Danıştay 8. Daire E.2018/2931 K.2022/6696

Dava konusu istem: İzmir ili, Aliağa ilçesi sınırları içinde bulunan ve 13.09.2007 tarihli ruhsat ile davacı şirkete 10 yıl süre ile II (a) grubu maden (bazalt) işletme izni verilen sahayı kapsayacak şekilde Çaklmaklı Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali ve Lng Gazlaştırma, İthalat, İhracat, Depolama ve Terminal projesiyle çakışmalı durumda olan ve yapılmasında kamu yararı görülen proje nedeniyle davacı hakkında hesap edilen yatırım giderinin eksik belirlenmesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 20.6.2016 tarihli işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararında; olayda davalı idarece, davacının yatırım gideri olarak talep ettiği kalemlerden bir kısmının yüksek bulunarak düşürüldüğü (toplam mera vasıf değişkliği giderleri) bir kısmının ise kabul edilmediği ve bu kısımların "Demirbaş ve ekipmanlar" kapsamında değerlendirildiği, bir kısmının, ise yatırım gideri olarak değerlendirilmediğinin anlaşıldığı, davacının "Ruhsat devir harcı ve ruhsat devir teminatı" olarak belirttiği talep kalemi hakkında davacının ruhsat izin süresi boyunca sahada faaliyette bulunmasını engelleyici bir durumunun bulunmadığı,

davacının "toplam mera vasıf değişikliği giderleri" hakkındaki talepleri yönünden ise, ruhsat süresi 14.09.2017 tarihinde sona ereceğinden ve Kurul kararı gereğince ruhsat süresi bitimine kadar faaliyette bulunulmasını engelleyici bir husus bulunmadığı ayrıca yatırılan ot bedelleri ödeme tarihi olan 20.12.2011 ile ruhsat bitim tarihi olan 14.09.2017 tarihleri arası düşülerek belirlendiğinin anlaşıldığı,

aynı kalemde talep edilen teminat bedellerinin yatırım gideri olarak değerlendirilemeyeceği, "çalışılmayan dönemlere ait işçilik" olarak belirttiği giderler için hem ruhsat iptal edilmemiş olduğundan ve hem de çalışan personel için çalışılan süreçte ödeneceği, çalışmaz ise ödenmeyeceği açık olduğundan yatırım gideri ile ilgili görülmediği, anılan giderlerin "yatırım" kavramı ile doğrudan ilgili olmadığı,

diğer yandan davacının "alınan makine donatım gideri", "arazi araçları", "iş makinesi parkı" ve "yeni konköser tesisi kurulum masrafının" olarak belirttiği giderler için yukarıda belirtilen durum geçerli olup bunlar da yatırımla değil işletim ile ilgili olduğu sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ilk derece mahkemesinin "alınan makine donatım gideri", "arazi araçları", "iş makinesi parkı" ve "yeni konköser tesisi kurulum masrafının olarak belirtilen giderlerin yatırım ile değil işletim ile ilgili olduğu sonucuna varmasının hukuka aykırı olduğu, bazalt madeninin açık ocak işletmeciliğinde yapılacak olan yatırımın iş makineleri, arazi araçları ve konkasör(kırıcı) tesisi olduğunu bu kalemlerin başlı başına en önemli yatırım kalemleri olduğu, hem sahasının haksız yere elinden alındığı hem de yaptığı masrafların yatırım olarak dikkate alınmadığı,

Mahkemece kırıcı tesisinin işletim gideri sayılmasının hukuka aykırı olduğu, ruhsat alanındaki bazalt rezervi de dikkate alınarak tesisin revize edildiği ve kırıcıların değiştirilmesinin zor bir iş olmadığı, ruhsat izin süresince çalışabileceği belirtilerek istenen bedellerin ödenmemesinin de hukuka aykırı olduğunu idarece aleyhine tesis edilen işlemler nedeniyle taahhütlerini yerine getiremediği, devam eden davalar nedeniyle sahadaki makine ve ekipman kullanılmadan yerinde durması ile zarar ettiği, sahadaki tüm donanımın İzmir'deki şantiyesinde beklediği,

kabul edilmeyen yatırım bedellerinin belgeli olduğu halde tarafına ödenmemesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, davacıya ödenmesine karar mera vasıf değişikliği giderinin davacı tarafından ibraz edilen makbuzlara göre belirlendiği, tetkik tarihinde sahada herhangi bir makine araç bulunmaması nedeniyle ayrıca bu kalemle ile ilgili talep olmadığından yatırım gideri olarak değerlendirilmediği, konkasör tesisine yönelik istemin ise ilgili tesisin bazalt kırmaya yönelik tasarlanmaması ve söz konusu tesise yapılmış bir sevkiyat bulunmaması nedenleriyle ilgili bedelin yatırım gideri olarak kabul edilmediği, somut olayda verilen kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Dava İzmir ili, Aliağa ilçesi sınırları içinde bulunan ve 13.09.2007 tarihli ruhsat ile davacı şirkete 10 yıl süre ile II (a) grubu maden (bazalt) işletme izni verilen sahayı kapsayacak şekilde Çakmaklı Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali ve Lng Gazlaştırma, İthalat, İhracat, Depolama ve Terminal projesiyle çakışmalı durumda olan ve yapılmasında kamu yararı görülen proje nedeniyle davacı hakkında hesap edilen yatırım giderinin eksik belirlenmesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 20.6.2016 tarihli işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

Maden mevzuatında çakışan yatırımlar ile ilgili yatırım giderinin tespiti ve tanzim esaslarının Genel Müdürlük tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği belirtilmiş, çıkarılan yönetmelikte de usul ve esasları Genel Müdürlük tarafından belirlenen yatırım giderlerinin lehine karar verilen tarafından tazmin edileceği kurala bağlanmıştır.

Olayda ise davalı idarece yatırım gideri tespit komisyonu tarafından rapor düzenlenmeden önce usul ve esasların belirlenmediğinin anlaşıldığı, ayrıca Yatırım Gideri Tespit Komisyonu tarafından yatırım gideri bedeli 109.329,65 TL olarak belirlenirken, davalı idarece davacıya ödenmesi uygun bulunan yatırım giderleri miktarının 90.207,24-TL şeklinde belirlendiği, Yatırım Gideri Tespit Komisyonunca belirlenen bedelden neden daha düşük bir bedel ödenmesine karar verildiğine ilişkin somut bir açıklama yapılmadığı,

davacının yatırım gideri olarak kabul edilmeyen ve iddiaları yoğunlaştırdığı yeni konkasör tesisi kurulum masrafı ile isteminden daha düşük belirlenen mera ot bedeli, alınan makine donatım gideri, arazi araçları, iş makinesi parkına yönelik istenen bedellerin çoğunun belgesi/makbuzu olması bir kısmının da (yeni konkasör tesisi) ruhsat sahası dışında yer alması nedeniyle anılan tesisin dava konusu maden sahasına yönelik tasarlanıp tasarlanmadığına ilişkin gerekirse bilirkişi ve keşif incelemesi yaptırılarak bir karar verilmesi gerektiğinden eksik inceleme sonucu verilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

(X)- Dava İzmir ili, Aliağa ilçesi sınırları içinde bulunan ve 13.09.2007 tarihli ruhsat ile davacı şirkete 10 yıl süre ile II (a) grubu maden (bazalt) işletme izni verilen sahayı kapsayacak şekilde Çaklmaklı Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali ve Lng Gazlaştırma, İthalat, İhracat, Depolama ve Terminal projesiyle çakışmalı durumda olan ve yapılmasında kamu yararı görülen proje nedeniyle davacı hakkında hesap edilen yatırım giderinin eksik belirlenmesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 20.6.2016 tarihli işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, davacı şirketin, İzmir İli, Aliağa İlçesi hudutları dahilinde, Sic:… sayılı, 51,96 ha büyüklüğünde, 13.09.2007-13.09.2017 tarihleri arasında geçerli, II (a) grubu maden(bazalt) işletme ruhsatının bulunduğu, davacı şirketin uhdesinde bulunan Sic:… maden ruhsat no'lu saha sınırlarını kapsayan kısımlarda.

Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından 420 MW/430MW kurulu güce sahip Çakmaklı Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali ile Etki Liman İşletmeleri Doğalgaz İthalat ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından LNG Gazlaştırma, İthalat, Depolama ve Terminal Tesisi projelerinin geliştirildiği, maden sahası sınırlarıyla çakışan iki projeyle ilgili olarak Kalkınma Bakanı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanından oluşan Kurul'un … tarihli … sayılı kararı ile LNG Gazlaştırma, İthalat, Depolama ve Terminal Tesisi projesi lehinde işlem yapılmasında kamu yararı olduğuna karar verildiği,

davacı tarafından toplam olarak 7.997.708,17-TL yatırım giderinin talep edildiği, davalı idarece davacıya ödenmesi uygun bulunan yatırım giderlerinin 90.207,24-TL yatırılacağını bildiren Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın … tarihli E… sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Olayda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca oluşturulan Yatırım Gideri Tespit Komisyonunca ödenmesi uygun bulunan yatırım gideri miktarının önceden kurala bağlanmış kriterlere göre belirlenmediği, Komisyon tarafından davacıya ödenmesi uygun görülen 109.329,65 TL'nin objektif bir şekilde hesap edilmediği, öte yandan hazırlanan raporda davacıya ödenecek yatırım gideri bedeli 109.329,65 TL olarak belirlenirken, davalı idarece davacıya ödenmesi uygun bulunan yatırım giderleri miktarının 90.207,24-TL şeklinde belirlendiği,

Yatırım Gideri Tespit Komisyonunca belirlenen bedelden neden daha düşük bir bedel ödenmesine karar verildiğine ilişkin somut bir açıklama yapılmadığı, davacının yatırım gideri olarak kabul edilmeyen ve iddiaları yoğunlaştırdığı yeni konkasör tesisi kurulum masrafı ile isteminden daha düşük belirlenen mera ot bedeli, alınan makine donatım gideri, arazi araçları,

iş makinesi parkına yönelik istenen bedellerin çoğunun belgesi/makbuzu olması bir kısmının da ( yeni konkasör tesisi) ruhsat sahası dışında yer alması nedeniyle anılan tesisin dava konusu maden sahasına yönelik tasarlanıp tasarlanmadığına ilişkin gerekirse bilirkişi ve keşif incelemesi yaptırılarak bir karar verilmesi gerekliliği karşısında Mahkemece eksik inceleme ile karar verildiği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda davacının talep ettiği ve belgelendirdiği giderlerin makbuzları incelenerek, bir kısım bedellerin neden düşürüldüğü bir kısmının neden hiç yatırım gideri kabul edilmediğine yönelik gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak karar verilmesi gerektiğinden davanın reddine yönelik karara karşı yapılan istinaf istemini reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.