Danıştay 8. Daire E.2022/4051 K.2025/9273

Dava konusu istem: Muğla ili, Milas ilçesi, ... Köyü'nde bulunan ... sicil sayılı ruhsat sahasında faaliyet göstermekte olan II-B grubu mermer ruhsatı ve işletme izni sahibi davacı şirketin 2013, 2014, 2015, 2016 ve 2017 yılına ait faaliyet raporlarındaki ocak başı satış fiyatlarının revize edilerek 2 ay içinde Genel Müdürlüğe verilmesine ve bu yıllara ilişkin hesaplanan Devlet hakkı farkının 1 ay içerisinde gecikme faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

2016 yılının Devlet hakkı hesabında ocak başı satış fiyatının idarece belirtilen 178,31 TL/ton ortalama birim fiyattan hesaplanmasının uygun olmadığı ve dolayısıyla bu bedelin esas alınması nedeniyle ortaya çıkan Devlet hakkı farkının da hatalı olduğu, yine 2017 yılı için davalı idarece ocak başı satış fiyatının 309,83 TL/ton olarak alındığı ancak bu belirlemenin de hatalı olduğu ve davacı şirket tarafından 2016 ve 2017 yıllarında Devlet hakkının eksiksiz olarak ödendiği anlaşıldığından;

davalı idarece, davacı şirkete ait faaliyet raporlarındaki ocak başı satış fiyatlarının revize edilerek 2 ay içinde Genel Müdürlüğe verilmesinin ve bu yıllara ilişkin hesaplanan Devlet hakkı farkının 1 ay içerisinde gecikme faizi ile birlikte ödenmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin dava konusu kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 2013 yılı İşletme Faaliyet Raporunun 685,00 m3 blok mermer için 427,27 TL/m3 ocak başı satış fiyatı, 2014 yılı İşletme Faaliyet Raporunun 7.672,06 m3 blok cevher için 252,25 TL/m3 ocak başı satış fiyatı, 2015 yılı İşletme Faaliyet Raporunun 4.623,77 m3 blok mermer için 357,33 TL/m3 ocak başı satış fiyatı, 2016 yılı İşletme Faaliyet Raporunun 27.751,57 ton mermer için 178,31 TL/ton ocak başı satış fiyatı,

2017 yılı İşletme Faaliyet Raporunun 53.331,53 ton mermer için 309,83 TL/ton ocak başı satış fiyatı üzerinden revize edilerek Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 4. fıkrası gereği 2 (iki) ay içinde Genel Müdürlüklerine beyan edilmesi gerektiğinin bildirildiği, buna ilişkin ... tarihli ve ... sayılı yazının davacıya gönderildiği, 5995 sayılı Kanunla değişik 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan bu düzenleme, "Devlet Hakkı" kayıplarını engellemek, uygulamada birlik sağlanması ve karşılaşılabilecek aksaklıkları önlemek amacıyla madenlerin gerçek fiyatları üzerinden beyan edilmesini sağlamak için yapıldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Muğla ili, Milas ilçesi, Bahçeyaka Köyü'nde bulunan ... sicil sayılı II. grup (mermer) işletme ruhsatı davacı adına 25/05/2010 tarihinde 10 yıl süreli olarak düzenlenmiştir. Davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından 2016 yılı II(b) grubu Muğla "Kristal Beyaz" ticari isimli mermer maden için ocak başı satış fiyatını, 1. kalite 220,00, 2. kalite 173,00, 3. kalite 120,00 ve 4. kalite 63,00 TL/ton olarak, 2017 yılı üretimi için ise 1. kalite 228,00, 2. kalite 183,00, 3. kalite 128,00 ve 4. kalite 64,00 TL/ton olarak belirlenmiştir.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile; davacı şirketin 2013, 2014, 2015, 2016 ve 2017 yılına ait faaliyet raporlarındaki ocak başı satış fiyatlarının revize edilerek 2 ay içinde Genel Müdürlüğe verilmesine ve bu yıllara ilişkin hesaplanan Devlet hakkı farkının 1 ay içerisinde gecikme faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmiştir. Davacı şirket tarafından 28/08/2019 tarihli dilekçe ile davalı idareye başvurarak söz konusu işleme itiraz edilerek, devlet hakkı tutarlarında hata olmadığı yönünde başvuru bulunmuştur.

Daha sonra davacı şirket tarafından anılan işlemin 2016 yılı devlet hakkı (hazine payı) için 94.303,30 TL ve ek devlet hakkı (orman payı) için 18.141,77 TL fark ödemesine ve 2017 yılına ait devlet hakkı (hazine payı) için 420.949,46 TL ve ek devlet hakkı (orman payı) için 39.736,16 TL fark ödemesine ilişkin kısımlarının iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanununun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde devlet hakkı, Maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmış;

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 14. maddesinde; "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Devlet hakkı;[32]

...

ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4,5 oranında,

...

alınır.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Maden Yönetmeliği'nde, (Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan mülga) "Devlet hakkına ilişkin genel hükümler" başlıklı 87. maddesinde "(1) Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(2) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış fiyatı, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.

a) Ocak başı satış fiyatı, madenlerin fiyatını belirleyen özellikler ve şartlar dikkate alınarak Genel Müdürlükçe belirlenir. Ocak başı satış fiyatının genel olarak tespit edilemediği durumlarda, madenin mineralojik özellikleri, bulunduğu bölge, işletme ve zenginleştirme yöntemleri ve sahaya özgü şartlar dikkate alınarak ocak başı satış fiyatı, maden ruhsat sahası bazında da belirlenir.... (5) Aynı tesiste, farklı kalite ve nitelikte birden çok ürünün üretilmesi durumunda ürünlerin ocak başı satış fiyatı, tesisteki üretim sürecinde piyasa satış fiyatı olan ilk ürünün fiyatından, ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan üçüncü fıkrada sayılan giderler çıkarılarak hesaplanır...

(14) Ocak başında satışı yapılan maden ile üretim sahası dışına sevk edilen madenlerde sevkiyat tarihi itibarıyla Devlet hakkı tahakkuk eder. Üretim yapılmasına rağmen sevk edilmeyerek ruhsat sahasında stokta bekletilen veya ruhsat alanının küçük olması ya da topoğrafik yapı nedeniyle ruhsat alanı bitişiğinde stoklanan madenler ile üretim yapılmayan işletme ruhsat sahalarında işletme ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır. Ancak, stoktan sevkiyat yapıldığı zaman Devlet hakkı alınır...

(18) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış tutarının aynı pazar ortamındaki emsallerinden az olması durumunda süresinde tahakkuk ettirilmeyen Devlet hakkı, tahakkuk ettirilmesi gereken ayın son gününden tahakkuk ettirildiği tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında faiz uygulanır....

(28) II. Grup (b) bendi madenlerden doğal taşın özellikleri ve bulunduğu bölgeye, taşın ticari ismi, kalitesine göre ocak başı satış fiyatı belirlenir...." hükmü bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.

Nitekim bu durum 6592 sayılı Kanun ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Maden Yönetmeliğinde II. Grup (b) bendi madenlerden doğal taşın özellikleri ve bulunduğu bölgeye, taşın ticari ismi, kalitesine göre ocak başı satış fiyatı belirleneceği düzenlenmiştir. Dolayısı ile bu grup madenler için salt bulunduğu bölge ve taşın ticari ismi değil kalitesinin de oçak başı satış fiyatı tespitinde bir kriter olduğu açıktır.

Uyuşmazlıkta, 2013, 2014, 2015, 2016 ve 2017 yılına ait faaliyet raporlarındaki ocak başı satış fiyatlarının revize edilerek Genel Müdürlüğe verilmesi ve bu yıllara ilişkin hesaplanan Devlet hakkı farkının 1 ay içerisinde gecikme faizi ile birlikte ödenmesinin dava konusu işlem ile istenilmesi üzerine davacı şirket tarafından söz konusu işlemin 2016 yılı devlet hakkı (hazine payı) için 94.303,30 TL ve ek devlet hakkı (orman payı) için 18.141,77 TL fark ödemesine ve 2017 yılına ait devlet hakkı (hazine payı) için 420.949,46 TL ve ek devlet hakkı (orman payı) için 39.736,16 TL fark devlet hakkı istenilmesine ilişkin kısımların dava konusu

edildiği, belirtilen yıllarda yapılan ve idareye beyan edilen üretim miktarları hususunda taraflar arasında herhangi bir ihtilaf bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Davalı idarece, davacı tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının fatura ortalamalarından düşük olduğu belirtilerek, 2016 işletme faaliyet raporunun 27.751,57 ton mermer için 178,31 TL/Ton, 2017 işletme faaliyet raporunun 53.331,53 ton mermer için 309,83 TL/Ton ocak başı satış fiyatı üzerinden revize edilerek düzenlenmesi ve iki ay içinde Genel Müdürlüğe beyan edilmesi ve belirtilen ocak başı satış fiyatları üzerinden hesaplanan ek devlet haklarının bir ay içerisinde ödenmesi yönünde işlem tesis edilmiştir.

Ancak davacı şirket tarafından hazırlanan faaliyet raporlarında, üretilip devlet hakkı beyanına konu edilen mermerin kalitesinin de üretim miktarı bazında ayrı ayrı belirtilerek idareye beyan edildiği görülmektedir. 1.-2.-3.-4.

Sınıf kalite mermerin ocak başı satış fiyatları üzerinden m3 satış fiyatlarının uygulanması suretiyle ek devlet haklarının tespit edilmesi gerekirken 'ağırlıklı ortalama' esas alınarak hesaplama yapılması suretiyle ek devlet hakkı miktarlarının belirlenmesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla, ortalama ocak başı satış fiyatı esas alınarak belirlenen ek devlet hakkı miktarının usulüne uygun hesaplanmadığı görüldüğünden, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının yukarıda yer verilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.