Danıştay 8. Daire E.2023/2410 K.2025/582

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, uhdesinde bulunan ... sicil sayılı IV. Grup (krom) maden işletme ruhsatına ilişkin olarak yapılan ruhsat uzatım (temdit) talebinin, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonunun ... tarih ve .. sayılı kararı ile uygun bulunmadığından reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bünyesinde oluşturulan komisyonun, takdir yetkisi kapsamında işlem tesis etmeye yetkisi bulunduğu anlaşılmakta ise de, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması ve yetki kullanılarak tesis edilen işlemin de somut gerekçesinin bulunması gerektiği,

davacı şirket uhdesindeki dava konusu krom işletme ruhsat sahasına ilişkin olarak süresi içinde yapılan işletme ruhsat ve izin süresinin uzatılması (temdit) başvurusunun uygun bulunmamasına ilişkin Komisyon kararına kadar davalı idarece davacı şirkete yapılmış herhangi bir eksiklik ve/veya proje aykırılık bildirimine ilişkin bir bilginin olmadığı, keza gerek ... tarih ve ... sayılı Komisyon kararında, gerekse ... tarih ve ... sayılı işlemde temdit talebinin reddedilmesinin somut gerekçesinin ortaya konulamadığı görüldüğünden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; uyuşmazlıkta, 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesine dayanılarak Bakanlık Oluru ile aynı Bakanlık bünyesinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonunun teşekkül ettirildiği,

davacının maden ruhsat süresinin uzatım (temdit) talebinin anılan Komisyon kararına istinaden reddedildiği görülmekle, davalı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü yanında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının da hasım mevkiine alınarak karar verilmesi gerekirken, dosyanın eksik hasım ile tekemmül ettirilmesi suretiyle karar verilmesinde usul hükümlerine uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile 2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 45'inci maddesinin 5 numaralı fıkrası uyarınca İstinaf başvurusunun kabulü ile istinaf konusu İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına,

yukarıda belirtilen hususlar doğrultusunda yeniden bir karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, 01/01/2019'dan itibaren dava dosylarının ve icra takiplerinin MAPEG'e devredileceği ve Genel Müdürlüklerin görevlerine ilişkin olarak Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girmesinden önce yapılmış iş ve işlemler sebebiyle açılacak davaların MAPEG'e yöneltilmesi gerektiğinin düzenlendiği, kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava; davacı şirket tarafından, uhdesinde bulunan ... sicil sayılı IV. Grup (krom) maden işletme ruhsatına ilişkin olarak yapılan ruhsat uzatım (temdit) talebinin, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun bulunmadığından reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin 4. fıkrasında "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir.

İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir." hükmüne, aynı maddenin 5. fıkrasında ise "Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden; davacı şirket tarafından, Bayburt ili, Merkez ilçesi sınırlarında yer alan ... sicil sayılı IV. Grup (krom) maden işletme ruhsat sahasıyla ilgili olarak 21/04/2017 tarihinde yapılan ruhsat süre uzatım (temdit) talebinin, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Taşınmaz Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun bulunmaması üzerine reddedilmesine dair Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı şirket tarafından dava konusu edilen işlemin sadece Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi olduğunun anlaşıldığı, bu durumda davanın yalnızca Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü husumetiyle görülmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Öte yandan; dava konusu edilen işleme ilişkin ... İdare Mahkemesince verilen kararın da, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 5. fıkrasında yer alan hükme ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- 2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (f) bendinde, idarî dava dileçelerinin "husumet" yönünden inceleneceği belirtilmiş, 6. fıkrasında, ilk incelemeye tâbi hususların tespiti hâlinde davanın her aşamasında 15. maddenin uygulanacağı hükme bağlanmış; 15. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde ise, "3/f bendine göre, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması hâlinde, dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine" karar verileceği ifade edilmiştir.

12/09/2018 tarih ve 30533 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2018/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nde, "Kamu kurum ve kuruluşları (belediyeler ve il özel idareleri hariç) ile sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamu kurum ve kuruluşlarına ait şirketler, kendi mülkiyetlerinde veya tasarruflarında bulunan taşınmazlarıyla ilgili olarak; kamu kurum ve kuruluşları, vakıf, dernek veya bunların şirketlerine, gerçek veya tüzel kişilere;

satış, kira, irtifak, takas, tahsis, devir ve benzeri her türlü tasarrufa yönelik işlemlerini, bakanlıklar ile bağlı, ilgili ve ilişkili kamu kurum ve kuruluşlarında bakan yardımcısı, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında üst yönetici başkanlığında teşkil ettirilen komisyonlar vasıtasıyla yapacaklardır. Söz konusu komisyonlarca izin başvuru ve sonuçları Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında Cumhurbaşkanlığına bildirilecektir..." düzenlemesi yer almaktadır.

Genelgede tanımlanan görevlerin yerine getirilmesi amacıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından Genelgeye uygun bir şekilde taşınmaz komisyonu oluşturulmuştur.

Olayda; davacı şirket tarafından, uhdesinde bulunan Bayburt ili, Merkez ilçesi, sınırları içerisinde faaliyet gösteren S:... sicil numaralı IV. grup (krom) işletme ruhsat sahasına ilişkin olarak verilen işletme ruhsat ve izin süresinin Maden Kanunu'un 24. maddesi uyarınca uzatılması talebiyle, temdit işletme projesi de sunulmak suretiyle ... tarih ve ... sayılı başvurunun yapıldığı,

... tarih ve ... sayılı Bakanlık Bağlı İlgili ve İlişkili Kuruluşlar Taşınmaz Komisyonu kararına ekli listede ayrıntısı verilen ve aralarında uyuşmazlık konusu temdit talebinin de bulunduğu 76 adet talebin yapılan değerlendirme sonucunda uygun olmadığına karar verildiği; davacının başvurusu, Bakanlık Taşınmaz Komisyonu kararına istinaden MAPEG işlemiyle reddedildiğine göre, davanın hem Bakanlık hem de MAPEG husumetiyle görülüp karara bağlanması gerektiğinden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının da hasım mevkiine alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla; İdare Mahkemesince, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının da hasım konumuna alınarak dosya tekemmül ettirildikten sonra bir karar verilmesi gerektiğinden, eksik hasım ile görülen dava neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına yönelik temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararın onanması gerektiği düşüncesi ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.

KARŞI OY

(X)- Uyuşmazlıkta tartışılması gereken konu; istinaf dairesinin istinaf istemini kabul ederek "eksik hasım" veya "husumet" sebebiyle idare mahkemesi kararının kaldırılmasına ve doğru hasımla yeniden tekemmül ettirilerek karar verilmesi için dosyanın Mahkemesine gönderilmesine ilişkin kararının "kesin karar" olup olmadığıdır.

Husumet konusu 2577 sayılı Kanunun 14.maddesinde "ilk inceleme yapılacak konular" arasında düzenlenmiştir. "İlk inceleme üzerine verilecek kararlar" başlıklı 15.maddenin 4.fıkrasında ise husumete ilişkin kararların doğrudan istinaf ve temyiz edilmeyeceği belirtilmiştir. Husumete ilişkin kararların doğrudan istinaf ve temyiz edilememesi, bu kararların asıl kararla birlikte istinaf ve temyiz edilmesi sonucunu doğrurur.

Buna göre; husumet konusunun ilk incelemeye ilişkin diğer konulardan (görev ve yetki, süre, kesin ve yürütülebilir işlem olup olmadığı gibi) farkı, bu konular hakkında karar verildiğinde, bu kararların karar numarası alması ve böylelikle istinaf edilebilir olmasıdır.

Husumet eksikliği veya hasım düzeltme kararı alınması halinde ise bu işlem ara karar ile yapılmakta, yani karar numarası almamakta, buna ilişkin itiraz ise ancak esas karar verilmesi halinde esas kararla birlikte olmaktadır. Dolayısıyla istinafa giderken idarenin yaptığı husumet itirazı, ilk inceleme konusuna ilişkin bir itiraz, bu itirazın istinaf dairesince kabul edilmesi de ilk incelemeye ilişkin bir konuda yapılan itirazın haklı bulunmasıdır.

Örneğin; belediye husumetiyle görülmüş ve kabulle sonuçlanmış bir tam yargı davasında, belediyenin gerçek hasmın D.S.İ. olması gerektiği yönündeki husumet itirazı ilk incelemeye ilişkin bir itirazdır, bu davada istinaf dairesince verilen istinaf kabul kararı da ilk incelemeye ilişkin bir konuda yapılan itirazın kabul edilmesidir.

Böyle bir durumda İdare Mahkemesince D.S.İ. husumetiyle oluşturulmuş bir dosya ve verilen bir karar bulunmadığından dolayı yeni hasma göre dosyayı oluşturması ve yeni hasımla karar vermesi için dosyanın Mahkemesine gönderilmesi gerekmektedir.

Öyle ki, istinaf aşamasında husumete ilişkin bir itiraz olmasa bile ilk incelemeye ilişkin konular davanın her aşamasında dikkate alınması gerektiğinden, istinaf dairesinin yanlış hasım sebebiyle resen kararı bozması mümkündür.

2577 sayılı Kanunun 45.maddesinin 5.maddesinde yer alan istinaf dairesinin ilk inceleme üzerine verilen kararlara yapılan itirazları kabul ederek yeniden yargılama yapılması için dosyayı idare mahkemesine göndermesi uygulaması ile itiraza konu ilk inceleme unsurunun geçilerek esastan Mahkemenin görüşünün oluşması amaçlanmıştır. Bir başka anlatımla istinaf ve temyize konu edilen Mahkeme kararının sağlıklı temeller üzerinde oluşması istenmiştir.

Gelinen noktada sorun; istinaf dairesince yanlış hasım sebebiyle verilen bozma kararının, aynı diğer ilk inceleme üzerine verilen görev ret, süre ret, yetki ret kararlarına ilişkin bozma kararlarından ne farkı olduğudur. Örneğin süre ret kararın bozulması ile süre unsurunun geçilerek Mahkemece esastan görüşünün ortaya çıkması amaçlanmıştır. Hasım sebebiyle bozma kararı ile de doğru hasımla dosyanın yeniden tekemmül ettirilmesi ve esasa ilişkin Mahkeme görüşünün ortaya çıkması amaçlanmıştır. Kısacası her ikisinin de usulü ve amacı aynıdır.

İstinaf Dairesinin yanlış hasım sebebiyle bozduğu dosyalarda kendisinin doğru hasımla dosyayı tekemmül ettirmesi ve karar vermesi gerektiği ileri sürülebilir ise de, kanun koyucu sistemin işleyişini, usule uygun oluşmuş idare mahkemesi kararı üzerine oturtmuştur. Yanlış hasımla verilmiş idare mahkemesi kararı eksik oluşmuş bir karardır. Eksik oluşmuş bir karar ile de bazı dosyalarda (Danıştaya temyiz yolu kapalı hallerde) çift dereceli olma kuralı işlemez.

Bu sebeple, istinaf dairence verilen, yanlış hasımla verilen kararın bozulmasına ilişkin karar 45/5. madde hükmüne göre "kesin" olduğundan dolayı, bu karara karşı yapılan temyiz isteminin incelenmesine yasal olanak bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği görüşü ile kararın bozulmasına yönelik çoğunluk kararına katılamamaktayım.