Danıştay 8. Daire E.2022/5962 K.2025/9538

Dava konusu istem: İstanbul ili, Eyüpsultan ilçesi sınırları dahilinde ve davacı şirket uhdesinde bulunan Sicil: ... sayılı II-A grubu kumtaşı işletme ruhsat sahasında yapılan inceleme neticesinde, 266.840,84 ton üretimin beyan edilmediğinden bahisle 1.200.237,85.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ...sayılı işleminin iptali ile ödenen tutarın iadesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davalı idarece yapılan denetimin hukuka uygun olarak gerçekleştirildiği, davacının 266.840,84 ton üretimi beyan etmediği, dolayısıyla davacı şirkete, ürettiği ancak bildirmediği miktar nedeniyle 3213 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca; yanıltıcı beyanda bulunması nedeniyle 10. maddesi uyarınca; sahada mevcut olan pasa, işletme faaliyet raporunda belirtildiği, ancak 2018 yılı imalat haritasında gösterilmediğinden dolayı 36. maddesi uyarınca idari para cezası verildiği,

davacının yerine getirmesi gereken yükümlülükler incelendiğinde, davacının fiilleri ile uygulanan idari para cezalarının uyumlu olduğu, dolayısıyla davacıya 1.200.237,85 TL idari para cezası verilmesine ilişkin tesis olunan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı, öte yandan, hukuka uygunluğu ortaya konulan işlem nedeniyle davacının ödediğini belirttiği tutarların iadesine olanak bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:Davacı tarafından ...Sulh Hukuk Mahkemesinin E:... D.İş. Sayılı dosyasında tespit talebinde bulunulması üzerine, Maden Mühendisi, Harita Mühendisi ve Jeoloji Mühendisi bilirkişilerden teşekkül bilirkişi heyetiyle uyuşmazlığa konu maden ruhsatlı sahada keşif yapılarak bilirkişi raporu tanzim edildiğinin görüldüğü,

davalı idareye bağlı denetim görevlilerince gerçekleştirilen denetim neticesinde, kumtaşı bulunan alanda yapılan 395.577,735 m3 kazı neticesinde işletme projesinde belirtilen %50 verim ve yine 1.87 ton/m3'lük yoğunluk değeri gözetilerek 369.865,19 ton üretim yapıldığından bahisle Maden Kanununun 10 ve 12. maddeleri kapsamında idari para cezası verilmiş ise de, yapılan incelemede maden ruhsatlı sahanın somut ve özel koşullarının (örtü kalınlığı) değerlendirilmediği, varsayımlardan hareket edilerek üretimi yapılan maden miktarının tespiti cihetine gidildiği,

diğer bir ifadeyle somut olgular yerine karineden yararlanılarak eylemler ile davacı arasında bağ kurulduğu ve beyan edilmeyen eksik üretim bulunduğuna karar verildiğinin görüldüğü, bu durumda, ruhsatlı sahanın özgün yapısı irdelenmeden ve somut tespitlerle desteklenmeyen varsayıma dayalı değerlendirme raporu dayanak alınarak davacı şirket adına 3213 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca verilen 1.110.057,85 TL ve yine aynı Kanun'un 10. maddesi uyarınca gerçek dışı ve yanıltıcı beyan nedeniyle verilen 77.632,00 TL idari para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan;

sahada mevcut pasanın 2018 yılı imalat haritasında gösterilmemesi nedeniyle davacı şirket adına 3213 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca 12.548,00 TL idari para uygulanmış ise de, Kanun'un 36. maddesinde; pasanın faaliyet raporları, plan ve haritalarda gösterileceğine ilişkin amir hükmü ve davacının mevcut pasayı işletme faaliyet raporunda gösterdiği nazara alındığında 12.548,00 TL tutarlı idari para cezasında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı,

davanın reddine yönelik başvuruya konu kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin bir bütün olarak iptaline karar verilmesi gerektiği gerekçesi ile istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ruhsat sahasında yapılan ölçüm sonucunda 266.840,84 ton üretimin bildirilmediği ve 2018 yılı için tevdi edilen İşletme Faaliyet Belgelerinden sahada mevcut olan pasanın, işletme faaliyet raporunda belirtildiği ancak 2018 yılı imalat haritasında gösterilmediği heyet tarafından tespit edildiğinden, ...tarih ve ... sayılı işlem ile Sicil:... sayılı saha ruhsat sahibine idari yaptırım uygulandığı, revize işletme projesinde sahadaki verimin %50 olduğu ve sahada bulunan kumtaşı cevherinin yoğunluğunun 1.87 ton/m3 olduğu hususlarının belirtildiği, yapılan ölçüm sonuçlarına göre yapılan hesaplamalarda ruhsat sahibinin beyan etmiş olduğu revize proje kapsamında hesaplamaların yapıldığı, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Eyüp ilçesi sınırları dahilinde davacı adına II-(a) grubu maden işletme ruhsatı 22/01/2014 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Davalı idare tarafından 08-11/02/2019 tarihleri arasında denetim yapıldığı "Çalışılan ocağın tetkiklerinin GNSS ve Total Station cihazları ile yapıldığı, ocak sahasından çıkan pasa malzemenin düzensiz olarak döküldüğü ve istiflendiği, ancak 2018 yılına ait İFR eki imalat haritasında bu alanların pasa alanı olarak gösterilmediği, bu nedenle haritanın uygun bulunmadığı, imalat ölçümü sonucu ruhsat sahasında kumtaşı bulunan kısımda 395.577,735 m3 kazı yapıldığı % 50 verim ile 197.788,87 m3 kumtaşı üretildiği, aynı projede yoğunluk 1,87 ton/m3 olarak verildiğinden 369.865,19 ton üretim yapıldığı (197.788,87x1,87) ancak beyan edilen üretim miktarının 103.024,35 ton olduğu, 266.840,84 ton üretimin beyan edilmediği" hususları tespit edilmiştir.

Davalı idare tarafından 05/06/2020 tarihli E.421636 sayılı işlemle sahada 369.865,19 ton üretim yapıldığı, ancak beyan edilen üretim miktarının 103.024,35 ton olduğu, 266.840,84 ton üretimin beyan edilmediği, bu nedenle bildirilmeyen üretim için 222.011,57 TLx5=1.110.057,85 TL (12. madde), gerçek dışı ve yanıltıcı beyan nedeniyle 77.632,00 TL (10. madde) 2018 yılı için tevdi edilen işletme faaliyet belgelerinden sahada mevcut olan pasanın, işletme faaliyet raporunda belirtildiği, ancak 2018 yılı imalat haritasında gösterilmediğinden 12.548,00 TL (36. madde) olmak üzere toplamda 1.200.237,85 TL idari para cezası verilmiştir.

Davacı şirketçe anılan idari para cezasının iptali ve ödenen tutarın iadesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, Devlet Hakkı'nın. Maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım, Pasa: Mevcut ekonomik ve teknik şartlara göre işletilmesi mümkün olmayan, ancak işletme gereği istihsal edilen cevher olarak tanımlanmış.

"Beyan Usulü başlıklı" 10. maddesinin 7. fıkrasında, "Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve/veya haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki ceza katlanarak uygulanır.

İlk tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde madde hükümlerinin üç kez ihlâl edildiğinin tespiti hâlinde ruhsat iptal edilir." hükmüne, aynı maddenin 8. fıkrasının (e) bendinde "Ruhsat sahasında yapılan üretim veya satışların beyan edilmemesi, ...haksız yere hak iktisabı sayılır.

Haksız yere hak iktisabına imkan veren bu hususlarla ilgili yapılmış beyanlar da gerçek dışı ve yanıltıcı beyanlar olarak kabul edilir." hükmüne; aynı Kanun'un "Pasa, bakiye yığını ve cürufların muhafazası" başlıklı 36. maddesinde "Madencilik ve müteakip safhalarındaki faaliyetler sırasında; cevher, metal veya ekonomik değer ihtiva eden, günün şartlarında teknik veya ekonomik değerlendirmesi mümkün olmayan pasa, zenginleştirme bakiye yığını ve cüruflar, çevre kirliliği açısından mahzur teşkil etmiyorsa geçirildikleri son işlemden çıktıkları şekliyle ayrı ayrı muhafaza edilir.

Bu bakiye ve pasa yığınlarının miktarları, fizikî özellikleri, usulüne göre alınmış numunelerin analiz raporları ve döküm alanları, faaliyet raporları, plân ve haritalarda gösterilir. İşletme ruhsatının herhangi bir sebeple sona ermesi halinde, sahadan üretilmiş madenlerin, pasa, bakiye yığınları ve cürufların, ruhsat sahibince nakledilmesi için bu Kanunda zikredilen mücbir sebepler dışında altı aylık süre verilir.

Bu süre içerisinde nakledilmeyen ve ekonomik değeri olan madenler valilik tarafından ihale edilerek satılır. Satıştan sağlanan gelir özel idareye aktarılır. Ekonomik değeri olmayan maddeler için 32 nci madde hükümleri uygulanır. (Değişik fıkra: 4/2/2015 – 6592/18 md.) Birinci fıkraya aykırı hareket edenlere işletme ruhsat taban bedeli kadar idari para cezası verilir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu işlem ile Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrası ile aynı Kanun'un 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca verilen idari para cezaları yönünden yapılan inceleme:

Davalı idarece davacının, ruhsat sahasında toplam 266.840,84 ton kum taşı üreterek satışını yapılması rağmen Genel Müdürlüğe beyan etmeyerek, gerçek dışı ve yanıltıcı beyanda bulunduğundan bahisle davacı adına Maden Kanunu'nun 10/7. maddesi uyarınca 77.632,00 TL idari para cezası, yapılan denetim ve inceleme sonucunda 266.840,84 ton kum taşını üretip satmasına rağmen Genel Müdürlüğe bildirmediğinden bahisle 12/4. maddesi uyarınca 1.110.057,85 TL idari para cezası verilmiştir.

Olayda, ruhsat sahasının 08-11/02/2019 tarihleri arası mahallinde denetlendiği, anılan denetim sonucunda düzenlenen mahallinde tetkik raporunda, ruhsat sahibi tarafından 2007-2016 yılları için beyan edilen üretim miktarının 103.024,35 ton olduğu, 266.840,84 ton beyan edilmeyen miktar olduğu tespit edilmiştir.

Her ne kadar Bölge İdare Mahkemesi tarafından, davacının talebi ile ... Sulh Hukuk Mahkemesinin E:... D.İş. sayılı dosyasında tespit talebinde bulunulması üzerine, Maden Mühendisi, Harita Mühendisi ve Jeoloji Mühendisi bilirkişilerden teşekkül bilirkişi heyetiyle yapılan incelemede maden ruhsatlı sahanın somut ve özel koşullarının (örtü kalınlığı) değerlendirilmediği, varsayımlardan hareket edilerek üretimi yapılan maden miktarının tespiti cihetine gidildiği,

diğer bir ifadeyle somut olgular yerine karineden yararlanılarak eylemler ile davacı arasında bağ kurulduğu ve beyan edilmeyen eksik üretim bulunduğuna ilişkin tespitler dikkate alınarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, davalı idare tarafından mahallinde yapılan incelemede tetkiklerin GNSS ve Total Station cihazları ile yapıldığı, 395.577,735 m3 kazı yapıldığı % 50 verim ile 197.788,87 m3 kumtaşı üretildiği, aynı projede yoğunluk 1,87 ton/m3 olarak verildiğinden 369.865,19 ton üretim yapıldığı (197.788,87x1,87) ancak beyan edilen üretim miktarının 103.024,35 ton olduğunun belirlendiği,

dolayısı ile idarece yapılan tespitlerde verim kaybı ve yoğunluk kriterlerinin dikkate alındığı görüldüğünden verilen kararda hukuka uygunluk bulunmamıştır.

Dava konusu işlem ile Maden Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca verilen idari para cezası yönünden yapılan inceleme:

İşlemde ruhsat sahasında 2018 yılı için tevdi edilen işletme faaliyet belgelerinden sahada mevcut olan pasanın, işletme faaliyet raporunda belirtildiği, ancak 2018 yılı imalat haritasında gösterilmediğinin tespit edildiğinden bahisle Maden Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca davacıya güncel miktar üzerinden 12.548,00 TL idari para cezası verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi tarafından, Kanunun 36. maddesinde; pasanın faaliyet raporları, plan ve haritalarda gösterileceğine ilişkin amir hükmü ve davacının mevcut pasayı işletme faaliyet raporunda gösterdiği nazara alındığında 12.548,00 TL tutarlı idari para cezasında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 36. maddesinde açıkça zikredildiği üzere, ekonomik olarak değerlendirilmesi mümkün olmayan madenlerin pasa, bakiye, cüruf vb. olarak adlandırılabileceği ve çevre kirliliği açısından mahzur teşkil etmiyorsa geçirildikleri son işlemden çıktıkları şekliyle ayrı ayrı muhafaza edileceği, bu bakiye ve pasa yığınlarının miktarları, fizikî özellikleri, usulüne göre alınmış numunelerin analiz raporları ve döküm alanları, faaliyet raporları, plân ve haritalarda gösterileceği ve aykırı hareket edenlere işletme ruhsat taban bedeli kadar idari para cezası verileceği açıktır.

İşleme dayanak alınan mahallinde tetkik raporununda, 08-11/02/2019 tarihleri arasında denetim yapıldığı, çalışılan ocağın tetkiklerinin GNSS ve Total Station cihazları ile yapıldığı, ocak sahasından çıkan pasa malzemenin düzensiz olarak döküldüğü ve istiflendiği, ancak 2018 yılına ait İFR eki imalat haritasında bu alanların pasa alanı olarak gösterilmediği, bu nedenle haritanın uygun bulunmadığı tespit edilmiştir.

Bu durumda, davacı şirketin ocak sahasından çıkan pasa malzemenin düzensiz olarak döküldüğü ve istiflendiği, ancak 2018 yılına ait İFR eki imalat haritasında bu alanların pasa alanı olarak gösterilmediği anlaşılmakla, dava konusu işlemin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca 12.548,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden, fiilin sübut bulduğu görülmekte olup, tesis edilen işlemin bu kısmında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulüne idare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.