Danıştay 8. Daire E.2020/7394 K.2023/7392

Dava konusu istem: Davacı Sendika tarafından, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü'nün imtiyaz alanı dahilinde bulunan Amasra-B Sahasının ayrı bir ruhsat olarak belirlenmesi suretiyle Rödövans karşılığı işlettirilmesi kapsamında ... Enerji ve Maden Ticaret A.Ş. ile Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü arasında imzalanan "Amasra-B Sahasının Ayrı Bir Ruhsat Olarak Belirlenmesi ve Bu Ruhsatın Devri İle Rödövanslı Sahadaki İş ve İşlemlerin Düzenlenmesine İlişkin" 12/09/2019 tarihli Protokol ile bu Protokolün düzenlenmesine ilişkin davalı idare Yönetim Kurulu Kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; eldeki davada ihtilaf konusu yapılan işlemlerin, daha öncesinde aynı Sendika tarafından, 86970 sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik TTK Yönetim Kurulu kararının ve ruhsat devir işleminin iptali istemiyle açılan ve Mahkemenin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, davacı sendikanın meşru ve güncel bir menfaatinin bulunmaması nedeniyle davanın "ehliyet yönünden reddine" karar verilen ve.

Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … sayılı esasında istinaf aşamasında olan dava ile aynı maddi olgu ve gerekçelere dayandığı görülmekle, bu durumda; bakılmakta olan dava ile tarafları, konusu ve sebebi aynı olan ve daha önce Mahkememiz nezdinde açılan ve. Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi'nin E:… sayılı esasına kayıtlı davanın istinaf aşamasında derdest olduğu anlaşıldığından, derdestlik nedeniyle bakılmakta olan davanın esasının incelenmesine hukuken imkan bulunmadığı gerekçesiyle derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, … İdare Mahkemesinin … esas numaralı dosyasında ruhsat devir işlemine ilişkin TTK Yönetim Kurulu Kararının iptalini talep etmişken iş bu dosyada imzalanan protokolün kabulüne ilişkin protokolün iptalini talep etttik, kural olarak her uyuşmazlık için ayrı ayrı dava açılabileceği bu nedenle mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Türkiye Taş Kömürü Kurumu Amasra Taşkömür İşletme Müessesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak 86970 sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik TTK Yönetim Kurulu kararı ile düzenlenen 12.09.2019 tarihli protokolün iptali talebi yönünden; davalı Kurum, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'de belirtildiği üzere bir kamu iktisadi teşebbüsü sıfatına haiz olup, Teşebbüsler, belirtilen Kanun Hükmünde Kararname ile saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabi olduğu, idare hukukuna tabi olduğu hallerin ise iç yapı ve iş ilişkileri ile sınırlı olduğu açıktır.

İdari makamların, idare işlevine ilişkin faaliyetleri nedeniyle "kamu gücü" kullanarak tesis ettikleri kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemler, idari işlem olarak kabul edilmektedir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde; idari işlemler hakkında, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı oldukları iddiasıyla iptali için menfaati ihlal edilenler tarafından dava açılabileceği.

14. maddesinin 3. fıkrasında, dilekçeler üzerine ilk incelemenin; a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği,14. maddenin 6. fıkrasında, belirtilen hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı.

15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine karar verileceği hüküm altına alınmıştır.

Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesinin uhdesindeki Amasra-B sahasının rödevans karşılığı işletmek İhale kararının kesinleşmesi üzerine sonrasında, 28.02.2019 tarhinde Maden Kanunun Ek 1. Maddesinin 3. Fıkrasında yapılana değişliklik ile " ...

Kamu kurum ve kuruluşların ruhsat sahasındaki rödovansçılara, ruhstın devredilebileceği " düzenlendiği dikkate alınarak, rödovansçı şirketin " Amasra-B sahasının bölünerek firmaları adına ruhsatlandırılması " talebinde bulunması üzerine;

tesis edilen Türkiye Taş Kömürü Kurumu Amasra Taşkömür İşletme Müessesi sınırları dahilinde bulunan alana ilişkin olarak 86970 sicil numaralı ruhsatın tescil ve devrine yönelik 16.09.2019 tarihli TTK Yönetim Kurulu kararı, 12.09.2019 tarihli protokolün iptali talebi şirket ile idare arasında imzalanacak sözleşme hükümlerinin uygulanmasından dolayı doğan uyuşmazlık olup, çözümüyse, özel hukuk alanında olması nedeniyle adli yargının görevine girdiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesinin uhdesindeki Amasra-B sahasının rödevans karşılığı işletmek üzere 14.02.2005 gününde açık ihale usulü ile yapılan ihalesinde, koordinatları ihale şartnamesinde belirtilen söz konusu sahanın işletilmesi konulu işe dair ihaleyi ... Endüstri A.Ş. unvanlı şirketin kazanması sonucu davalı Kurum ile şirket arasında 15.04.2005 tarihi itibarıyla sözleşme imzalandığı ve firmaya 10.05.2006 tarihinde yer teslimi yapılmıştır. ... Dış Ticaret A.Ş. Firmasının ünvanı sonradan ... Enerji ve Maden Tic. A.Ş. Olmuştur.

Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü'nün imtiyaz alanı dahilinde bulunan Amasra-B Sahasının ayrı bir ruhsat olarak belirlenmesi suretiyle Rödövans karşılığı işlettirilmesi kapsamında ... Enerji ve Maden Ticaret A.Ş.

İle 12.09.2019 tarihinde "Amasra-B Sahasının Ayrı Bir Ruhsat Olarak Belirlenmesi ve Bu Ruhsatın Devri İle Rödövanslı Sahadaki İş ve İşlemlerin Düzenlenmesine İlişkin" 72582 sicil sayılı ruhsatın bölünerek ve Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi işletme sınırları içinde Kurum ve İşletmecinin çalışma alanları belirlenerek ruhsatın bölünmesi işleminin MAPEG'den talep edilmesi suretiyle yeni belirlenen 86970 sicil sayılı ruhsatın işletmeciye devri amacıyla Protokol yapılmıştır.

Söz konusu protokolün onaylanmasına dair davalı idare Yönetim Kurulunun 16.09.2019 tarihli kararının davacı sendika tarafından iptali istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114. maddesinin (ı) bendinde, aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması, dava şartları arasında düzenlenmiş; 115. maddesinin ikinci fıkrasında ise, Mahkemenin, dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davanın usulden reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, 'derdestlik' müessesesi düzenlenmemiş, Kanun'un 31. maddesinde, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve bu Kanunu yürürlükten kaldıran 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları ve konusu aynı olan bir davanın, daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, usul hukukunun temel kavramlarından biri olan derdestlik müessesesinin ifade ettiği ''ilk davanın aynısı olan diğer davaların açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı'' olgusundan hareketle, sonraki davaların derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Derdestlik durumunun ortaya çıkması için; aynı davanın birden fazla açılmış olması ve birinci davanın görülmekte olması şartları birlikte gerçekleşmelidir. Davaların aynı dava olarak kabul edilebilmesi de; davaların taraflarının, konularının, dava konusu işlemlerin aynı olmasına bağlıdır.

… İdare Mahkemesinin … esasına kayıtlı olarak 14.02.2020 tarihinde açılan ilk davada, davacının Türkiye Taş Kömürü Kurumunun … sicil sayılı maden ruhsatının devir ve tesciline yönelik Yönetim Kurulu kararı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce tesis edilen ruhsat devri işlemlerinin iptali isteminde bulunulduğu görülmektedir.

Bakılmakta olan davada ise, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü ile rödovançı firma arasında "… sicil sayılı ruhsatın işletmeciye devri amacıyla" düzenlenen "Amasra B sahasının ayrı bir ruhsat olarak belirlenmesi ve bu ruhsatın devri ile rödovansılı sahadaki iş ve işlemlerin düzenlenmesine ilişkin 12.09.2019 tarihli protolün ve protokolün düzenlemesi hakkındaki TTK Yönetim Kurulu kararının iptal edilmesi istendiği anlaşılmaktadır.

Buna göre, davacının dava konusu işlemlerin farklı olduğu anlaşıldığından ve her iki dava arasında derdestlik bulunmadığından işin esası incelenerek bir karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, derdestlik nedeniyle davanın reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.