise; toz modellemesine ait bilgiler ve projenin çevreye verebileceği zararlara karşı alınacak önlemlerin PTD dosyasında bulunduğu, temyize konu kararda belirtilen "hava kalitesi, dağılım modellemesi raporu" ve "toz hesaplarıyla ilgili olarak toz yayılım modellemesi"ne ilişkin çalışmaların PTD dosyası ekinde CD ortamında davalı idareye sunulduğu, bu CD'nin bir örneğinin temyiz dilekçesi ekinde dosyaya ibraz edildiği, Mahkeme kararının yeterli inceleme yapılmadan verildiği belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Mahkeme kararının onanması gerektiği belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmadan karar verildiği anlaşıldığından, temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz maliki olan davacı tarafından, aynı ada … parsel sayılı taşınmazdaki 99,1 ha.'lık II-B Grup arama ruhsat sahasının 24,79 ha.'lık kısmında … tarafından işletmeciliğinin yapılması planlanan "Dekoratif Duvar Taşı Ocağı ve Pasa Geri Kazanım Tesisi Projesi" için davalı idarece … tarih ve E-… sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir" kararı verilmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde; "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır." hükmü yer almıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller" başlıklı 266. maddesinde; "(1) Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir.

(Değişik cümle: 3/11/2016-6754/49 md.) Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/49 md.) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez." hükmüne, "Keşif kararı" başlıklı 288. maddesinin 1. fıkrasında.

"Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Çevresel etki değerlendirmesi; gerçekleştirilmesi planlanan projenin, çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkilerinin belirlenmesi, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenerek değerlendirilmesi amacıyla yapıldığından, bakılmakta olan davada ÇED Yönetmeliği Ek-2’deki listede yer aldığı belirtilen çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi proje yönünden ÇED Gerekli Değildir kararının bir bütün olarak çevresel etkileri irdelenmelidir.

Bu nedenle bu tip davalarda uyuşmazlığın çözümü özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden, bilirkişiye başvurulması gerektiği gibi, (PTD proje sahibinin taahhütlerinden oluşsa dahi) projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesinde mahallinde yapılacak gözlem ve tespitlerin de uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayacağı sonucuna varıldığından, keşif kararının da alınması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; söz konusu projenin turizm koruma ve gelişim bölgesi içerisinde, tarım ve orman vasıflı arazilerde, 4342 sayılı Mera Kanunu ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkındaki Kanun kapsamında bulunan arazilerde gerçekleştirileceği, bu anlamda proje ve etki alanının jeolojik, çevresel ve coğrafi özelliklerinin incelenmesi gerektiğinin açık olduğu, temyize konu kararda ise; "hava kalitesi, dağılım modellemesi raporu" ile " toz yayılım modellemesi"nin PTD ekinde yer almadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,

Mahkeme kararında eksik olduğu belirtilen bu rapor ve modellemenin müdahil tarafından, CD ortamında PTD ile birlikte davalı idareye sunulduğunun ileri sürüldüğü ve temyiz dilekçesi ekinde bir örneğinin de bakılan dosyaya ibraz edildiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, İdare Mahkemesince; her ne kadar davalı idarenin beyanı da dikkate alınarak "hava kalitesi, dağılım modellemesi raporu" ile " toz yayılım modellemesi" nin PTD ekinde yer almadığından bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de;

davalı yanında müdahilin temyiz dilekçesinde, eksik olduğu belirtilen bu rapor ve modellemenin CD ortamında PTD ekinde davalı idareye sunulduğu beyan edilerek bir örneğinin de dilekçe ekinde dosyaya ibraz edildiği görüldüğünden, CD ortamında sunulan bu bilgi ve belgelerin ne zaman hazırlandığının, PTD ile birlikte mi yoksa daha sonra mı idareye sunulduğunun İdare Mahkemesince araştırılması gerekmektedir.

Araştırma sonucunda temyize konu kararın gerekçesinde belirtilen bu rapor ve modellemenin PTD'de eksik olmadığı tespit edilir ise gerek tarafların iddiaları, projenin nitelikleri ve uygulanacağı yerin özellikleri itibarıyla muhtemel çevresel etkileri ile alınması gereken önlemlerin, gerekse proje kapsamında ele alınması gereken konu başlıkları itibarıyla PTD'yi hazırlayanların uzmanlık alanlarının yeterli olup olmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla oluşturulacak bir bilirkişi heyetiyle,

mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle düzenlenecek rapor dikkate alınarak, işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY (X)

Dava, Muğla ili, Bodrum ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmaz maliki olan davacı tarafından, aynı ada … parsel sayılı taşınmazdaki 99,1 ha.'lık II-B Grup arama ruhsat sahasının 24,79 ha.'lık kısmında … tarafından işletmeciliğinin yapılması planlanan "Dekoratif Duvar Taşı Ocağı ve Pasa Geri Kazanım Tesisi Projesi" için davalı idarece … tarih ve E-… sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) gerekli değildir" kararının iptali istemiyle açılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden; İdare Mahkemesince, PTD'nin 9 nolu ekinde olduğu belirtilen ancak dosyada bulunmadığı görülen "hava kalitesi, dağılım modellemesi raporu" ile "toz yayılım modellemesi" nin olup olmadığı yapılan ara kararı ile idareye sorulmuş, gelen cevabi yazıda bu hususların dosyada bulunmadığının belirtilmesi üzerine proje tanıtım dosyalarında yer alması gereken "hava kalitesi, dağılım modellemesi raporu" ve "toz hesaplarıyla ilgili olarak toz yayılım modellemesi"nin bulunmaması nedeniyle keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmaksızın, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmıştır.

Uyuşmazlıkta; PTD' de yer almadığından bahisle dava konusu işlemin iptaline neden olan rapor ve modellemenin temyiz aşamasında dosyaya sunulduğu anlaşıldığından, gelinen aşama da dikkate alınarak söz konusu projenin çevresel etkilerinin ve PTD'nin yeterliliğinin araştırılıp incelenmesi amacıyla Dairemizce, üniversitelerin ilgili bölümlerinden seçilecek bir bilirkişi heyetiyle mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması ve bunun sonucunda düzenlenecek raporun incelenmesi suretiyle, uyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesi gerektiği görüşüyle, İdare Mahkemesi kararının bozulmasına yönelik çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyoruz.