Danıştay 8. Daire E.2023/1222 K.2024/4762

Dava konusu istem: Ankara Üniversitesi ... Fakültesi ...

Bölümü öğrencisi olan davacının, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde ve Bilkent Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümünde almış olduğu derslerden muaf sayılması istemiyle yaptığı başvuruların reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin, Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim- Öğretim Yönetmeliği'nin 21. maddesinin 3. fıkrasının ''yatay ... geçiş yapan öğrencilerin, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları,

ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO'ya dahil edilir.'' kısmının ve aynı maddenin 5. fıkrasının "Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır.'' kısmının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; düzenleyici işlemlerin, üniversitenin Anayasa ile garanti altına alınan bilimsel özerklik kavramı dahilinde ve üst hukuk normlarına uygun şekilde tesis edildiği anlaşıldığından, 2547 sayılı Kanun'un 44. maddesine, kamu yararı ve eğitim- öğretim hizmetinin gereklerine aykırılığının bulunmadığı; bireysel işlem yönünden, Üniversite Senatosunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla davacının Marmara Üniversitesinden almış olduğu Türk Dili, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi ve Yabancı Dil derslerinden muafiyetinin kabul edildiği,

dayanak düzenleyici işlemin hukuka uygunluğunun tespiti karşısında, bu hükme uygun olarak tesis edilen bireysel işlemde de hukuka aykırılığın bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Düzenleyici işlemle getirilen sınırlamanın, kanunda yer almadığı, üst hukuk normlarına aykırı olduğu, Anayasa'nın 10 ve 42. maddelerine uyarlık taşımadığı, Üniversite Yaşamına Uyum dersinden muafiyet isteminin Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nin 21. maddesinin 8. fıkrasına aykırı olarak reddedildiği, ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

İstemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Hukuka aykırı olduğu anlaşılan Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava. Ankara Üniversitesi ... Fakültesi ...

Bölümü öğrencisi olan davacının, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde ve Bilkent Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümünde almış olduğu derslerden muaf sayılması istemiyle yaptığı başvuruların reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlemin, Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim- Öğretim Yönetmeliği'nin 21. maddesinin 3. fıkrasının ''yatay ... geçiş yapan öğrencilerin, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları,

ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO'ya dahil edilir.'' kısmının ve aynı maddenin 5. fıkrasının "Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır.'' kısmının iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 44. maddesinin (b) bendinde.

Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı;

öğrencilerin mezuniyet sonrası istihdamına ilişkin olarak bilgi, görüş ve tecrübelerine ihtiyaç duyulan kişileri ifade eden dış paydaşların diploma programlarına ilişkin değerlendirmelerinin alınması; diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması;

diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile eğitim- öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir." kuralı yer almıştır.

08.08.2017 tarih ve 30148 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim- Öğretim Yönetmeliği'nin "Ders Muafiyetleri" başlığını taşıyan, dava konusu bireysel işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle 21. maddesinin 1. fıkrasında. "Birimlere kayıt yaptıran öğrenciler, daha önce kayıtlı oldukları yükseköğretim kurumundan almış ve başarmış oldukları derslerden muaf olmak için talepte bulunabilirler.

Bunun için akademik takvimde belirtilen süre içinde muafiyet isteğini içeren bir dilekçe ve durumlarını gösterir belgelerin onaylı suretleri ile kayıtlı oldukları birime başvururlar. Muafiyet talebi ilgili yönetim kurulunca, öğrencilerin bütün öğrenimini kapsayacak şekilde bir defaya mahsus olmak üzere on işgünü içinde değerlendirilir ve karara bağlanır." kuralı. 3. fıkrasında.

"Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler ile yatay geçiş yapan öğrencilerin en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir." kuralı yer almıştır.

Bu düzenleme, 30.09.2023 tarih ve 32325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişikliğe uğramış ve "Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrencilerin, sağlık alanında lisans tamamlamayla yerleşen öğrencilerin ve yatay veya dikey geçiş yapan öğrencilerin başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir." kuralı getirilmiştir.

Aynı maddenin, dava konusu bireysel işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle, 09.04.2018 tarih ve 30386 sayılı Resmi Gazate'de yayımlanan Yönetmelikle değişikliğe uğramış 5. fıkrasında; "Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu bireysel işlem ile birlikte, Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim- Öğretim Yönetmeliği'nin birden çok kuralının iptali istemiyle bakılan davanın açılmış olması nedeniyle, hukuka aykırılık iddialarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim- Öğretim Yönetmeliği'nin 21. maddesinin 3. fıkrasının ''yatay ... geçiş yapan öğrencilerin, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO'ya dahil edilir.'' kısmı yönünden;

Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim- Öğretim Yönetmeliği'nin 21. maddesinin davaya konu 3. fıkrası, 30.09.2023 tarih ve 32325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişikliğe uğramış ve "Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrencilerin, sağlık alanında lisans tamamlamayla yerleşen öğrencilerin ve yatay veya dikey geçiş yapan öğrencilerin başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir." kuralı getirilmiştir.

Davacı tarafından, dava konusu düzenleme ile üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilere, en çok beş yıl önce alıp başarılı olunan dersler yönünden muafiyet tanınmasının üst hukuk normlarına aykırı olduğu iddiası ile bakılan dava açılmıştır.

Davaya konu düzenlemenin, 30.09.2023 tarih ve 32325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişikliğe uğrayarak, hukuka aykırılık iddialarının yöneldiği "en çok beş yıl önce" ifadesinin yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle, yürürlükte bulunmayan düzenleme hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığından, konusu kalmayan düzenleme hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.

Yönetmeliğin 21. maddesinin 5. fıkrasının; "Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır." kısmı yönünden;

Hukuk devletinde, idareye tanınan idari işlem tesis etme yetkisi mutlak ve sınırsız olmayıp, işlemlerin üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hukuken geçerli sebeplere dayanması gerekmektedir. İdari işlemlerin hukuken geçerli bir sebebe dayanması, idare hukukunun temel ilkelerindendir. İdari işlemin sebep unsurunun, diğer bir ifade ile idareyi işlem yapmaya iten nedenin değerlendirilmesi, idarenin saydamlığı, idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktasında büyük öneme sahiptir.

Diğer bir anlatımla; idari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması bağlamında, idareler işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahiptirler. Ancak bu takdir hakkı, serbestçe kullanılanabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmeli ve dayanak bilgi ve belgeler ortaya konulmalıdır.

Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin, muafiyet başvurusu üzerine, davalı idare tarafından, muafiyet istenilen her bir dersin müfredat ve kredi bakımından eş değer olup olmadığı değerlendirilerek, değerlendirme sonucunda eş değer olduğu kabul edilen dersler yönünden muafiyet işleminin tesis edilebileceği açıktır.

Buna karşın; davaya konu düzenleme ile üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin, son öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumundan aldığı dersler yönünden muafiyet tanınması mümkün kılınırken, son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan önceki yükseköğretim kurumlarından alınan dersler yönünden muafiyet başvurusunda bulunulması ve muafiyet tesis edilebilmesi imkanı ortadan kaldırılmaktadır.

Dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, dava konusu bu düzenlemenin, dayandığı hukuki sebep ve eğitim öğretim ilkelerinin ise davalı idare tarafından, ortaya konulamadığı anlaşılmıştır.

Bu bağlamda; son öğrenim görülen yükseköğrenim kurumunda alınan dersler dışındaki dersler yönünden, muafiyet tanınmasını tamamen ortadan kaldıran davaya konu düzenlemenin, temeli oluşturan hukuki sebep ve eğitim öğretim ilkeleri ortaya konulamadığından, hukuka ve eğitim öğretim hizmetinin gereklerine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Davacının, muafiyet istemiyle yaptığı başvuruların reddine ilişkin ... tarih ve E... sayılı işlem yönünden; Davalı idare tarafından, davacının muafiyet başvuruları üzerine, daha önce aldığı ve başarılı olduğu derslerin, müfredat ve kredi bakımından eş değer olup olmadığı değerlendirilerek, değerlendirme sonucuna göre işlem tesis edilmesi gerekirken, yukarıda hukuka aykırı olduğu ortaya konulan düzenleyici işleme dayanılarak, doğrudan muafiyet başvurularının reddedilmesine ilişkin dava konusu bireysel işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.