Danıştay 7. Daire E.2020/295 K.2023/2629

2- (DAVALI) … Bakanlığı adına … Gümrük Müdürlüğü VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:.. sayılı kararının taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı adına tescilli … tarih ve … sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında … gümrük tarife istatistik pozisyonunda "doğrusal kılavuz rayı" … gümrük tarife istatistik pozisyonunda "lineer rulman" olarak beyan edilen eşyaların farklı pozisyonlarda sınıflandırılması gerektiğinden bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, davalı idarece yaptırılan bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile uyuşmazlık konusu eşyanın … gümrük tarife istatistik pozisyonunda yer aldığı tespit edildiğinden dava konusu işlemin vergilere ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; ithal olunan eşyanın, beyanname ve eki belgelerin incelenmesi suretiyle gerçekte hangi pozisyon ve orana tabi olduğunun tespitinin, idarece kendiliğinden yapılabilecek durumda olması karşısında;

olayda, idareye sunulan bilgi ve belgelerin, eşya için uygulanacak gümrük vergi oranının belirlenebilmesi bakımından, eksik veya yanlış ya da yanıltıcı olduğu konusunda herhangi bir iddianın bulunmaması karşısında, davacı adına ceza kararı alınmasında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle kısmen davanın reddine, kısmen de dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurularına konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından, uyuşmazlık konusu eşyalarla ilgili olarak dosyaya sunulan uzman mütalaasında beyan edilen pozisyonların doğru olduğunun tespit edildiği; davalı idarece, tespit edilen pozisyon ile beyan edilen arasında vergi oranı farkı bulunduğundan alınan ceza kararında hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI

Davalı idarece, istemin reddi gerektiği savunulmuş; davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'ÜN DÜŞÜNCESİ : Bağımsız ve tarafsız olan mahkemelerin kararlarının, taraflara ve topluma güven verebilmesi için, uyuşmazlığın çözümünde kullanılan özel veya teknik bilgiyi içeren bilirkişi raporlarının, kanunların öngördüğü usullere göre, hakimlerce seçilmiş, davacı ve davalıyla ilgisi olmayan, tarafsız bilirkişilerce düzenlenmesi gereklidir.

Bu nitelikte olmayan, taraflarca yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu elde edilen bilgilerin uyuşmazlığın çözümüne esas alınmasının, yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanılacağı yolundaki anayasal ilkeye aykırılık oluşturarak, toplumdaki yargıya güven duygusunu zedeleyebilecektir.

Bu bakımdan, mahkemece bağımsız ve tarafsız bir bilirkişiye yaptırılacak bilirkişi incelemesinin değerlendirilmesi suretiyle yeniden karar verilmesi gerektiğinden kararın davanın reddine dair hüküm fıkrasının bozulması gerektiği, kararın usul ve yasaya uygun olan iptale ilişkin hüküm fıkrasının ise onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı adına tescilli … tarih ve … sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında … gümrük tarife istatistik pozisyonunda "doğrusal kılavuz rayı" … gümrük tarife istatistik pozisyonunda "lineer rulman" olarak beyan edilen eşyaların farklı pozisyonlarda sınıflandırılması gerektiğinden bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi ile yollamada bulunulan 275. maddesinde, "Mahkeme, çözümü özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hakimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişi dinlenemez." hükmü yer almış, hakimin delilleri serbestçe takdir edeceği yolundaki genel ilkeye paralel olarak, aynı Kanun'un 286. maddesinde de, bilirkişi raporunun hakimi bağlamayacağı belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan bölge idare mahkemesi kararının para cezasına ilişkin hüküm fıkrası, aynı gerekçe ve nedenlerle Dairemizce de uygun görülmüş olup, davalı idare tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, sözü geçen hüküm fıkrasının bozulmasını sağlayacak durumda görülmemiştir.

Davacının temyiz istemine gelince;

Yargılama Hukukunda, bilirkişi, davanın çözümünün gerektirdiği özel ve teknik bilgiyi yargıca sağlayan kişi olarak tanımlanmaktadır. Bu yüzden; görülmekte olan davada bilirkişiye başvurulabilmesi, uyuşmazlığın özel ve teknik bilgi gerektiren bir yönünün bulunmasına bağlıdır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 15. maddesinde, gümrük vergisinin, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanacağı hükme bağlanmış olup, buna göre; gümrük tarife ve istatistik pozisyonlarının tayini bakımından, bu özel ve teknik bilgi, dahil bulunduğu pozisyonu belirlenecek olan eşyanın teknik niteliği ve yapısı konusundaki belirsizliklerin giderilmesi için gereklidir.

Öte yandan; bağımsız ve tarafsız olan mahkemelerin kararlarının, taraflara ve topluma güven verebilmesi için, uyuşmazlığın çözümünde kullanılan özel veya teknik bilgiyi içeren bilirkişi raporlarının, kanunların öngördüğü usullere göre, hakimlerce seçilmiş, davacı ve davalıyla ilgisi olmayan, tarafsız bilirkişilerce düzenlenmesi gereklidir. Bu nitelikte olmayan, taraflarca yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu elde edilen bilgilerin uyuşmazlığın çözümüne esas alınmasının, yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanılacağı yolundaki anayasal ilkeye aykırılık oluşturarak, toplumdaki yargıya güven duygusunu zedelemesi kaçınılmazdır.

Bu itibarla, ithal konusu eşyaların teknik özelliklerinin belirlenmesi için, Dairece, bizzat tayin olunacak uzman bilirkişi tarafından veya benzer olaylarda diğer mahkemelerce yaptırılan bilirkişi incelemeleri sonucunda düzenlenen raporlarda yapılan açıklamalar ve verilen teknik bilgiler yerine, tarafların yaptırdıkları bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporların esas alınmasına hukuksal olanak yoktur.

Bu açıklamalar karşısında; yargı yerince bizzat tayin edilen uzman bilirkişilerce düzenlenmemiş olması sebebiyle itibar edilmesi olanaklı olmayan, davalı idarece tarafından getirilen rapordaki açıklamaların esas alınması suretiyle aksi yolda verilen daire kararının ek tahakkuka ilişkin hüküm fıkrasında isabet görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Eşyanın serbest dolaşıma girişinde gümrük yükümlülüğü, beyannamenin tescili ile başlamaktadır. Anılan yükümlülüklerden biri olan gümrük vergisinin tahakkukunda, verginin hesaplanmasına esas olan eşya kıymeti ile bu kıymete uygulanacak vergi oranının belirlenmesinde esas alınacak oranın saptanmasına olanak sağlayan ve aynı zamanda eşyayı rakamsal olarak ifade edip, Gümrük Giriş Tarifesindeki yerini gösteren pozisyon numarası ile cins, tür ve nitelikleri;

sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinin yükümlü veya temsilcisi tarafından beyannamenin ilgili bölümlerinde gösterileceği, diğer bir ifadeyle beyan edileceği, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 4., 15., 23-31., 46., 58-70. (özellikle 60.) maddeleri ile Gümrük Yönetmeliğinin anılan maddelerle ilgili hükümlerinin gereğidir.

Anılan Kanun'un, yükümlülerin beyanlarında kolaylık sağlamak ve tahakkuk ettirilecek vergilerin belirlenmesinde kullanılmak üzere, ilgililerin talebine istinaden verilecek bağlayıcı tarife bilgisine ilişkin esasları düzenleyen 9'uncu maddesi ile gümrük vergilerinin hesaplanmasında kimyevi tahlil yapılmasıyla ilgili hükümleri içeren 243. maddesi de bu amaçla düzenlenmiştir.

Öte yandan, 4458 sayılı Kanun'un 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; serbest dolaşıma giriş rejimine veya bir geçici muafiyet düzenlemesine tabi tutulan eşya için, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; eşyanın tarife uygulamasını etkileyen cins, tür ve niteliklerinde veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan gümrük vergisi ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken gümrük vergisi arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınacağı hükme bağlanmıştır.

Anılan esaslar çerçevesinde, yükümlüsünce beyan edilen pozisyon için öngörülen orana nazaran daha yüksek oranda gümrük vergisine tabi tutulmasını gerektiren farklı bir pozisyonda yer aldığının tespit edilmesi halinde, 4458 sayılı Kanun'un 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan koşullar dikkate alınarak ceza uygulanması gerekmektedir.

Bu nedenle, işlemin uyuşmazlık konusu para cezasının üzerinden hesaplandığı gümrük ve katma değer vergileri ek tahakkukuna vaki itirazın reddine ilişkin kısmına dair davanın reddi yolundaki hüküm fıkrasının yeniden inceleme yapılarak karar verilmesinin icap ettiği gerekçesiyle bozulması sebebiyle, işlemin para cezasına ilişkin kısmının da, Mahkemece, bozma kararı üzerine oluşan hukuki duruma göre karar verilmek üzere bozulması gerektiği oyu ile, kararın davalı İdarenin temyiz isteminin reddine dair kısmına katılmıyoruz.