Danıştay 8. Daire E.2022/1373 K.2025/9203

Dava konusu istem: Kastamonu ili, Pınarbaşı ilçesi sınırları dahilinde IR:... ruhsat nolu alanda 29.963,18 m2 maden işletme izni ve 19.843,48 m2 maden altyapı izni talebinin reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin talebi doğrultusunda koordinatları belirtilen alanda, orman işletme ve altyapı izni verilmesi yönünde olumlu görüşler bulunması, uyuşmazlık konusu maden ruhsatının da süresinin temdit edilerek 26/07/2028 tarihine kadar uzatılmış olması, davacı şirketin başvurusuna konu maden ruhsatına ilişkin olarak Kastamonu Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce tesis edilen 19/12/2018 tarihli Çevresel Etki Değerlendirme Belgesi bulunması,

ayrıca dava konusu orman alanın Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir alanlar arasında da yer almadığının görülmesine karşılık davalı idare tarafından herhangi somut bir neden ve hukuki bir gerekçe belirtilmeden sadece söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden kamu yararı gereğince izin verilmediği belirtilerek davacı şirket talebinin reddedildiği,

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7/4. maddesi ve Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği ile 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinin 1. fıkrası ve buna göre çıkarılan Yönetmelik hükümleri uyarınca, davacı şirketin talebine konu alanın istisnai alan kapsamında yer almadığı da dikkate alındığında, devam eden ruhsat hukuku nedeniyle, davacı şirketin temdit edilen ruhsat sahası içerisinde kalan alanda, ruhsat hukuku devam ettiği sürece gerekli altyapı ve işletme izninin verilmesi gerekirken, hiçbir somut gerekçe olmaksızın,

davacının başvurusunun reddi yolundaki dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, usul yönünden davanın süresinde açılmadığı, esas yönünden ise; söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasına kamu yararı bulunduğu, madencilik faaliyeti yapılmasında kamu yararı görülmediğinden davaya konu işlemin tesis edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Kastamonu ili, Pınarbaşı ilçesi sınırları dahilinde bulunan ... numaralı II-b grubu mermer işletme ruhsatı bulunan davacı tarafından 29.963,18 m2 maden işletme, 19.843,48 m2 maden altyapı tesis izni verilmesi talebinde bulunulmuştur. Talebin davalı idarenin ...tarih ve E... sayılı işlemi ile "söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görülmüş olup, izin verilmesinde kamu yararı görülmediği" gerekçesiyle reddedilmesi üzerine, anılan işlemin iptali talebiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa'nın 169. maddesinde ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek, korunmaları ve geliştirilmeleri konusunda ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Anayasa'nın 169. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği gibi maddenin birinci fıkrası doğal kaynaklarımızın en önemlilerinden biri olan ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için Devlete gereken tedbirleri alıp kanun koymayı ve bütün ormanların gözetimi ödevini getirmektedir.

(ANYM., 13/09/2000 tarih ve E:2000/14, K:2000/21 sayılı kararı)Ormanlık alanda verilen izne konu edilen kamu yararı ile ormanın muhafazasındaki kamu yararının karşılaştırılmasının yapılması zorunluluğu Anayasa'nın 169. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez." hükmünden kaynaklanmaktadır.

Anayasa Mahkemesi'nin 22/11/2007 tarih ve E:2004/67, K:2007/83 tarihli kararında; zaruret halinin, talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkanı bulunmaması durumu olarak anlaşılması gerektiği vurgulanmaktadır. Dava konusu uyuşmazlığın çözümü için, kamu yararı sağlayan iki etkinlikten hangisinde “kamu yararının” daha çok olduğunun, hukuki anlamda “üstün kamu yararının” hangisinde olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle izin işleminde ormanların devamlılığının sağlayacağı kamu yararı ile madencilik iznine ait kamu yararı kıyaslamasında "üstün kamu yararı" kavramının değerlendirilmesi uygun olacaktır.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ile birlikte dosyadaki belgelerin incelenmesi neticesinde; izin talebine konu olan ormanlık sahanın, davalı idare bünyesinde bulunan Pınarbaşı Orman İşletme Müdürlüğünce incelendiği ve heyet tarafından yapılan inceleme neticesinde düzenlenen 17/01/2019 tarihli izin raporunda.

350 adet ağaç kesileceği, ormancılık çalışmaları açısından herhangi bir sakınca bulunmadığı, talep sahasının tohum meşceresi, gen koruma alanı, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin sınırları içerisinde kalmadığı, izin talep edilen altyapı ve tesis alanlarının orman dışında yapılmasının mümkün olmadığının belirtildiği ve bu rapor hükme esas alınmak suretiyle ...

İdare Mahkemesince "... davacı şirketin talebi doğrultusunda koordinatları belirtilen alanda, orman işletme ve altyapı izni verilmesi yönünde olumlu görüşler bulunması, uyuşmazlık konusu maden ruhsatının da süresinin temdit edilerek 26/07/2028 tarihine kadar uzatılmış olması davacı şirketin başvurusuna konu maden ruhsatına ilişkin olarak Kastamonu Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce tesis edilen 19/12/2018 tarihli Çevresel Etki Değerlendirme Belgesi bulunması,

ayrıca dava konusu orman alanın Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir alanlar arasında da yer almadığı görülmesine karşılık davalı idare tarafından herhangi somut bir neden ve hukuki bir gerekçe belirtilmeden sadece söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden kamu yararı gereğince izin verilmediği belirtilerek davacı şirket talebinin reddedildiği,

oysa mevzuat hükümleri uyarınca, davacı şirketin talebine konu alanın istisnai alan kapsamında yer almadığı da dikkate alındığında devam eden ruhsat hukuku nedeniyle, davacı şirketin temdit edilen ruhsat sahası içerisinde kalan alanda, ruhsat hukuku devam ettiği sürece gerekli altyapı ve işletme izninin verilmesi gerekirken, hiçbir somut gerekçe olmaksızın, davacının başvurusun reddine ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı ..." gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.

Öte yandan, verilen karar doğrudan davacıya maden işletme ve altyapı tesis izni verilmesi sonucunu doğurmayacağından, davalı idarece söz konusu başvuru hakkında, yerinde teknik personelce denetleme yapılmak suretiyle; ilgili mevzuat hükümleri kapsamında, izin talebine konu altyapı ve işletme tesislerinin ve söz konusu tesislerdeki madencilik faaliyetlerinin orman sahası üzerindeki bitki örtüsüne hangi zararları vereceği, bu zararların madencilik faaliyetlerinin yürütülmesine kesin olarak engel olacak ağırlık ve nitelikte bulunup bulunmadığı,

orman sahasının madencilik faaliyetlerinin tamamlanmasının ardından rehabilite edilip edilemeyeceği, izin talep edilen sahadaki orman bütünlüğü ve verimliliği, alandaki ağaç yoğunluğu, kapalılık oranı, verimli orman alanı olup olmadığı dikkate alınarak izin verilmesi halinde ormanlık alanın parçalanıp parçalanmayacağı, ekosistem bütünlüğü ile kesilecek ağaç miktarları yönünden, madencilik faaliyetlerinin yürütülmesindeki kamu yararı ile söz konusu alanın orman olarak kalmasındaki kamu yararı arasındaki denge (üstün kamu yararı) karşılaştırılarak,

ayrıca uyuşmazlığa konu yerin konumu ve mevkii, yerleşim bölgelerine ve tarım alanlarına yakınlığı, ön görünümde kalıp kalmadığı, yapılacak madencilik faaliyetinin bu alanlar açısından sakıncasının bulunup bulunmadığı; izin talep edilen maden ocağının veri ve maden çeşidi, madenin mahiyeti, ender nitelikte olup olmadığı, rezerv miktarı, kullanım alanı ve niteliği; izin talep edilen alanda yapılacak maden çalışmalarının, orman bitki örtüsüne, ekolojik yaşama etkilerinin değerlendirilmesi, izne konu madencilik faaliyetinin talep edilen alanda yapılmasında zaruret bulunup bulunmadığı;

izin talep edilen alanın tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlardan olup olmadığı, işletme izin belgesi ile orman izin sınırlarının birbiriyle uyumlu olup olmadığı, ağaçların kesimlerinin yapılıp yapılmadığı,

sahanın teslim alınarak madencilik faaliyetlerine başlanılıp başlanılmadığı hususları da açıklığa kavuşturularak yapılacak değerlendirme neticesinde, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca izin verilmesinde kamu yararı bulunup bulunmadığı yönünden söz konusu alana orman izni verilip verilmemesine ilişkin somut, objektif ve bilimsel verilere dayalı olarak bir inceleme yapılmak suretiyle ve bahsi geçen yönlerden gerekçeleri ile ortaya konularak olumlu ya da olumsuz yeniden bir idari işlem tesis edilmesi gerektiği açıktır.

KARŞI OY

(X)- Dava, Kastamonu ili, Pınarbaşı ilçesi sınırları dahilinde IR:... ruhsat nolu alanda maden işletme ve altyapı izin talebinin reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Kastamonu İdare Mahkemesince "... davacı şirketin talebi doğrultusunda koordinatları belirtilen alanda, orman işletme ve altyapı izni verilmesi yönünde olumlu görüşler bulunması, uyuşmazlık konusu maden ruhsatının da süresinin temdit edilerek 26/07/2028 tarihine kadar uzatılmış olması davacı şirketin başvurusuna konu maden ruhsatına ilişkin olarak Kastamonu Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce tesis edilen 19/12/2018 tarihli Çevresel Etki Değerlendirme Belgesi bulunması,

ayrıca dava konusu orman alanın Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir alanlar arasında da yer almadığı görülmesine karşılık davalı idare tarafından herhangi somut bir neden ve hukuki bir gerekçe belirtilmeden sadece söz konusu sahanın orman olarak kullanılmasında yarar görüldüğünden kamu yararı gereğince izin verilmediği belirtilerek davacı şirket talebinin reddedildiği,

oysa mevzuat hükümleri uyarınca, davacı şirketin talebine konu alanın istisnai alan kapsamında yer almadığı da dikkate alındığında devam eden ruhsat hukuku nedeniyle, davacı şirketin temdit edilen ruhsat sahası içerisinde kalan alanda, ruhsat hukuku devam ettiği sürece gerekli altyapı ve işletme izninin verilmesi gerekirken, hiçbir somut gerekçe olmaksızın, davacının başvurusun reddine ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı ..." gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.

Mahkeme kararına esas alınan izin raporu incelendiğinde ise, söz konusu raporda talep sahasının orman verimliliği ve orman kapalılık oranı hususlarında herhangi bir tespite yer verilmediği anlaşıldığından eksik değerlendirmeler içerdiği, uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için, orman haritası ve mevcut durum gözetilerek, meşcere tipi ve kapalılık durumu da dikkate alınarak ormanlık alan olan talep sahasının orman verimliliği yönünden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerekmektedir.

Bu durumda, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için tarafların iddialarının ve dosyadaki belgelerin Mahkemesince keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak birlikte değerlendirilmesi gerektiğinden, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın, eksik inceleme sonucunda temyize konu kararın verildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, uyuşmazlığın keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak irdelenmesi sonucunda yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı ve bozulmasına karar verilmesi gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.