Danıştay 8. Daire E.2022/4935 K.2025/9548

Dava konusu istem: Kayseri ili, Pınarbaşı 5. Bölge Hudut Yolu Km:0+000-58+000 kesimi yol yapım işi sırasında 13/12/2016 tarihinde ruhsatsız ve izinsiz olarak 215.650,06m3 ariyet (dolgu) malzemesinin davacı şirket tarafından kullanıldığının tespit edildiğinden bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 733.210,20 TL idari para cezası verilmesine ilişkin ...tarih ve ... nolu Pınarbaşı Kaymakamlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlıkta, Pınarbaşı 5. Böl.Hd.Yolu Km:0+000-58+000 kesiminin yol yapım işinin yüklenicisi davacı şirket tarafından ruhsatsız ve izinsiz olarak ariyet (dolgu) maden malzemesi alındığından bahisle anılan hükme göre idari yaptırım uygulanmış ise de, eylem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 54/6. maddesinde idari yaptırım öngörülmediği gibi,

davalı idarece adıgeçen şirketin madencilik faaliyeti kapsamında hangi ruhsatlı maden sahasında üretim yaptığının ya da üretilmiş madeni aldığının somut olarak ortaya konulamamış olması karşısında, anılan hükme göre idari yaptırım uygulanmasının hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü sorumluluğundaki "Pınarbaşı 5. Böl.Hd.Yolu Km:0+000-58+000 Kesiminin Yol Yapım İşi"nin yüklenicisi olan davacı şirket ile imzalanan Sözleşmenin "Ocakların Temini" başlıklı 33.1. maddesinde, "Malzeme ocakları, depo yeri, su temini yeri ile şantiye, beton santrali, beton tesisi, konkasör, soğuk ve sıcak karışım plentlerinin kurulacağı alanlar yüklenici firma tarafından temin edilecektir." kuralına yer verilmiş olup, anılan işi yüklenen davacı şirketin 2015-2017 yılları arasında üretim yapacağı bir ocağı belirlemediği ve ruhsatlandırmadığı gibi,

yol yapım işinde kullandığı ariyet (dolgu) malzemesini maden ruhsat hukukuna ve Vergi Usul Kanunu'na uygun olarak temin ettiğini yasal belgelerle kanıtlayamamış olması karşısında, söz konusu 2015-2017 yılları arasında yol yapım işinde kullanıldığı Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü tarafından (yol yapımı sırasında çıkan hafriyat malzemesi hariç tutularak) icmal cetvellerine göre belirlenen malzeme miktarları üzerinden 3213 sayılı Kanun'un 12/5. maddesi uyarınca hesaplanan idari para cezasının uygulanmasında hukuka aykırılık; dava konusu işlemin iptali yolunda İdare Mahkemesince verilen kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesi ile,

istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, işlemin dayanağı kanun maddesi uyarınca idari para cezası uygulanabilmesi için hammadde üretim faaliyetinde bulunulması, ruhsatlı yahut ruhsata dayalı üretimin zorunlu olması hallerinde ruhsatsız olarak üretim ve sevkiyat yapılması gerektiği, şirketlerin karayolu, metro, tünel, köprü, demiryolu, liman inşaatı yapım işleri ile iştigal ettiği ve faaliyet konusunun bunlarla sınırlı olduğu, işleme konu yol yapım işinin madencilik faaliyeti olmadığı, Maden Yönetmeliği'nin 55. maddesi doğrultusunda gerçekleştirilen işin niteliği gereği iş sahasında kazı çalışması yapıldığı,

çalışmalar sırasında açığa çıkan malzemelerin ise ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak dolgu malzemesi olarak kullanıldığı, ortada bir satış yahut ticari gaye olmadığından ceza tecziye edilmesinin fiili ve hukuki durum itibarıyla mümkün olmadığı, kazı esnasında çıkan malzeme bakımından izin veya ruhsat alınması zorunluluğu bulunmadığı gibi sevk fişi düzenlenmesinin de söz konusu olamayacağı, dava konusu işlemin idari işlemin unsurları yönünde hukuka aykırı olduğu, idari para cezasında ocak başı satış fiyatının hangi veriler ile elde edildiği ve neye göre tespit edilerek cezaya konu edildiğinin anlaşılamadığı,

tespiti yapılan ariyet malzemesinin (m3) cinsinden miktarının hangi somut, kesin ve teknik veri ile tespit edildiğinin belirsiz olduğu, iki katı ceza uygulanmasının gerekçesinin anlaşılamadığı bu nedenlerle de işlemin hukuka uygun olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin ve bakılmakta olan davada verilen kararın 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi kapsamında temyiz yolu açık kararlardan olduğu anlaşıldığından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının sayılı temyiz yolu kapalı ve kararın kesin olduğuna ilişkin kararı kaldırılarak gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı firma ile Karayolları Genel Müdürlüğü arasında 28/09/2012 tarihinde Pınarbaşı 5. Böl.Hd.Yolu Km:0+000-58+000 kesiminin yol yapım işine ait sözleşme yapılmıştır.

Kayseri Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından yapılan denetim sonucu 13/12/2016 tarihinde denetim tutanağı düzenlenerek, Kayseri ili, Pınarbaşı ilçesi sınırları dahilinde yol kenarındaki alandan malzeme alınarak taşınması suretiyle Kayseri/Pınarbaşı yolunda alt malzemesi olarak kullanıldığı, bu işlemle ilgili yükleme ve taşıma işinin ...Grup firması tarafından yapıldığının tespit edildiği belirtilmiştir.

Aynı idarenin 10/10/2017 tarihinde düzenlediği tutanakta ise, Kayseri ili, Bünyan ilçesi sınırları dahilinde ariyet malzemesi temin edildiği, ... Grup firmasına ait kepçelerin sahada faaliyette bulunduğu, çıkarılan malzemenin Kayseri/Pınarbaşı yolu Köprübaşı mevkinindeki yol yapım çalışmasında dolgu malzemesi olarak kullanıldığının tespit edildiği belirtilmiştir. Bünyan İlçe Jandarma Komutanlığı ekiplerince 21/10/2017 tarihinde yapılan denetimde Bünyan/Pınarbaşı İlçe sınırları dahilinde yapılan kontrol ve denetim esnasında, davacı şirket tarafından ruhsatsız ve izinsiz olarak ariyet (dolgu) maden malzemesi alındığı tespit edilerek maden denetim tutanağı tanzim edilmiş ve firma sorumlusu MY'nin imzadan imtina ettiği görülmüştür

Karayolları 6. Bölge Müdürlüğünün Kayseri Valiliği( YİKB)'ne yazıdığı 22/11/2019 tarihli yazıda elde edilen belgelerde bahse konu yol yapım işinde farklı ariyet ocaklarından toplam 215.650,06 m3 ariyet (dolgu) malzemesi kullanıldığı belirtilmiştir.

Davalı idare tarafından ... tarih ve ... sayılı kararıyla ise 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/5 maddesine göre yol yapım işinde kullanılan el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm I (a) grubu maden ariyet malzemesinin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında 733.210,00 TL idari para cezası uygulanması üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrasının fiilin gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan halinde. "Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur. Bu fiili işleyenlere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

Ruhsat alanında ruhsat grubu dışında üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare amirliklerince el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli il özel idaresi hesabına aktarılır." hükmü yer almaktadır.

Fiilin gerçekleştiği ve işlemin tesis edildiği tarihinde yürürlükte olan Mülga 21/09/2017 tarihli Maden Yönetmeliği'nin "Ruhsata dayalı olmayan üretim" başlıklı 55. maddesinde; "(5) Madencilik faaliyetine yönelik olmayan yol, demiryolu, hava limanı, liman, tünel, toplu konut yapılacak alanlar, kanal, baraj, gölet gibi yapıların gerçekleştirilmesi ile yapı ve inşaat alanı için kazı faaliyetlerinin yapılması esnasında zorunlu olarak çıkarılan hafriyat malzemesi,

mülk sahibi veya mülk sahibinden izin alınarak faaliyet sahibi tarafından 18/3/2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamında değerlendirilebilir.

(6) Yol, demiryolu, hava limanı, liman, kanal, tünel, toplu konut ve benzeri inşaat çalışmaları ile baraj ve göletlerin su rezervuar alanlarından zorunlu olarak çıkarılan yapı ve inşaat malzemesi veya hafriyat malzemesinin, bu projeler kapsamında değerlendirilmesi ve ticarete konu edilmemesi kaydıyla ruhsat veya hammadde üretim izni alınması gerekmeksizin kullanılabilir.

Ancak, söz konusu yapı ve inşaat çalışmalarından arta kalan yapı ve inşaat malzemesi veya hafriyat malzemesinin ticarete konu edilmek istenmesi halinde ise bu malzeme proje sahibi tarafından büyükşehir olan illerde valiliğe, diğer illerde il özel idaresine devredilir. Üretilen malzemenin izin alınmadan ticarete konu edilmesi halinde Kanunun 12 nci maddesinin beşinci fıkrası gereğince işlem tesis edilir.

Bu fıkra kapsamında çıkarılan malzemenin kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan başka bir proje kapsamında değerlendirilmesinin istenilmesi durumunda valilik tarafından izin verilebilir." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, ruhsatsız sahada üretimde bulunulması halinde faaliyetin durdurularak üretilen madene el konulacağı ve el konulan veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanacağının hüküm altına alındığı,

ancak madencilik faaliyetine yönelik olmayan yol, demiryolu, hava limanı, liman, tünel, toplu konut yapılacak alanlar, kanal, baraj, gölet gibi yapıların gerçekleştirilmesi ile yapı ve inşaat alanı için kazı faaliyetlerinin yapılması esnasında zorunlu olarak çıkarılan hafriyat malzemesinin, mülk sahibi veya mülk sahibinden izin alınarak faaliyet sahibi tarafından bu projeler kapsamında değerlendirilmesi ve ticarete konu edilmemesi kaydıyla ruhsat veya hammadde üretim izni alınması gerekmeksizin kullanılabileceği açıktır.

Uyuşmazlıkta; davacı firma olan yüklenici ile yapılan sözleşmede yol çalışmalarında kullanılacak olan ariyet ve taş ocağının temin edilmesi, işletilmesi ve kanuni sorumluluğun yükleniciye ait olduğunun belirtildiği ve Karayolları 6. Bölge Müdürlüğünce malzeme temini konusunda yükleniciye herhangi bir ocak alanı gösterilmediği, yine ... tarih ... sayılı yazı ve ekteki belgelerde de ilgili yol yapım işinde kullanılan ariyet (dolgu) malzemesinin 2015-2017 yılları arasında olduğunun tespit edildiği,

yüklenici firma tarafından sunulan 18/09/2019 tarihli dilekçede, kullanılan ariyet (dolgu) malzemesini Km:59+850'deki Karayolları tır parkı yapılacak alandan, kamulaştırma sınırı içerisinde bulunan kazı alanlarından, Pınarbaşı ilçesi, Pulpınar Mahallesi mevkiindeki krom ocağının atık ve pasa malzemeleri ile birlikte DSİ'nin yapmış olduğu dere ıslahı çalışmalarından çıkan malzemelerin proje kapsamında kullanıldığının bildirildiği, Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü'nün ilgi yazıları ile ekindeki metraj cetvellerinin incelenmesi sonucu yol yapım işinde farklı ariyet ocaklarından kullanılan miktarlar üzerinden hesaplama yapıldığı görülmektedir.

Bu durumda; tesis edilen idari para cezası işleminde hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulüne İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.