Danıştay 8. Daire E.2021/6241 K.2024/3653

Dava konusu istem: Amasya ili, Suluova ilçesi sınırları içerisinde kalker (mıcır) işletme ruhsat sahasında madencilik faaliyeti yürüten davacı şirket tarafından, ruhsat sahasında 2012, 2013 ve 2015 yılları arasında beş yıl içinde üç yıllık sürede yapılan toplam üretim miktarının projedeki yıllık üretim beyanının %10'undan az olması nedeniyle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası uyarınca 95.161,00-TL idari para cezasıyla tecziyesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve...sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davacı şirkete ait söz konusu maden sahasının proje temditi (uzatma) yapılarak işletme yürürlük tarihinin 20.06.2016 olduğu, ruhsat sahasında 21.02.2020 ile 24.02.2020 tarihleri arasında denetim yapıldığı, dava dilekçesi ekinde sunulan belgelerden, sahada 2010, 2012 ve 2015 yıllarında üretim yapılmadığı, 2011 yılında 38.615,70 ton, 2013 yılında 8.284,98 ton, 2014 yılında 8.755,90 ton, 2016 yılında 29.879,93 ton, 2017 yılında 52.523,24 ton ve 2018 yılında 183.746,33 ton üretim yapıldığı,

2015 yılı ve öncesindeki 5 yıllık dönemdeki üretim miktarları ve beyan edilen üretim miktarları dikkate alınarak dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmış olup, bu durumda, 3213 sayılı Kanunun 24. maddesinin 12. fıkrasında yer alan beş yıllık dönemde üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin, projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde 50.000-TL idari para cezası verileceğine ilişkin yasal değişikliğin, 18.02.2015 tarih ve 29271 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,

bu hükme göre 28.02.2015 tarihinden sonraki eylemler nedeniyle idari yaptırım uygulanabileceği, bu hüküm yürürlüğe girmeden önceki dönem için bu hükme göre idari yaptırım uygulanamayacağı anlaşılmakla.

2012, 2013 ve 2015 yılları arasında 5 yıl içinde 3 yıllık sürede yapılan toplam üretim miktarının beyan edilen üretim miktarının % 10'undan az olduğundan bahisle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 2012-13-15 yılları arasında 5 yıllık süre içerisinde 3 yıllık sürede toplam üretim miktarının 8.265 ton olduğu, yıllık beyan edilen üretim miktarının % 10 undan az olduğu, işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının, Amasya ili, Suluova ilçesi hudutları içinde 20/06/2016 yılında düzenlenen S:... sayılı II(a) grubu kalker (mıcır) maden işletme ruhsatı ve 22/12/2016 yılında düzenlenen işletme izni mevcuttur.

Davacının uhdesindeki maden sahasında 21-24/02/2020 tarihleri arasında mahallinde yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 20/02/2020 tarihli tetkik raporunda; tetkik tarihinde sahada faaliyet olmadığı, Y:7136242-X:4509878 koordinatı civarında açılmış 2 kademeli ocak olduğu, ve sahada stok bulunmadığı, ruhsat sahasından 2012, 2013 ve 2015 yılları arasında 5 yıl içinde 3 yıllık sürede yapılan toplam üretim miktarının 8.265 ton olduğu, proje yıllık üretim beyanının (160.000 ton/yıl) % 10'undan az olduğu hususlarının tutanakla tespitinden sonra dava konusu edilen işlemle davacı şirketin 95.161,00-TL idari para cezasıyla tecziyesine karar verilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" kuralına yer verilerek "suçta kanunilik", üçüncü fıkrasında yer alan "ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur" kuralı ile de "cezada kanunilik" ilkeleri güvence altına alınmıştır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir. Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenlerin Devletin hüküm ve tasarrufu altında olması nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlendiği, aranmaları ve işletilmelerinin bir takım kurallara bağlandığı, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılmasının amaçlandığı, sahaların atıl kalmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Bu nedenle anılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği kanaatine varılmıştır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; davacının işletme izninin düzenlendiği tarih 22/12/2016 olup, denetim ise 21-24/02/2020 tarihleri arasında yapılmıştır. Anılan mevzuat hükmü uyarınca fiilin, tespitin yapıldığı tarihten geriye dönük işletme izninin bulunduğu beş yıllık sürenin olması gerekmektedir.

Dava konusu işlemde ise 2012 - 2013 - 2015 yıllarında ilişkin üretim miktarlarının baz alınarak işlem tesis edilmesine karşın, davacının işletme ruhsatı ile işletme izni alarak üretime başladığı yıldan denetim tarihine kadar ki yıllara dair üretim miktarlarına dair bilginin olmadığı gibi işletme faaliyet raporlarının da dosyada yer almadığı ve dava konusu işlemin tesis edilmesi üzerine,

davacının 05/05/2020 tarihli itiraz dilekçesinde ''2016 yılında proje temdidi talebi''nden ve 2010 ile 2018 yılları arasındaki üretim miktarlarından söz edilerek idari para cezasının iptalini talep ettiği, işletme ruhsatına, işletme iznine ve temdit talebine ve sonucuna dair bilgi ve belgeler ile temdit talebinden önceki işletme ruhsatı ile işletme izni bilgilerinin dava dosyasında yer almadığı görülmüştür.

Bu itibarla, yukarıda sayılan hususlara açıklık getirildikten sonra bir değerlendirme yapılarak karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucunda dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.