Danıştay 8. Daire E.2020/618 K.2023/4093

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; Çanakkale ili, Yenice ilçesi sınırları içinde yer alan ve uhdesinde bulunan IV.Grup maden (linyit) işletme ruhsat sahasının denetimi sonucunda 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait Ocak başı fiyatlarının düşük olduğunun tespit edilmesi nedeniyle oluşan Devlet hakları ve farklarının ödenmesi amacıyla tesis edilen ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

Kanun ve Yönetmelik hükümleri uyarınca, ocak başı satış fiyatının idarece belirlenmesi halinde, madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özelliklerin göz önünde bulundurulması ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatlar araştırılarak belirlenmesi gerektiği, Mahkemenin 07/02/2019 günlü ara kararında söz konusu yıllara ait ocak başı satış fiyatlarının ve Devlet haklarının ne şekilde hesaplandığının davalı idareden sorulduğu,

ara kararına cevaben davalı idarece gönderilen bilgi ve belgeler incelendiğinde ise, yıl bazında genel müdürlükçe belirlenen kömür analiz değerinin 0,045 katsayısı ile çarpımı sonucu oluşan ocak başı satış fiyatlarının esas alındığı, yukarıda aktarıldığı üzere madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özelliklerin ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatların araştırıldığına ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye de yer verilmediğinin görüldüğü,

bu durumda, madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikleri ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatları araştırılmadan, ilgili birlik ve sanayi ve ticaret odalarından görüş alınmadan, geçmiş yıllara ilişkin ocak başı satış fiyatları dikkate alınmadan, davacı şirket tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının hesaplanan ortalama satış fiyatının altında kaldığından bahisle ocak başı satış fiyatlarının revize edilerek Devlet haklarının yatırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı tarafından beyan edilen ocak başı fiyatlarının düşük olduğunun tespit edilmesi üzerine mevzuatla verilen yetkiye dayanılarak ve yine mevzuatla belirlenen usül ve yöntemlere uygun olarak ocak başı satış fiyatlarının belirlendiği, dava konusu işlemde ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Çanakkale ili, Yenice ilçesinde bulunan ve davacı şirketin uhdesinde olan S:... sayılı IV. grup linyit işletme ruhsat sahasında yapılan inceleme neticesinde düzenlenen 09/05/2017 tarihli heyet raporu doğrultusunda, davacı şirket tarafından düzenlenen 2014-2016 yıllarına ilişkin satış bilgi formlarında, 2014 yılında ocak başı satış fiyatının 43,25-TL olarak belirlendiği ve bu miktar üzerinden devlet hakkı payının ödendiği, 2015 yılında ocak başı satış fiyatının 1. dönem için 48,92-TL, 2. dönem için 60,57-TL olarak belirlendiği ve bu miktarlar üzerinden devlet hakkı payının ödenmediği,

2016 yılında ocak başı satış fiyatının 57,00-TL olarak belirlendiği ve bu miktar üzerinden devlet hakkı payının ödenmediği, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ilişkin olarak genel müdürlüğe beyan edilen ocak başı satış fiyatlarının düşük olduğu tespiti yapılmış, bu kapsamda,

2014 yılı için 5.656,85-TL Hazine Payı, 2.829,93-TL Özel İdare Payı, 2.829,93-TL'si ... Birliği Payı; 2015 yılı için 14.717,70-TL Hazine Payı, 7.358,85-TL Özel İdare Payı, 7.358,85-TL ... Birliği Payı; 2016 yılı için 9.555,55-TL Hazine Payı, 4.777,77-TL Özel İdare Payı, 4.777,77-TL ... Birliği Payı olmak üzere toplam 59.863,20-TL revize devlet hakkının yatırılması gerektiği tespit edilmiştir. Bunun üzerine, devlet hakları ve farklarının ödenmesi amacıyla tesis edilen ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü işlemi tesis edilmiş ve bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Devlet Hakkı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde, maden istihracı ile sağlanacak gelirden devlet payına düşen kısım olarak; 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (j) bendinde de, maden istihracından sağlanan gelirden ve/veya üretim yapılmayan ruhsat sahalarından proje beyanı üzerinden alınan devlet payına düşen kısım olarak tanımlanmıştır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir.

Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır:

IV. Grup madenler

...

b) Turba, Linyit, Taşkömürü ...." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinde, "(Değişik fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Bu fiyat emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.

(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.

...

(Ek fıkra: 10/06/2010-5995 S.K/8.mad.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. ..." hükmüne yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanun ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 86. maddesinde, "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Bu fiyat emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.

(3) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır. Bu fiyat, işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurulduğunda benzer işletmelerdeki emsal fiyatlardan az olamaz. Benzer ürünün piyasada satış fiyatının oluşmaması durumunda, gerektiğinde piyasada fiyatı oluşan aynı veya benzer proses maliyeti olan tesisler emsal alınarak madenlerin ocak başı satış fiyatı belirlenir.

(4) Üretilen madenin ruhsat sahibine ait tesiste kullanılıyor olması halinde, aynı madenin piyasadaki ocak başı satış fiyatı emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.

(5) Aynı tesiste birden çok aşamada piyasa satış fiyatı oluşan ürünleri üreten tesislerde ocak başı satış fiyatı, tesisteki üretim sürecinde piyasa satış fiyatı olan ilk ürünün fiyatından madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak hesaplanır.

(6) Devlet hakkı hesabında madenin tüvenan olarak satış fiyatının olması, emsal fiyatının tespitinde üçüncü fıkra hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez. Üçüncü fıkra uygulanarak tespit edilen tüvenan madenin ocak başı satış fiyatı, emsal fiyatından az olamaz..." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Yasa ve Yönetmelik hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen asgari ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle asgari emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.

Nitekim bu durum 6592 sayılı Kanun ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.

Kömür (IV. Grup) madeni için 2014 yılına ait Devlet hakkı hesaplanmasına esas ocak başı satış fiyatının tespitine dair Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, "Termik santrallere, sanayi, ısınma amaçlı olarak satışı yapılan kömürlerde, kömürün tüvenan olarak satılması halinde tüvenan kcal/ton değerinin, zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan sonra satılması halinde ise zenginleştirilmiş kcal/ton değerinin alt ısıl kalori değeri başına 0,045 TL/Kcal katsayısı ile çarpımı sonucu oluşan fiyat üzerinden ocak başı satış fiyatının belirlenmesi"ne karar verilmiş, 2015 ve 2016 yılı Komisyon raporlarında ise 2015 ve 2016 yılı ocak başı satış fiyatının 2014 yılı ile aynı tespit edildiği anlaşılmaktadır.

Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan dava Dairemizin 27/06/2019 tarih ve E:2015/10673, K:2019/6157 sayılı kararıyla reddedilmiş ve karar İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 09/12/2020 tarih ve E:2019/3925, K:2020/2983 sayılı kararı ile onanmıştır.

Yine, 2015 yılına ait Devlet hakkı hesaplamasına esas ocak başı satış fiyatının tespitine dair Bakanlık Olurunun istemiyle açılan dava, Dairemizin 27/06/2019 tarih ve E:2016/3397, K:2019/6162 sayılı kararıyla reddedilmiş, İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 09/12/2020 tarih ve E:2020/22, K:2020/2986 sayılı kararı ile onanmış, Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün internet sitesinde 13/04/2017 tarihinde yayınlanan IV. (b) grubu madenlere yönelik 2016 yılı ocak başı satış fiyatının belirlenmesi için oluşturulan komisyon raporunun iptali istemiyle açılan dava ise, Dairemizin 25/05/2021 tarih ve E:2019/8633, K:2021/2647 sayılı kararı ile reddedilmiş,

karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

Bu durumda, hukuka uygun olarak tesis edilen Komisyon raporları esas alınmak suretiyle ocak başı satış fiyatının revize edilmesi sonucu oluşan Devlet hakkı farklarının ödenmesinin istenilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğü işleminde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen Mahkeme kararına karşı davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.