Ankara 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/65 K.2024/155

... VEKİLİ : Av. ... DAVALI : .... Mersis No:.... VEKİLİ : Av. ....

DAVA

Endüstriyel tasarımlara tecavüz ve haksız rekabet

DAVA TARİHİ : 23/02/2022

KARAR TARİHİ : 28/03/2024

KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 17/04/2024

Mahkememizde görülmekte bulunan endüstriyel tasarımlara tecavüz ve haksız rekabet davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesiyle; müvekkilinin mobilya sektöründe faaliyet gösteren yurt içinde ve yurt dışında tanınırlığı olan bir firma olduğunu," ...." "...." da müvekkil şirket adına 31.12.2019 tarihinde ..... tescil numarası ile ... sınıfında tescillenmiş ve ...'nun 24.03.2020 tarih ve ... numaralı bülteninde yayınlandığını, Tasarım hakkı müvekkiline ait olan koltukların davalı tarafından üretilerek, 27.01.2022 tarihinde .... yapılan mobilya fuarında kendilerine ait stantta sergilediklerinin tespit edildiğini, bu tespit nedeniyle müvekkili tarafından ....

D.iş dosyası ile alınan bilirkişi raporunun SONUÇ bölümünde.

"Seçenek özgürlükleri bakımından insan ölçüleri dışında herhangi bir sınırlama olmadığı halde karşı tarafın ürünlerinin tasarım özelliklerinin tespit talep eden firmanın ... numaralı çoklu tasarım tescilindeki .... numaralı tescil görsellerinde görülebilen tasarım özellikler oldukça benzer olmaları sebebiyle bilgilenmiş kullanıcıyı yanıltabileceği" sonucuna ulaşıldığını, davalı tarafından yapılan üretimler ve satışlar nedeniyle müvekkili aleyhine alternatif pazarlar oluştuğu, müvekkilinin ilgili tasarımlara ilişkin satışlarında yeni ve haksız bir rekabet alanı yaratıldığını, Üretmek,

satmak ve ticari amaçla elde bulundurmak gibi eylemlerin her biri, diğerlerinden bağımsız olarak tecavüz sayıldığını, bu nedenle dava açılamayacağını savunamayacağını, tasarım sicilinin aleni olduğu, talep edilmesi ve ücretinin ödenmesi şartıyla sicil örneğinin verileceği düzenlendiğini, ayrıca ...'nun resmi internet sitesi üzerinden tasarım araştırması yapılması mümkün olduğunu iddia ederek davalının müvekkiline ait tasarımdan doğan haklara tecavüz ve haksız rekabetinin tespiti,

men ve ref’ine (tanıtıma ilişkin broşür,reklam afiş vb ürünler de dahil olmak üzere) tasarımın üretiminin ve satışa sunulmasının durdurulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı şirket vekili cevap dilekçesiyle; müvekkilinin, .... ’de mobilya imalatı yapan firmalara ait ürünleri mobilya fuarlarında ve mağazasında satışa arz ettiğini, Müvekkilinin ticari ilişkideki rolü, ürünün imalatçılarından temin edilmesi ve tüketiciye satılmasından ibaret olduğunu, satışa konu edilen ürünlerin tasarımının tescil edilmiş bir ürün olup olmadığı noktasında bilgi sahibi olmadığını, davaya konu ürünlerin tasarımlarının ... nezdinde tescil edilmek sureti ile korunmaya alındığına ilişkin bilgi ne davacıların kataloğunda ne de internet sitelerinde yer almaşığını, tasarımını kamuya duyurmadığını,

Davacı tarafından taklit edildiği iddia edilen tasarımlar dünyada ünlü, herkesçe bilinen ve .... 'da oldukça rağbet gören tasarımlardır. .... uzantılı internet sitesi incelendiğinde tasarımı kopyalandığı iddia edilen ürünlerin tüm dünyada satıldığı anlaşılacağını, Ürünlerin karşılaştırılmasında ayak kısmı, koltuğun arka kısmı, yan kısımları, dalga formunun farklı olduğu, bir bütün halinde değerlendirmeye alınması gerektiğini belirterek; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

YARGILAMA

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davalılar tarafında üretilip satıldığı iddia edilen koltukların davacının .... tescil numaralı endüstriyel tasarımlara tecavüz ve haksız rekabet teşkil edip etmediği hususlarına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

Davanın açılmasını müteakip tarafların dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, tescil ve başvuru dosyaları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip taraf vekillerine tahkikat ve yargılamının geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

Bilirkişi kurulunca düzenlenen 20/01/2023 tarihli raporda özetle:

1. Yapılan değerlendirmeler ve karşılaştırmalar sonucu davacı yana ait ... Sıra No.lu Tasarım açısından .... Değişik İş dosyasındaki tespitte yer alan davalı ürünü üzerinden tecavüzden bahsedilebileceği,

2. Yapılan değerlendirmeler ve karşılaştırmalar sonucu davacı yana ait ... Sıra No.lu Tasarım açısından .... Değişik İş dosyasındaki tespitte yer alan davalı ürünü üzerinden tecavüzden bahsedilebileceği,

takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.

04/07/2023 tarihli celse de;

1- Davacı vekili 3x1000-TL bilirkişi ücretinden ibaret delil avansını dosyaya yatırmak üzere iş bu duruşma zaptının tebliğinden itibaren iki haftalık kesin mehil verilmesine, sürenin kesin olduğu bu süre zarfında eksik avans tamamlanmaz ise bu delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağının ihtarına, ihtaratın iş bu duruşma zaptının tebliği ile yapılmış sayılmasına,

2- (1) nolu ara kararın yerine getirilmesi halinde, dosyada bulunan bilirkişi raporu ile tespit raporunun çeliştiği görülmekle dosyanın daha evvel rapor tanzim etmeyen bilirkişilerden oluşan yeni bir heyete tevdii ile raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi suretiyle 13/10/2022 tarihli celse 4 nolu ara kararı doğrultusunda rapor tanzim edilmesinin istenilmesine,

şeklinde karar verilmiş, ara karar yerine getirildiğinden yeni bir heyetten rapor alınmıştır.

Bilirkişi kurulunca düzenlenen 20/01/2023 tarihli raporda özetle:

- .... D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen ... ürünü ile davacıya ait .... tescil nolu Koltuk tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu,

- ... D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen ... ürünü ile davacıya ait ... tescil nolu Koltuk tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu,

- Davacıya ait .... nolu tasarımların davalı yanca emsal olarak sunulan ve ürünü ile bilgilenmiş kullanıcı gözünden farklı ve ayırt edici olduğu,

- Tespit dosyasında alınan bilirkişi raporu ile huzurdaki dosyada önceki heyetten alınan bilirkişi raporu arasında tasarım numaralarının gösterim şekli dışında bir çelişki söz konusu olmadığı, her iki raporda da karşılaştırılan tasarım ve kanepe görselleri arasında benzerlik bulunduğunun belirtildiği,

takdirin mahkemeye ait olduğu, bildirilmiştir.

Mahkememizce 05/12/2023 tarihli celsede ek rapor alınmasına karar verilmiştir.

Alınan EK RAPORDA:

- Kök rapordaki görüşlerde değişiklik olmadığı,

-Verilen ek görev üzerine yapılan mutlak yenilik incelemesinde davacıya ait tasarımların yeniliğini kıracak tasarımlara denk gelinmediği,

takdirin mahkemeye ait olduğu bildirilmiştir.

Bilirkişi raporunun / ek raporun her iki tarafın iddia ve savunmasının kapsamı, taraf delilleri, marka kapsamları dikkate alınarak düzelendiği, hüküm kurmaya yeterli incelemenin yapıldığı, raporun usul ve yasaya aykırı yönünün bulunmadığı, hukuki değerlendirme nihai olarak mahkememizce yapılacağından yeniden rapor alınmasını gerektirir yön bulunmadığı anlaşılmıştır.

GEREKÇE

Tescilli bir tasarımın sağladığı korumanın kapsamı ve sınırları 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmiştir.

“Yenilik ve ayırt edicilik” başlığı altında düzenlenen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 56. maddesi;

"Tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur.

Birleşik ürünün parçasının tasarımı, aşağıdaki şartları taşıyorsa yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir:

a) Parça birleşik ürüne takıldığında, birleşik ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır.

b) Parçanın görünür durumda olan özellikleri, yenilik ve ayırt edici nitelik şartlarını karşılamalıdır.

Bu maddede yer alan normal kullanım; bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından kullanımı ifade eder.

Bir tasarımın aynısı;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,

dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.

Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim;

a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,

b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,

kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.

Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir.

Aynı Kanun'un "Kamuya sunma" başlıklı 57. maddesi ise;

"Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.

Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez." şeklindedir.

6769 sayılı SMK'nın 58. maddesine göre tasarım sahibi, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliğe sahip olmayan tasarımlara karşı bu kanundan doğan haklarını kullanabilir. Koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.

Bir tasarımın yeni olabilmesi için, onun aynısının, tescil tarihinden evvel dünyanın her hangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekmektedir. Tasarımların aynı olup olmadığının tespiti için yapılacak benzerlik testinde; aynı izlenimi uyandırma, aynı etkiyi yapma, karıştırılma tehlikesi veya olasılığı incelenemez. Bunlar ikinci aşamaya yani ayırt edicilik tetkikine aittir.

Tasarımın yeniliği yoktur diyebilmek için, hükümsüzlüğü istenilen tasarımın, önceden kamuya sunulan (faydalı model, marka ve) tasarım belgelerindeki tasarımlar ile aynı olması şarttır. Terkini talep edilen tasarım öncekinden sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilecektir. Yenilik önceki tasarıma göre belirlenecektir. Aynı kabul edilmeye engel olamayan küçük ayrıntılarda farklılık hâkimin takdirine göre belirlenecektir.

Burada şu ölçü verilebilir; fark, aynı olmayı ortadan kaldırmıyor, mevcut önceki tasarım görünümünü sürdürüyor, fark sadece mevcut görünüme, yani mevcut tasarıma ek, onda bir değişiklik, ondan bir sapma niteliği taşıyorsa, yani farklılık o (mevcut tasarım) esas alınarak ondan hareketle yapılmışsa küçüktür. Bunun dışında kalan farklar ise büyüktür. Yenilik ne özgünlük, ne eşsizlik, ne estetiğe sahip bulunma, ne de estetiğin ve kalitenin basamağıdır.

Başvurusu yapılan bir tasarım yenilik testini geçebilirse ikinci olarak ayırt edicilik incelemesine tâbî tutulur. Bu test bir kıyaslama incelemesidir. Bir tasarımın ayırt ediciliğe sahip bulunması demek, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslanan tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık bulunması demektir.

Bilgilenmiş kullanıcı ise, tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı demektir. Bilgilenmiş kullanıcı ara veya nihaî tüketicidir. Ancak asla bir uzman değildir. Mahkememiz de bilgilenmiş kullanıcı konumunda bulunan ilgililerin katılımıyla oluşturulmuş bilirkişi heyetinden mütalâa almıştır.

Kıyaslama, tescili istenen tasarım ile kıyaslanan tasarımların tam karşılaştırılması ve değerlendirilmesidir. Ayırt edici niteliğin incelenme ve değerlendirilmesinde, birbirleri ile kıyaslanan tasarımların ilke olarak farklılıklarından çok ortak özelliklerinin değerlendirilmesine ağırlık verilmesini ve tasarımcının tasarımı geliştirme açısından ne kadar seçenek özgürlüğüne sahip olduğunun göz önüne alınmasını emredici bir ifadeyle istemiştir. Bilgilenmiş kullanıcının fark edebileceği değişiklikler ise daima göz önünde tutulmalıdır.

Seçenek özgürlüğü ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup kişiden kişiye değişmez. Bu nesnel değerlendirmede tekdüze özellik ve nitelikler göz önünde tutulur. Bazı biçimler (=görünümler) nesnenin işlevine sıkı surette bağımlıdırlar. Böyle tasarımlarda tasarımcının hareket alanı pek dardır. Meselâ, bir otomobilin, ütünün ve şişenin şekli gibi.

Her otomobil, ütü ve şişe birbirine benzer. Ayırt edicilik için tasarımcının muhakkak nesnenin işlevine ters düşen tasarımlar geliştirmesi beklenemez. Dolayısıyla işlevin yerine getirilebilmesi için zorunlu olan alan dışında yapılabilecek olan tasarımların korunması mümkün olabilecektir. Seçenek özgürlüğünün hiç bulunmadığı hâllerde ise tasarım zaten korunamaz.

Benimsenen teknik bilirkişi raporlarında da ifade olunduğu üzere;

Davacıya ait ... nolu tasarımların davalı yanca emsal olarak sunulan ... nolu tescil ile karşılaştırıldığında; davacıya ait ... nolu tasarımları davalı yanca emsal olarak sunulan ürün görseli ile karşılaştırıldığında sofa tasarımlarında kenarları yuvarlatılmış dikdörtgen bir sırtlığın kanepe boyunca ilerlediği, tasarımlar arası tek benzerlik bu kesit geometrisi ve sırtlık alınlığının farklı malzeme ile tefrişi olduğu, diğer taraftan sırtlık yerleşim yüksekliği, boyutu ve dönüş açıları farklı olduğu, bununla beraber oturma yüzeyleri ayak yapıları tamamen farklı kurguya sahip olduğu,

bu haliyle tek benzerlik kesit geometrisi olup, kesitte var olan benzerlik kenar yuvarlatılması olduğu, ancak bu benzerliğin tasarımları aynı ve benzer kılacak kudreti olmadığı, var olan belirgin tüm farkların ürünleri bilgilenmiş kullanıcı gözünden farklı ve ayırt edici kılacağı,

Davacıya ait .../ ...

Nolu Tasarım ile dayanak tespit görselleri karşılaştırıldığında; davacı tescilinde karakteristik olarak geniş bir U şeklinde sırtlığı oluşturan kenarları yuvarlatılmış bir dikdörtgen kesitli sırtlık ile uçlarda dairesel ortada daralan eğimli bir oturma alanı bulunduğu, sırtlık önleri taş desenli kumaş olduğu, ayaklar oturma alanının ucunda, kütlesel ve zemine doğru daralan halde olduğu, ince bir baza bulunduğu, tespit görseli tümüyle benzer şekilde detaylara sahip olduğu, tek fark renk kullanımı, sırtlıkta yer alan fitil, sırtlıkta yer alan şerit ve oturma alanında var olmayan dikiş izi olduğu,

tasarımlara genel karakteristiğini veren hususlar açısından tasarımlar benzer olduğu, farklar, döşeme yapısından kaynaklanan detay seviyesinde ve genel görünüme etkisi olmadığı, ürünlerin genel görünüm ve detaylarda bilgilenmiş kullanıcıda bırakacağı genel izlenimde tescilli kanepe tasarımıyla karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzerliğin var olduğu, tespit görselindeki ürünün yenilik ve ayırt edicilik vasfına sahip olmadığı, sadece tasarım dilinde herhangi bir değişiklik yaratmayacak döşeme tercihi farkına sahip olduğu,

Davacıya ait ... /....

Nolu Tasarım ile dayanak tespit görselleri karşılaştırıldığında; davacı tescilinde karakteristik olarak geniş bir L şeklinde sırtlığı oluşturan kenarları yuvarlatılmış bir dikdörtgen kesitli sırtlık ile uçlarda dairesel ortada daralan eğimli bir oturma alanı bulunduğu, sırtlık önü taş desenli kumaş olduğu, sırtlık bir kenardan başlamakta diğer kenara ulaşmadan sonlandığı, ayaklar oturma alanının ucunda, kütlesel ve zemine doğru daralan eliptik halde olduğu, oturma alanı ile uyumlu yuvarlatılmış ince bir baza bulunduğu,

tespit edilen görselde de karakteristik olarak geniş bir L şeklinde sırtlığı oluşturan kenarları yuvarlatılmış bir dikdörtgen kesitli sırtlık ile uçlarda dairesel ortada daralan eğimli bir oturma alanı bulunduğu, sırtlık önü farklı renk kumaş olduğu, sırtlık bir kenardan başlamakta diğer kenara ulaşmadan sonlandığı, tasarımlar arası farklar tespit görselinde yer almayan baza, göreceli geniş ayak, oturma grubu dikiş izi ve malzeme kaynaklı renk olduğu, tasarımlara genel karakteristiğini veren hususlar açısından tasarımlar benzer olduğu, farklar döşeme yapısından kaynaklanan detay seviyesinde ve genel görünüme etkisi olmadığı,

tali ayak genişliği farkının tüm benzer özellikler karşısında bilgilenmiş kullanıcı genel izlenimde etkisi zayıf olduğu, ürünlerin genel görünüm ve detaylarda bilgilenmiş kullanıcıda bırakacağı genel izlenimde tescilli kanepe tasarımıyla karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzerliğin var olduğu, tespit görselindeki ürünün yenilik ve ayırt edicilik vasfına sahip olmadığı, sadece tasarım dilinde herhangi bir değişiklik yaratmayacak döşeme tercihi farkına sahip olduğu,

.... D.İş Sayılı dosyasından alınan 04.02.2022 tarihli bilirkişi raporunda; tespit görsellerinde yer alan ürünlerin .... numaralı çoklu tasarım tescil içeriğindeki .... numaralı tescil görsellerinde görülebilen tasarım özelliklerine oldukça benzer olmaları sebebiyle bilgilenmiş kullanıcıyı yanıltabileceği, .... E. dosya kapsamında alınan 16.01.2022 tarihli bilirkişi raporunda ... Sıra No.lu Tasarım açısından ....

Değişik İş dosyasındaki tespitte yer alan davalı ürünü üzerinden tecavüzden bahsedilebileceği, tespit dosyasında düzenlenen bilirkişi raporunda (huzurdaki) davacının tasarımlarının numaraları ... şeklinde ifade edildiği, davacının ... tescil numaralı çoklu tasarımında çekişme ile ilgili olan, karşılaştırmalarda belirtilmiş olan tasarımlar, tek görsel üzerinden tescile konu edilmiş olduğu, bu nedenle çekişme konusuna dayanak yapılan çoklu tasarımın .... numaralı parçalarının da kendi içinde çoklu olduğu anlamına gelebilecek ifade şekli bakımından tescil verileriyle birebir örtüşmeme durumunun söz konusu olduğu,

ancak tespit aşamasındaki ve önceki heyetten alınan raporlar arasında detay düzeyindeki bu ifade biçim dışında herhangi bir çelişkiye rastlanılmadığı anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle; .... D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen ... ürünü ile davacıya ait .../.... tescil nolu Koltuk tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu, ....

D.İş Sayılı dosyası kapsamında tespit edilen ... ürünü ile davacıya ait .... tescil nolu Koltuk tasarımının genel görünüm ve detaylarda, bilgilenmiş kullanıcı nezdinde karıştırılmaya sebebiyet verebilecek derecede benzer olduğu, davacıya ait .../.... nolu tasarımların davalı yanca emsal olarak sunulan ve ürünü ile bilgilenmiş kullanıcı gözünden farklı ve ayırt edici olduğu anlaşılmakla davalının davacının tasarımdan doğan haklara tecavüz ve haksız rekabetinin tespitine,

menine ve ref’ine (tanıtıma ilişkin broşür,reklam afiş vb ürünler de dahil olmak üzere) tasarımın üretiminin ve satışa sunulmasının durdurulmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

MASRAF DÖKÜMÜ

İLK MASRAF : 172,90-TL

GİDER AVANSI :8.420,50-TL

TOPLAM :8.593,50-TL