Danıştay 8. Daire E.2023/1431 K.2025/9451

2- (DAVALI) ...Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Tokat ili, Turhal ilçesi sınırları içerisinde bulunan, Sicil:... sayılı II (a) grubu kalker maden işletme ruhsatına sahip olan davacı şirket tarafından, anılan işletme ruhsat sahasına ilişkin yapılan denetimler sonucunda, Maden Kanunu'nun 7. ve 10. maddelerine aykırı faaliyetlerde bulunulduğunun tespit edildiğinden bahisle toplam 152.258,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ...tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile; dava konusu işlemin, Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 57.097,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden; ruhsat sahası dışında üretim yapılan alan ile ruhsat sahasının koordinatlarını gösteren harita incelendiğinde, işletme izni dışında faaliyette bulunulduğu sonucuna varıldığı, mahallinde tetkik raporunda.

2019 yılı dönem sonu stoğunun 29.694,89 ton olduğu, denetimin yapıldığı 20/11/2020 tarihinde ise ruhsat sahasında 141.500,00 ton stok görüldüğü, madencilik faaliyetinin 05/04/2019 tarihinde durdurulmasına karşın stok oranının arttığı, 2020 yılında yapılan tespite istinaden 2020 yılı yeniden değerleme oranlarına göre idari para cezası düzenlendiği, davacının işletme izni dışında üretim yapması eylemi nedeniyle cezalandırılması ile bu eylemin sonucunun haksız yere hak iktisabı olarak Kanunda ayrıca düzenlenmiş olmasının aynı fiil nedeniyle mükerrer bir cezalandırma olarak görülmediği,

Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün 27/08/2021 tarihinde dosya kayıtlarına sunulan yazısında, ruhsatsız faaliyet gösterilen alana ilişkin koordinatların (Y:247860-X:4475885) ÇED alanı içerisinde kaldığınının belirtildiği, ancak ÇED alanı içerisinde kalan fakat işletme izni dışında yapılan üretimin 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesine aykırı olduğundan, düzenlenen 57.097,00-TL para cezasında hukuka aykırılık görülmediği; dava konusu işlemin, Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 95.161,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmı yönünden ise;

davacının işletme izni dışında üretim yapması eylemi nedeniyle ile bu eylemin haksız yere hak iktisabı olarak Kanunda düzenlenmiş olduğu, aynı fiil nedeniyle mükerrer bir cezalandırmadan ziyade aynı fiille kanunun birçok hükmünün ihlal edildiği, dava konusu işlemle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca davacı şirkete verilen 95.161,00-TL para cezasında da hukuka aykırılık bulunmadığı, bu kapsamda; mevzuat, yapılan açıklamalar ile dosya içeriğinde bulunan denetim raporu, ekinde yer alan fotoğraflar ile diğer bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;

davacı şirketin işletme izin alanı dışında faaliyette bulunduğu açıkça ortaya konulduğundan, davacı şirketin, işletme izni dışında çalışma ve üretim yapıldığından bahisle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. ve 10. maddesi gereğince toplam 152.258,00-TL tutarlı idari para cezasıyla tecziyesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün... tarih ve ... sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin, Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 57.097,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmına yönelik davanın reddine dair kısmı açısından; bu kısmın dayandığı gerekçe usul ve hukuka uygun bulunduğundan ve davacı tarafından istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebepler kararın bu kısmının kaldırılmasını gerektirir nitelikte görülmediğinden bu kısma yönelik davacının istinaf başvurusunun reddine;

dava konusu işlemin, Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrası uyarınca tesis edilen 95.161,00 TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmına yönelik davanın reddine dair kısmı açısından; olayda, Tokat ili, Turhal ilçesi sınırları içerisinde bulunan Sicil:... sayılı II (a) grubu kalker işletme ruhsat sahasında yapılan denetim sonucu düzenlenen 20/11/2020 tarihli Mahallinde Tetkik Raporunda, temsili Y:247890-X:4475920 koordinatlarında 6 kademeli kalker ocağının görüldüğü ve bu alanın 7. madde kapsamında izinli sahalardan olmadığı, anılan sahanın işletme izin sahası dışında yer aldığı tespit edilerek,

3213 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında işlem tesis edilmesi önerisinin getirildiği, aynı raporda 2019 yılı dönem sonu stoğunun 29.694,89 ton olduğu, denetimin yapıldığı 20/11/2020 tarihinde ise ruhsat sahasında 141.500,00 ton stok görüldüğü, madencilik faaliyetinin 05/04/2019 tarihinde durdurulmasına ve stok oranının arttığının görülmesine karşın Mahallinde Tetkik Raporunda, beyanlarda hata ve noksanlık olmadığı, gerçek dışı veya yanıltıcı beyan bulunmadığının belirtildiği,

bu durumda, işleme esas Mahallinde Tetkik Raporunda Maden Kanunu'nun 10. maddesi kapsamında beyanlarda hata ve noksanlık bulunmadığının, gerçek dışı ve yanıltıcı beyanın olmadığının belirtilmiş olması karşısında, dava konusu işlemin, gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasının engellendiği ve haksız surette hak iktisap edildiğinden bahisle davacıya 95.161,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka uyarlık,

bu kısma yönelik davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı gerekçesi ile bu kısma yönelik davacının istinaf başvurusunun kabulü ile işlemin Maden Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca davacıya 95.161,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmına yönelik davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına ve Maden Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca davacıya verilen 95.161,00-TL idari para cezasının iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından; mahkemece keşif yapılmadan ve bilirkişi raporu alınmadan karar verildiği, idari para cezalarının mükerrer olduğu, ölçülülük ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından; davacının eylemi ile birden fazla kanun hükmünün ihlal edildiği, davacı tarafından gerekli izinler alınmadan faaliyette bulunulduğu ve haksız mal iktisabında bulunduğundan Maden Kanunu'nun 10. maddesindeki tipiklik unsurunun gerçekleştiği, işlemin usul ve yasaya uygun tesis edildiği ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI

Taraflarca savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ

Davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen bozulması kısmen de onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince; Bölge İdare Mahkemesi tarafından ilk derece mahkemesi kararının kaldırıldığı ve işin esası hakkında yeni bir karar verildiği anlaşıldığından; Anayasa Mahkemesi'nin 27/03/2025 tarih ve E:2024/189, K:2025/83 sayılı kararı gereğince "istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü" halinde hükmün denetlenmesini talep etme hakkı kapsamında, Bölge İdare Mahkemesince verilen bu karara karşı temyiz kanun yolunun açık olduğuna karar verilerek Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Tokat ili, Turhal ilçesi sınırları içerisinde bulunan ve davacının maden işletme ruhsatına sahip olduğu Sicil:... sayılı II(a) grubu kalker işletme ruhsat sahasında, 20-23/11/2020 tarihleri arasında davalı idare tarafından denetim yapılmıştır.

Anılan denetim sonucunda düzenlenen ve dava konusu idari para cezasına dayanak teşkil eden ... tarih, ... sayılı Mahallinde Tetkik Raporunda; "tetkik tarihinde temsili Y:247890-X:4475920 koordinatlarında 6 kademeli kalker ocağının görüldüğü, herhangi bir faaliyetin olmadığı, ruhsat sahasının, Maden Kanunu'nun 29/1. maddesi kapsamında Genel Müdürlüğün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla faaliyetlerinin durdurulduğu, tetkik tarihinde işletme faaliyeti açısından tehlikeli bir hususun olmadığı, ruhsat sahasında Y:247860-X:4475885 koordinatındaki alanda 7. madde izinleri dışında (ÇED, GSM ve mülkiyet) faaliyette bulunulduğu, 2019 yılı dönem sonu stoğunun 29.694,89 ton olduğu, denetimin yapıldığı 20/11/2020 tarihinde ise ruhsat sahasında 141.500,00 ton stok görüldüğü" tespit edilmiştir.

Bunun üzerine, dava konusu Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacı şirkete, çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan faaliyette bulunulduğu gerekçesi ile Maden Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 57.097,00-TL; gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunarak haksız surette hak iktisap ettiği gerekçesi ile aynı Kanun'un 10. maddesi uyarınca 95.161,00-TL olmak üzere, toplamda 152.258,00-TL idari para cezası verilmiştir.

Davacı tarafından, ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun, 7. maddesinde; "...Çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya onüçüncü fıkraya aykırı faaliyette bulunulduğunun tespiti hâlinde 46.579 TL tutarında idari para cezası uygulanarak bu alandaki işletme faaliyetleri durdurulur. Bu ihlalleri tespit eden kamu kurum ve kuruluşu diğer ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına durumu bildirir.

Bu ihlallerin ilk tespit tarihinden itibaren, ilk tespit dâhil üç yıl içinde üç kez yapıldığının tespiti hâlinde ise ruhsat iptal edilir." hükmüne, 10. maddesinde "...Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve/veya haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki ceza katlanarak uygulanır.

(Değişik cümle:14/2/2019-7164/10 md.) İlk tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde madde hükümlerinin üç kez ihlâl edildiğinin tespiti hâlinde ruhsat iptal edilir ...7 nci madde kapsamındaki gerekli izinler alınmadan ve/veya gerekli izinlerin alınmadığı alanda maden üretilmesi veya sevk edilmesi... haksız yere hak iktisabı sayılır.

Haksız yere hak iktisabına imkan veren bu hususlarla ilgili yapılmış beyanlar da gerçek dışı ve yanıltıcı beyanlar olarak kabul edilir...Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve/veya haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki ceza katlanarak uygulanır..." hükmü bulunmaktadır.

Maden Yönetmeliği'nin "İzinler" başlıklı 64'üncü maddesinde; "(1) Hammadde üretim izni verilen alana ilişkin olarak Kanunun 7 nci maddesi gereğince alınması gerekli izinler, hammadde üretim izin sahibi tarafından ilgili kanun hükümlerine göre yetkili mercilere müracaat edilerek alınır. İzinlerin alınmasına müteakip Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Kanunun 7 nci maddesine aykırı faaliyette bulunulduğunun tespiti hâlinde faaliyeti gerçekleştirene Kanunun 7 nci maddesinin son fıkrasına göre idari para cezası uygulanarak, bu alandaki işletme faaliyetleri durdurulur. " kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Mahkeme kararının; dava konusu işlemin Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 57.097,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin davanın reddine dair kısmının incelenmesi: Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen kararın yukarıda belirtilen kısmı usul ve hukuka uygun olup, davacının dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Mahkeme kararının; dava konusu işlemin Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 95.161,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemin iptaline dair kısmının incelenmesi:

Uyuşmazlıkta.

İdari para cezasına dayanak teşkil eden... tarih, ... sayılı Mahallinde Tetkik Raporunda; "tetkik tarihinde temsili Y:247890-X:4475920 koordinatlarında 6 kademeli kalker ocağının görüldüğü, herhangi bir faaliyetin olmadığı, ruhsat sahasının, Maden Kanunu'nun 29/1. maddesi kapsamında Genel Müdürlüğün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla faaliyetlerinin durdurulduğu, tetkik tarihinde işletme faaliyeti açısından tehlikeli bir hususun olmadığı, ruhsat sahasında Y:247860-X:4475885 koordinatındaki alanda 7. madde izinleri dışında (ÇED, GSM ve mülkiyet) faaliyette bulunulduğu" tespiti yapıldığı ve "2019 yılı dönem sonu stoğunun 29.694,89 ton olduğu,

denetimin yapıldığı 20/11/2020 tarihinde ise ruhsat sahasında 141.500,00 ton stok görüldüğü, madencilik faaliyetinin 05/04/2019 tarihinde durdurulmasına ve stok oranının arttığının görülmesine karşın, beyanlarda hata ve noksanlık olmadığı, gerçek dışı veya yanıltıcı beyan bulunmadığının belirtildiği" görülmektedir.

Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrasında; çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya on üçüncü fıkraya aykırı faaliyette bulunulması halinde uygulanacak idari para cezası düzenlenmiştir. Söz konusu maddede maden ruhsatları mevcut olan madencilere, işletme izni için alınması gereken çevresel etki değerlendirmesi kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmaksızın veya 13. fıkraya aykırı olarak üretim yapmaları halinde yaptırım uygulanması öngörülmüştür.

Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrasında ise; ''Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve/veya haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki ceza katlanarak uygulanır.

(Değişik cümle:14/2/2019-7164/10 md.) İlk tespit tarihinden itibaren üç yıl içinde madde hükümlerinin üç kez ihlâl edildiğinin tespiti hâlinde ruhsat iptal edilir.'' hükmü yer almaktadır. Aynı maddenin sekizinci fıkrasının (ı) bendinde, "7 nci madde kapsamındaki gerekli izinler alınmadan ve/veya gerekli izinlerin alınmadığı alanda maden üretilmesi veya sevk edilmesi... haksız yere hak iktisabı sayılır.

Haksız yere hak iktisabına imkan veren bu hususlarla ilgili yapılmış beyanlar da gerçek dışı ve yanıltıcı beyanlar olarak kabul edilir.." hükmü bulunmaktadır.

Dava konusu idari para cezasının dayanağı olan ve yukarıda belirtilen iki maddenin farklı durumları düzenlediği, farklı koşullara bağlanan idari yaptırımları öngördüğü için aralarında fikri içtima bulunmamaktadır.

Bu durumda Mahkeme tarafından her ne kadar Maden Kanunu'nun 10. maddesi kapsamında "Mahallinde Tetkik Raporunda beyanlarda hata ve noksanlık bulunmadığı, gerçek dışı ve yanıltıcı beyanın olmadığının belirtildiğinden, dava konusu işlemin, gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasının engellendiği ve haksız surette hak iktisap edildiğinden bahisle davacıya 95.161,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesi ile bu kısım açısından iptal kararı verilmişse de, somut olayda;

davacının gerekli izinlere ve işletme iznine sahip olduğu halde mevcut izin alanının dışında üretim yapıldığının tespit edildiği, olayın sübut bulduğu, Maden Kanunu'nun 10. maddesinin sekizinci fıkrasının (ı) bendinde, "7 nci madde kapsamındaki gerekli izinler alınmadan ve/veya gerekli izinlerin alınmadığı alanda maden üretilmesi veya sevk edilmesi... haksız yere hak iktisabı sayılır.

Haksız yere hak iktisabına imkan veren bu hususlarla ilgili yapılmış beyanlar da gerçek dışı ve yanıltıcı beyanlar olarak kabul edilir.." hükmü olduğu ve anılan yasal düzenlemeye göre, gerekli izinler alınmadan, gerekli izinlerin alınmadığı alanda üretim veya sevk yapılmasının haksız yere hak iktisabı sayılacağı ve bunun gerçek dışı ve yanıltıcı beyan kabul edileceği, gerçek dışı veya yanıltıcı beyanın ise idari para cezası ile cezalandırmayı gerektireceği kuşkusuz olup,

davacının söz konusu fiil sebebiyle hem Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7. fıkrası hem de 7. maddesinin 21. fıkrasının ihlal edildiği sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemde bu yönde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf isteminin kısmen kabulü ile kısmen reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.