Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/2063 K.2025/126

Dava konusu istem: Çanakkale ili, Çan ilçesi, ... mevkinde bulunan Çan2 Termik Enerji Santrali'nde (TES) yerli kömüre (linyit) dayalı olarak elektrik üretimi yapan davacı şirkete bildirilen ek teminat tutarına ilişkin olarak sunması gereken teminat tutarını tamamlamadığından bahisle Teminat Usul ve Esasları'nın 11. maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendi uyarınca CAN2 TES'in sistem bağlantısının kesilmesine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işlemin davacı şirketin ek teminat tutarını sunmaması gerekçesiyle tesis edildiği, davalı EPİAŞ'ın savunma dilekçesinde ise, sistem bağlantısının hiç kesilmediği, ek teminat tutarının sunulması nedeniyle sistem bağlantısının sağlandığının bildirildiği, ayrıca EPİAŞ'ın ... tarih ve E-... sayılı Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) Genel Müdürlüğüne dağıtımlı yazısında da teminat tutarının tamamlandığından sistem bağlantısının sağlanmasının bildirildiği;

Dava konusu sistem bağlantısının kesilmesi işleminin bir uygulama işlemi olduğu ve ek teminat tutarının sunulması gerekliliğinden kaynaklandığı, ek teminat tutarının sunulması gerekliliğinin ortaya çıkmasının ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun (Kurul) ... tarih ve ... sayılı kararından kaynaklandığı, bu karara karşı ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan iptal davasında hukuka aykırılık iddialarının incelenebileceği;

Bu durumda, dava konusu işlemin dayanağı işlemin hukuka aykırı olup olmadığının ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında incelenmesi, dava konusu işlemin uygulanmamış olması ve ek teminat tutarının sunulması karşısında işlemin icrailiğinin ortadan kalktığı, işbu dava dosyasında esasa yönelik verilecek bir kararın uygulanması ve hukuk aleminde bir etki doğurma imkânının da kalmadığı anlaşıldığından, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;

Uyuşmazlık Mahkemesinin 27/02/2023 tarih ve E:2023/133, K:2023/184 sayılı; 10/07/2023 tarih ve E:2023/163, K:2023/534 sayılı; 25/09/2023 tarih ve E:2023/396, K:2023/546 sayılı kararları incelendiğinde, Uyuşmazlık Mahkemesince, idarî yargıda açılacak davalarda, davalı konumunda her zaman idare olması gerektiğinin vurgulandığı ve kamu tüzel kişiliğini haiz olmayan şirketlerin hasım olarak gösterildiği bu nitelikteki davalarda işlemin niteliği konusunda herhangi bir ayrım yapılmaksızın yalnızca bu kriter üzerinden yani davalı konumunda idare olması gerektiğinden hareketle değerlendirme yapılarak görevli mahkemenin adli yargı olduğu yönünde kararlar verildiği;

Bu durumda, idarî yargıda açılacak davalarda davalı konumunda idare olması gerektiği, bu bağlamda EPİAŞ'ın özel hukuk tüzel kişiliğini haiz olduğu, özel hukuk tüzel kişilerince tesis edilen işlemlerin yargısal denetimi de adlî yargı yerlerince yapılacağından, EPİAŞ tarafından tesis edilen işlemin yargısal denetiminin adlî yargı yerinde yapılması gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 27/02/2024 tarih ve E:2024/326, K:2024/962 sayılı kararıyla; statü itibarıyla özel hukuk kurallarına tabi kılınmış olsa da "piyasa işletmecisi" olan EPİAŞ'ın, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma mevzuatı çerçevesinde tek yanlı, kamu gücü kullanarak idari işlemler tesis edebileceği, dava konusu işlemin idarece salt özel hukuk kurallarına göre değil, 14/04/2009 tarih ve 27200 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği",

6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin on birinci fıkrası uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının uygun görüşü alınarak Kurul kararıyla ihdas edilen "Usul ve Esaslar" ve dava konusu işlemin dayanağı olan "Teminat Usul ve Esasları" hükümleri uyarınca tesis edildiği anlaşıldığından, davanın görüm ve çözümünde idarî yargının görevli olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın görev yönünden reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, anonim şirket statüsünde olmalarına karşın yürüttükleri elektrik piyasası işletmeciliği kapsamındaki işlemlerin "kamusal faaliyet" niteliğinde olduğu, dava konusu yazı yazılmış ise de hiç uygulanmadığı ileri sürülmektedir. Davacı tarafından, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun hasım mevkinden çıkarılmaması gerektiği, elektrik üretiminin niteliği itibarıyla bir kamu hizmeti ve buna ilişkin sözleşmenin idarî sözleşme olduğu, davanın görüm ve çözümünde idarî yargının görevli olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Taraflarca, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava dışı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından, muafiyet tanınan ikili anlaşmalar hususunda tereddüte düşülmesi üzerine muafiyet tanınacak ikili anlaşma sahibi piyasa katılımcılarının anlaşma kapsamında temin ettikleri elektrik enerjisinin nihai tüketiciye kadar sabit fiyat ile tedarikinin sağlandığının da tespit edilmesi hâlinde ikili anlaşma miktarlarının destekleme bedeli hesabında kullanılması gerektiği yönünde değişiklik yapılmıştır.

Söz konusu düzenlemeler nedeniyle ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile eksik ödendiği tespit edilen 1.205.700.185,00-TL'nin davalı EPİAŞ aracılığıyla tahsiline karar verilmiştir.

Bu bedelin tahsili amacıyla davacı şirket tarafından verilen teminatların nakde çevrilmesi sonucu oluşan eksikliğin giderilmesini sağlamak amacıyla ek teminat istenilmiş, ek teminat tutarına ilişkin olarak sunulması gereken teminat tutarının tamamlanmadığından bahisle davacı şirkete ait TES'in sisteme bağlantısının kesilmesi hususunda davalı tarafından TEAİŞ'a bildirim yapılmıştır.

Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

30/03/2013 tarih ve 28603 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6446 Kanun'un "Piyasa işletim faaliyeti ve EPİAŞ’ın kuruluşu" başlıklı 11. maddesinde, 6446 sayılı Kanun ile kuruluş ve tescile ilişkin hükümleri hariç olmak üzere 13/01/2011 tarih ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuk hükümlerine tabi, Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) ticaret ünvanı altında bir anonim şirketin kurulduğu,

EPİAŞ'ın bu Kanun ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine aykırı olmayacak şekilde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (Kurum) tarafından hazırlanacak ana sözleşmenin ticaret siciline tescil ve ilanı ile faaliyete geçeceği, teşkilat yapısı ile çalışma esaslarının Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği ve EPİAŞ'ın piyasa işletmeciliği yanında piyasanın gelişimi doğrultusunda görev alanına giren organize toptan elektrik piyasalarında yeni piyasalar kurulmasına yönelik çalışmaları yapmak ve Kurum'a sunmak, Bakanlıkça uygun görülmesi hâlinde;

görev alanına giren organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi amacıyla oluşturulan veya ileride oluşturulabilecek uluslararası elektrik piyasalarına taraf olarak katılmak, bu amaçla kurulan uluslararası elektrik piyasası işletmecisi kuruluşlara ortak veya üye olmak, Kurum'un belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde piyasa işletim tarifelerini belirleyerek Kuruma sunmak gibi görev ve yükümlülüklerinin olduğu düzenlenmiştir.

6446 sayılı Kanun'un ''Tarifeler ve tüketicinin desteklenmesi'' başlıklı 17. maddesine, 08/03/2022 tarih ve 31772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7381 sayılı Kanun'un 27. maddesinin altıncı fıkrasıyla eklenen on birinci fıkranın Kurum'a verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan "Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar (Usul ve Esaslar)" Kurul'un 17/03/2022 tarih ve 10866 sayılı kararıyla kabul edilerek 18/03/2022 tarih ve 31782 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a bendinde ise; idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, idarî dava türleri arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta ısrara ilişkin husus, özel hukuk tüzel kişisi olan davalı EPİAŞ tarafından davacı şirkete ait TES'in sisteme bağlantısının kesilmesi yönünde tesis edilen işleme karşı açılan davanın idari yargının görevine girip girmediğine ilişkindir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, idarî dava türleri arasında sayılmıştır.

İdari işlem; idarenin, hukuk âleminde değişiklik, yenilik doğuran irade açıklaması olup, bir tasarruf veya kararın idari işlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmiş olması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğü idari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.

İdari makamların, idari faaliyetin görülmesi sırasında kullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara, bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesinden bağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerine rağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkiler yaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneği tanıdığından, kamu gücünün kullanılmasından doğan uyuşmazlıkların idari yargı yerinde görülmesi gerektiği açıktır.

Başka bir ifadeyle, bir kamu hizmetinin yürütülmesi dolayısıyla kamu gücü kullanılarak tek taraflı iradeyle tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idarî işlemlere karşı açılacak davalarda, idarî yargı yerinin görevli olacağı hususunda kuşku bulunmamaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a bendinde; idarenin kamu gücü kullanarak tek taraflı iradeyle tesis ettiği kesin ve yürütülebilir idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı oldukları iddiasıyla, menfaati ihlal edilenler tarafından, idari yargı mercilerinde iptal davası açılabileceği düzenlenmiştir.

Yukarıda yer verilen ölçütlere göre, kamu gücü kullanılarak tesis edilen işlemler bakımından işlemi tesis eden kuruluşun; özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olması ya da yönetilmesi, tesis edilen işlemin "idarî" niteliğini değiştirmediği gibi, bu işlemlerin iptali için açılacak davaların da idari yargı mercilerinin görev alanına girdiği kuşkusuzdur.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen ve 28/05/2016 tarih ve 29725 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Teminat Usul ve Esasları'nın "Ek teminat kontrolüne ilişkin genel esaslar" başlıklı 11. maddesinin dördüncü fıkrasında ise, piyasa katılımcılarının teminat tutarlarını tamamlama yükümlülüğünün ihlâli hâlinde, ilgili katılımcının sistem bağlantısının kesilmesi için Piyasa İşletmecisi tarafından TEİAŞ’a bildirim yapılacağı düzenlenmiştir.

Uyuşmazlığın, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yapılan düzenlemeler kapsamında ek teminat tutarına ilişkin olarak sunulması gereken teminat tutarının tamamlanmadığından bahisle davacı şirkete ait TES'in sisteme bağlantısının kesilmesi hususunda davalı idarece TEAİŞ'a yapılan bildirimden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, statü itibarıyla özel hukuk kurallarına tabi kılınmış olsa da "piyasa işletmecisi" olan EPİAŞ'ın, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma mevzuatı çerçevesinde tek yanlı, kamu gücü kullanarak idari işlemler tesis edebileceği, dava konusu işlemin idarece salt özel hukuk kurallarına göre değil, 14/04/2009 tarih ve 27200 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği",

6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin on birinci fıkrası uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının uygun görüşü alınarak Kurul kararıyla ihdas edilen "Usul ve Esaslar" ve dava konusu işlemin dayanağı olan "Teminat Usul ve Esasları" hükümleri uyarınca tesis edildiği anlaşıldığından, davanın görüm ve çözümünde idarî yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, kamu gücü kullanılarak tek yanlı irade açıklamasıyla tesis edilen dava konusu işlemin yargısal denetiminin idari yargı merciine ait olduğu sonucuna ulaşıldığından davanın görev yönünden reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz istemlerinin reddi ile temyize konu ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.