Danıştay 8. Daire E.2023/6222 K.2024/3781

2-... Valiliği VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:... , K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: İstanbul İli, Küçükçekmece İlçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... , ... Evleri adresinde faaliyet gösteren davacı şirkete ait "Özel ... Anaokulu"nun 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunun 7. maddesi uyarınca Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı doğrultusunda kapatılmasına dair İstanbul Valiliği'nin ... ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; anılan okulun açılış tarihi olan 09/10/2014 tarihinde, aynı binada bulunan iş yeri sahibi adına düzenlenmiş 25/03/2011 tarihli alkollü içki satış belgesinin bulunduğu ve anılan iş yeri ile anaokulu kapısı arasındaki mesafenin 50 metre olduğu hususu tespit edildiğinden söz konusu şartın sağlanmadığı, 25/03/2011 tarihli alkollü içki satış belgesinin 2020 tarihi itibari ile süre uzatım işlemleri yapılmadığından geçerliliğini yitirdiği,

bu belgenin geçerliliğini yitirmeden önce yine mesafe şartını sağlamadığı tespit edilen aynı işletmeye ilişkin söz konusu şartın sağlanmasına engel olacak mahiyette 11/10/2018 tarihli kuruyemişçi ve şans oyunları diğer faaliyet alanlı iş yeri açma ve çalışma belgesinin, Spor Toto Teşkilatı tarafından 15/10/2019 tarihli bayilik ruhsatının ve ...

Klübü tarafından 16/07/2019 tarihli bayilik ruhsatının düzenlendiği, halihazırda geçerliklerini korudukları ve bu belgelerle anılan iş yerinin mevzuat hükmünde bulunan "gibi umuma açık yerler" kapsamında değerlendirilmesinin uygun olacağı gerekçesiyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, davaya konu kurumun kapatılmasına ilişkin işlemin bir gerekçesinin de kurumun "bahçe ile ilgili açılış şartını taşımadığı" hususunun olduğu, dosyadaki bilgi ve belgeler ile mevzuat hükümleri çerçevesinde mevzuatın aradığı şekilde kuruma ait bahçe kullanım hakkının bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacıya ait okula 100 metre yakın mesafede alkollü içki satan bir yerin olmadığı, Mahkemece eksik inceleme yapılmak suretiyle hüküm kurulduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu; Valilik tarafından ise Ganyan Bayileri"nin umuma açık yer kapsamında olduğu ve dava konusu işlemin kamu yararı gereği tesis edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ :Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı ile, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği karara bağlanmış olup.

5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunun 3. maddesinde yer alan "..açık alkollü içki satılan yerlerin, okul binalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması" şartını ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinde yer alan bahçe şartını kurum açma izni verildiği tarihte taşımayan davacıya ait okula kurum açma izni verilmesi konusunda açık hataya düşen davalı idarenin davacıya verdiği kurum açma izni ve iş yeri açma ruhsatını her zaman geri alabileceği anlaşıldığından dava konusu işlem bu gerekçeyle hukuka uygun olduğundan temyize konu Mahkeme kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirkete ait "Özel ... Anaokulu"na Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 29/07/2016 tarihinde kurum açma izni verilmiş olup; anılan okulun açıldığı tarih itibariyle 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 9. maddesi ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 5/2-h maddesi ve 11. maddesinde belirtilen şartları taşımadığı anlaşıldığından kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatının Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı doğrultusunda Valilikçe iptal edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 'Kurum açma izni' başlıklı 3. maddesinde. "Bir kurumda öğretime başlayabilmek için kurum açma izni alınması zorunludur. İzin başvuruları ilgili millî eğitim müdürlüğüne yapılır. Valilikçe yapılan inceleme sonucunda açılması uygun görülen okullar dışındaki kurumlara kurum açma izni verilir.

Valilikçe açılması uygun görülen okullara ilişkin başvurular ise kurum açma izni verilmek üzere Bakanlığa gönderilir...Kurum açma izni verilmesi, binanın kullanılış amaçlarına ve Bakanlıkça belirlenen standartlara uygun ve yeterli bulunmasıyla birlikte aşağıdaki şartların yerine getirilmesine bağlıdır..." hükmü, 'Kurucu/kurucu temsilcisinin nitelikleri ve kurum binaları' başlıklı 4. maddesinde; "...Kurum binalarının nitelikleri, bu binalarda açılabilecek kurumlar ile her tür tesis ve donanıma ilişkin standartlar Bakanlıkça belirlenir.

Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan yerlerin, okul binalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması zorunludur. Özel eğitime muhtaç bireylerin devam ettikleri öğretim kurumları ile okullar dışındaki diğer özel öğretim kurumlarında bu zorunluluk aranmaz. Ancak, söz konusu özel öğretim kurumlarıyla yukarıda belirtilen türdeki iş yerleri aynı binada bulunamaz..." hükmü yer almıştır.

20/03/2012 tarih ve 28239 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 'Bakanlıkça ve valilikçe yapılacak işlemler' başlıklı 6. maddesinde (dava konusu işlem tarihi itibarıyla).

"Yapılan müracaatın; bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında, sosyal etkinlik merkezlerinde ise bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen şartlara, kurum açılacak binanın ve bölümlerinin kurumun türüne ve gruplarına göre Genel Müdürlükçe belirlenerek internet sayfasında yayınlanan standartlara,

3/4/2004 tarihli ve 25422 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Umuma Açık Yerler ve İçkili Yerler ile Resmi veya Özel Öğretim Kurumları Arasındaki Uzaklıkların Belirlenmesine Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olup olmadığını incelemek üzere il milli eğitim müdürlüğünce en az iki maarif müfettişi/şube müdürü veya uygun görülen başka personel görevlendirilir.

İl milli eğitim müdürlüğünce maarif müfettişi/şube müdürü veya uygun görülen başka personelin görevlendirme onay tarihinden itibaren en geç on beş iş günü içinde düzenlenen inceleme raporunda ve valilikçe kurumun açılmasında bir sakınca bulunmadığının belirtilmesi halinde, dosya beş iş günü içinde Bakanlığa gönderilir.

Bakanlıkça iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi uygun görülen okullar ve sosyal etkinlik merkezleri dışındaki kurumlara valilikçe beş iş günü içinde kurum açma izni (EK-2) düzenlenir. Valilikçe kurum açma izni düzenlenen kurumlara Bakanlıkça on beş iş günü içinde iş yeri açma ve çalışma ruhsatı (EK-2/A) düzenlenir.

Bakanlıkça uygun görülen okullara on beş iş günü içinde kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı (EK-3) ve (EK-3/A), sosyal etkinlik merkezlerine (EK-2/B) düzenlenir..." hükmüne yer verilmiştir.

03/04/2004 tarih ve 25422 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Umuma Açık Yerler ve İçkili Yerler ile Resmî veya Özel Öğretim Kurumları Arasındaki Uzaklıkların Belirlenmesine Dair Yönetmeliğin 'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin (f) fıkrasında içkili yer; kadehle ve açık olarak içki satılan, içilen ve içki servisi yapılan meyhane ve bar gibi umuma açık yerler olarak tanımlanmış olup, 'Zorunlu Uzaklık' başlıklı 5. maddesinde; "Umuma açık yerler ve içkili yerler ile okul binaları arasında kapıdan kapıya en az 100 metre uzaklığın bulunması zorunludur. Umuma açık yerler ve içkili yerler ile özel eğitime muhtaç bireylerin devam ettikleri öğretim kurumları ve okullar dışındaki diğer özel öğretim kurumlarının aynı binada bulunmaması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu işlemde; Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 5/2-h ve 11. maddesi ile 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 9. maddesinin gerekçe olarak gösterildiği anlaşıldığından; dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

Uyuşmazlıkta; perakende olarak içki satışı yapılan yerler ile örgün eğitim kurumları arasında kapıdan kapıya en az 100 metre mesafe şartına uyulmadığı gerekçesiyle 09/08/2022 tarihli Bakanlık işlemiyle davacının 29/07/2016 tarihinde verilen kurum açma izninin iptal edildiği görülmüş olup; davacıya ait okula kurum açma izni verildiği tarihte aynı binada ve İstanbul İli, Küçükçekmece İlçesi, ... Mahallesi, ...

Caddesi, No:... adresinde bulunan iş yerini işleten P.E. adına 25/03/2011 tarihinde düzenlenmiş alkollü içki perakende satış belgesinin bulunduğu, anılan belgenin 2019 tarihine kadar süre uzatım işlemlerinin yapıldığı fakat 2020 tarihi itibari ile süre uzatım işlemlerinin yapılmadığı anlaşıldığından; dava konusu işlem tarihinde işlemin gerekçesi olarak gösterilen iş yerinin faaliyette bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu işlemin mesafe şartına ilişkin sebep unsurunun ortadan kalktığı ve işlemin bu kısım yönünden hukuka uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Ayrıca dava konusu işleme esas teşkil eden ... tarih ve ... sayılı inceleme raporunda; " Özel ... Anaokulunun (Özel ... Anaokulu) açılışı sırasında; okul bahçesi ile ilgili Eğitim Müfettişleri; M.E. ve G.A. tarafından bahçe katta kurumun kullanım hakkı olarak 155 m² bahçe alanı olduğunun belirtildiği ancak kuruma ait herhangi bir bahçe kullanım hakkının olmadığı" tespitlerine yer verilmiş olup; Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 5/2-h ve 11. maddesi uyarınca bahçe şartının sağlanmaması nedeniyle de dava konusu işlemin tesis edildiği görülmüş olup; Mahkemece işlemin bahçe şartına ilişkin kısmı yönünden gerekli araştırma veya gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmaksızın eksik incelemeye dayalı olarak karar verildiği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)-Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı ile, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma suresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır.

Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın tüm hatalı işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir.

Dolayısıyla Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun, idari işlemlerin geri alınması koşullarını da belirleyen bahsi geçen kararında açıklandığı üzere; dava açma süresi içinde, hukuka aykırı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olan idarenin, dava açma süresi geçtikten sonra ancak, yok hükmündeki idari işlemleri ile ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerini, süre kaydı aranmaksızın geri alması mümkün bulunmaktadır. Zira bu tür işlemlerin ilgililer lehine hak doğurması mümkün bulunmadığı gibi bu nitelikleri itibarıyla istikrar yaratmaları da mümkün değildir. Zira kazanılmış hak, objektif bir hukuk kuralının kişilere uygulanmasıyla objektif ve genel hukuki durumun kişisel bir işlemle özel hukuki duruma dönüşmesidir.

Somut olaya bu bağlamda bakıldığında; davacı şirkete ait "Özel ... Anaokulu"na Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 29/07/2016 tarihinde kurum açma izni verildiği ve aynı binada faaliyet gösteren iş yerinin 25/03/2011 tarihli alkollü içki perakende satış belgesine sahip olduğu görülmüş olup; 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunun 3. maddesinde yer alan "..açık alkollü içki satılan yerlerin, okul binalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması" şartını kurum açma izni verildiği tarihte taşımayan davacıya ait okula kurum açma izni verilmesi konusunda açık hataya düşen davalı idarenin davacıya verdiği kurum açma izni ve iş yeri açma ruhsatını her zaman geri alabileceği anlaşılmıştır.

Bu itibarla; dosyada yer alan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesi neticesinde Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nde yer alan bahçe şartı ile Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 3. maddesinde yer alan mesafe şartını kurum açma izninin verildiği tarihte taşımadığı anlaşılan davacıya ait okul hakkında tesis edilen işlemde belirtilen gerekçeyle hukuka aykırılık görülmediğinden temyize konu Mahkeme kararının bu gerekçeyle onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.