Danıştay 8. Daire E.2021/2969 K.2024/3844

Dava konusu istem: Karaman ili, Merkez ilçesi sınırlarında ... sicil sayılı ruhsat sahasında Maden Kanunu uyarınca faaliyette bulunan davacının, 2013, 2016, 2017 yıllarında üretim yapmadığından bahisle 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; davacı şirketin ... sicil sayılı maden ruhsat sahasına ilişkin işletme iznini 28.03.2012 tarihinde aldığı, anılan maden sahasında 2013 yılı: 0, 2014 yılı: 590 m³, 2015 yılı: 265 m³, 2016 yılı: 0, 2017 yılı: 0 üretim yaptığı, 3213 saylı Kanun'un 24. maddesinde yer alan 5 yıllık süredeki "3 yıllık süre içinde" hükmünde belirtilen hususun ruhsatın işletme izinli bulunduğu 3 yıl anlamına geldiği ve bu sürenin ardışık olabileceği gibi 5 yıllık süre içinde herhangi bir 3 yıl olabileceği, zira Kanun'un asıl amacının madenciliğin gelişmesi,

maden sahalarında üretim yapılmasına teşvik edilmesi, madenlerin devlet ekonomisine kazandırılması olduğu, buna rağmen davacı şirketin 2013, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapmadığı görüldüğünden, Karaman ili, Merkez ilçesi sınırlarında ... sicil sayılı ruhsat sahasında Maden Kanunu uyarınca faaliyette bulunan davacının, 2013, 2016, 2017 yıllarında üretim yapmadığından bahisle 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı,

diğer taraftan, dava konusu işlem hukuka uygun olduğundan davacı tarafından ödenen 58.224,00 TL'nin iadesi de mümkün olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, 2018 yılında 865,87 ton üretim yaptığını, 5 yıllık dönemde sadece 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapılmadığı, Yasada aranılan şartların oluşmadığı, 2018 yılının hesaplamaya dahil edilmediği, tetkik tarihi itibariyle dahil edilmesi gerektiği, bir an için idarenin keyfiliği hukuka uygun kabul edilse dahi kanunda 3 yıldan fazla üretim yapılmaması halinin düzenlendiği, olayda ise sadece 3 yıl üretim yapılmadığı diğer yıllarda ise yapıldığı, adil yargılanma ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirketin Karaman ili, Merkez ilçesi sınırlarında ... sicil sayılı ruhsat sahasında Maden Kanunu uyarınca faaliyette bulunduğu, davacı şirketin ... sicil sayılı maden ruhsat sahasına ilişkin işletme iznini 28.03.2012 tarihinde aldığı, anılan sahada davalı idare tetkik heyeti tarafından 25-28/01/2019 tarihleri arasında yapılan tetkiklerde, 2013 yılı: 0, 2014 yılı: 590 m³, 2015 yılı: 265 m³, 2016 yılı: 0, 2017 yılı: 0 üretim yaptığı tespit edilmiş olup, 2013, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapılmadığı tespitine istinaden davacının Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası ile tecziyesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanunun ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; davalı idarece söz konusu sahada yapılan denetimin 25-28/01/2019 tarihleri arasında yapıldığı, yukarıda yer alan 3213 sayılı Kanunun 29. Maddesi uyarınca işletme faaliyet raporunun Nisan ayı sonuna kadar verileceğinin düzenlendiği, idarece yapılan denetim tarihi itibariyle 2018 yılına ilişkin dönemin ise, henüz faaliyet raporunun sunulmamış olmasından dolayı beş yıllık süre hesabına dahil edilmeyerek 2017 yılından başlayarak geriye doğru beş yıllık sürede yapılan üretimler incelenmiş ise de; denetim tarihi olan 2019 yılı Ocak ayı itibariyle 2018 yılı faaliyet döneminin tamamlanmış olduğu,

Kanunda yer alan ifadede işletme faaliyet raporunun Nisan ayı sonuna kadar verilmesi gerektiği, söz konusu ifadenin Nisan ayında raporun verilmesi zorunluluğunu değil, üretim yılının bitiminden itibaren Nisan ayının sonuna kadar dört aylık süre içerisinde herhangi bir zamanda sunabileceği, diğer bir ifadeyle Kanunun faaliyet raporunun sunulmasının son gününü işaret ettiğinden, idarece yapılan denetim tarihinde, üretim dönemi bitmiş olan 2018 yılının da beş yıllık inceleme dönemine dahil edilerek denetim yapılması gerekirken, 2018 yılı incelenmeden 2017 yılından itibaren geriye doğru beş yıllık sürenin denetlenmesi sonucu 2013,

2016 ve 2017 yıllarında üretim yapılmadığından bahisle tesis edilen idari para cezası işleminde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Uyuşmazlıkta; idarece 2019 yılı Ocak ayında denetim yapıldığı, 2017 yılından başlayarak geriye dönük beş yıllık sürenin incelenerek idari para cezası işleminin tesis edildiği, 2018 yılı üretim dönemi, denetim tarihi itibariyle tamamlanmış ise de; söz konusu denetimde faaliyet raporu tamamlanmamış/sunulmamış bir döneme ilişkin inceleme yapılamacağı, ne kadar üretim yapıldığının bilgisi/raporu mevcut değil iken davalı idareden, anılan dönemin de dahil edilerek inceleme yapılmasının beklenemeyeceği açıktır.

Bu durumda, denetim tarihinde raporları henüz tamamlanmamış/sunulmamış bir faaliyet döneminin, beş yıllık süre hesabına katılmadan 2017 yılı dahil edilerek geriye dönük beş yıllık sürenin incelenmesi sonucunda 2013, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapmadığı açık olan davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.