Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/36 K.2024/347

Davacı vekili 24/.../2023 harç tarihli dava dilekçesi ve duruşmadaki beyanlarıyla özetle: Müvekkili tarafından yapboz tasarım başvurusunun davalı Kurum'a yapıldığını, dayanak belgeler nazarında özgün, yenilikçi ve ayırt edici tasarımının tescilinin talep edildiğini, müvekkili tasarımının getirdiği yenilikle yazı yazma, matematik 4 işlemi ve benzeri eğitici amaçlara hizmet eden bir tasarım olduğunu, emsallerinden farklı olarak sadece çocukların eğlenmesi değil aynı zamanda gelişmesini de sağladığını, bu kati farklılığıyla diğer yapbozlardan amaç ve kullanım olarak da değişik amaçlara hizmet eden bir ürünün ortaya çıkarıldığını,

ancak davalı şirket tarafından haksız şekilde gerçekleştirilen itiraz ve ... nezdinde gerçekleştirilen inceleme neticesinde verilen haksız karar sonucu müvekkili başvurusunun reddine karar verildiğini, verilen kararın usul ve esasa aykırı olduğunu, karşılaştırılan tasarımlar arasında bulunan benzerliğin yapbozlarda genelde tercih edilen genel ürün biçiminden kaynaklı olduğunu, bu benzerliğin morfolojik bir benzerlik olduğunu, yapılacak teknik değerlendirme neticesinde de ürünü meydana öğelerin farklı yüzey özelliklerine sahip olduğu,

müvekkili şirket tasarımlarının diğerlerinden farklı olarak kelime oluşturma, sayı ve matematik 4 işlem yapabilmesi neticesinde bu farklılıkların üründe ayırt edici nitelik kazandırdığının görülebileceğini, iş bu hususun ... kavramları ile de belirlenmiş nitelikte olduğunu, teknik fonksiyonunu icra edebilmesi için belli bir biçimde yapılması tasarlanması) zorunlu olan parça tasarımlarına işlevsel zorunluluk arz eden parça tasarımları dendiğini, bu tür parçaların kendinden beklenen işlevi yerine getirebilmesi için, ancak belli bir şekilde yapılmasının (tasarlanması) zorunlu olduğunu,

bu zorunluluğun teknik nedenlerden kaynaklandığını ileri sürerek, dava konusu ... kararının iptalini ve müvekkili tasarımın tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle: Yapılan incelemede, davaya konu tasarım ile redde mesnet alınan tasarım arasındaki farklılıkların küçük ayrıntılardaki farklılıktan daha fazla olmadığının, genel izlenim itibariyle benzer olduğunun tespit edildiğini, itirazın kabul edildiği taraf tasarımların birleşim şekillerinin aynı olduğunu, birleşim detaylarının kare parçalardan oluşmasının teknik bir zorunluluk olmadığını, ortalarında değişen ev parçaları ya da harflerin olmasının bilgilenmiş kullanıcı tarafından ayırt edilemeyeceğini, bilgilenmiş kullanıcı gözüyle bakıldığında da tasarımlar arasındaki farklılıkların küçük farklılıkların olduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı şirket cevap dilekçesinde özetle: Tasarımların "Yapboz parça seti" olduğunu, parçalar incelendiğinde kabaca kare formunda olduklarını, yapbozun bütün parçalarının aynı ölçülerle dilimlendiğini, her bir dört tarafından kare formunda 2'şer çıkıntıya ve bu ölçüdeki çıkıntıların girebileceği 2'şer girintiye sahip olduklarını, bu şekilde herhangi bir parçanın herhangi bir parçaya montajının yapılabildiğini, parçaların aynı sistemle dilimlendiğini, aynı sistemle kenetlenebildiğini, tasarıma konu yapboz parçaları üzerinde harfler ve rakamlara yer verildiğini, bu durumun tasarımın ayırt ediciliğine,

yeniliğine bir etkisinin bulunmadığını ve davacının başvurusuna konu tasarımın yeni ve ayırt edici olmadığını, müvekkillerine ait tasarımların da "Geçmeli plakalı puzzle parçası" adıyla tescil edilmiş yani yine "Yapboz" parçaları olduğunu, bu tasarımın ayırt edilemeyecek kadar aynısı veya ayırt edilemeyecek kadar küçük farklı versiyonunun müvekkilince 05.07.2021 tarihli başvuru ile tasarım olarak tescil ettirildiğini, müvekkilinin ürünlerinde 2'şer adet girinti, çıkıntı varken davacınınkilerde 3'er adet bulunduğunu, bu hususun tasarımlara yenilik ve ayırt edicilik katacak bir farklılık olmadığını, taraf tasarımlarının üzerinde rakam,

harf veya şekil kullanılmasının da tasarıma yenilik ve ayırt edicilik katmadığını savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

MUHAKEME

HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR

Dava; davacı başvurusu olan ...-1 sıra nolu tasarım başvurusu ile ilgili olarak ... tarafından alınan ... sayılı kararın iptali istemine ilişkindir.

Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olmuş, sundukları deliller toplanmış, dava konusu başvuruya ilişkin bilgi ve belgeler ...'dan celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş,

06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

İptali istenen ... kararın davacıya tebliğ tarihinin 09/.../2023 olduğu, 24/.../2023 tarihinde açılan davanın, 5000 sayılı .... Vekilliği ile Bazı düzenlemeler Hakkında Kanun'un 15/c maddesinde belirlenen iki aylık hak düşürücü süre içerisinde olduğu anlaşılmış ve işin esasına geçilmiştir.

... ...'in ... sayılı kararında; "... sıra numaralı tasarımın itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarımlara dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir.

Bilindiği gibi 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunun 56/4 maddesi uyarınca “bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir”. SMK 57/1 maddesine göreyse “Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar.

Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz.” SMK 57/ 2 maddesi ise “koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.” düzenlemesini ihtiva etmektedir.

Ayırt ediciliğe ilişkin SMK 56/5 “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” SMK 56/6 “Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde,

tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.” SMK 67/ 2 “Üçüncü kişiler tasarım tescilinin yayım tarihinden itibaren üç ay içinde ücretini ödeyerek tasarımın 55 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan tanımlara uygun olmadığı, 56 ncı ve 57 nci maddelerde belirtilen şartları taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası ve 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında olduğu,

başvurunun kötüniyetli olduğu ve bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği gerekçelerini ileri sürerek tescil belgesinin verilmesine yazılı olarak itiraz edebilir.” hükmünü ihtiva etmektedir.

Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, itiraza konu ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarımların bilgilenmiş kullanıcı nezdinde genel izlenim itibariyle benzer olduğu, ancak ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarımın ise genel izlenim itibariyle farklı olduğu kanaatine ulaşıldığından itirazın kabulü gerekmiştir.

KARAR

İtirazın kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne, oybirliği ile karar verilmiştir." şeklinde ifade edilmiştir.

... tasarım hukukuna ilişkin davalarda yenilik kriterinin belirlenmesi açısından bilirkişi incelemesini aradığından (... , 14.12.2002 tarihli ve ... sayılı ilamı ve daha birçok emsal ilam), alanında uzman bilirkişi heyetinden (.... vekili, endüstriyel tasarım bölümünde profesör) yukarıda belirtilen kök ve ek raporlar dosyaya kazandırılmış, kök raporda bulunan eksiklikler ek raporlarla giderilerek, kök ve ek raporlar denetlenebilir olduğundan hükme esas alınmıştır.

Mahkememizce uzman bilirkişi heyetinden alınan 30/05/2023 havale tarihli bilirkişi kök raporunun sonuç kısmında özetle:

"...... sıra numaralı tasarımın mesnet gösterilen ... sıra numaralı tasarımlar karşısında yeni ve ayırt edici olduğu,.." şeklinde görüş bildirilmiştir.

12/10/2023 tarihli duruşmada Mahkememizin ara kararı uyarıca; "Davalı vekilinin itirazlarını değerlendirmek üzere ek rapor tanziminin istenilmesine, bilirkişi heyetine ek rapor tanzimi için 15 gün süre verilmesine"ne karar verilmiştir. Alınan 30/11/2023 Havale tarihli ek raporda özetle;

"Bilirkişiye verilen görev dâhilinde, dosya münderecatında yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde kök rapordaki görüş ve kanaatlerin korunmaya devam ettiği," şeklinde görüş bildirilmiştir.

.../02/2024 tarihli duruşmada Mahkememizin ara kararı uyarıca; "SMK 56 ve devamı maddeleri uyarınca “mutlak yenilik” incelemesi ve değerlendirmesi yapılmak üzere dosyanın yeniden ek rapor düzenlenmek üzere bilirkişi heyetine tevdine" karar verilmiş olup, 03/05/2024 tarihli ek raporda özetle;

"1-Kök rapordaki görüş ve kanaatlerin korunmaya devam ettiği,

2- .... veritabanında ve images.google.com’da ... sıra numaralı tasarımların mutlak yeniliğini etkileyecek benzerlikte bir tasarım bulunmadığı,

yönündeki görüşlerimizi takdiri Sayın Mahkeme’ye ait olmak üzere saygı ile arz ederiz." şeklinde görüş bildirilmiştir.

Bu kere Mahkememizin 04.06.2024 tarihli duruşmasında "Davada ... kararına konu edilen başvuru konusu tasarımın .../... sıra numaralı tasarım olduğu görülmekle, mutlak yenilik incelemesinin dava konusu edilen ve tescil edilmek istenen tasarıma ilişkin olarak yapılması gerektiği, ancak bilirkişilerce mesnet tasarımın mutlak yenilik incelemesinin yapıldığı anlaşılmakla ... kararına konu edilen başvuru konusu tasarımın .../... sıra numaralı tasarım yönünden mutlak yenilik incelemesinin, taraflarca sunulan delillerle bağlı kalınmaksızın SMK 56 ve devamı maddeleri uyarınca yapılması için yeniden ek rapor alınmasına" karar verilmiştir.

Alınan 13/08/2024 tarihli üçüncü ve son ek raporda özetle; "Başvuru tarihinden daha önceki tarihlerde kamuya sunulmuş aynı, ayırt edilemeyecek düzeyde benzer tasarıma ulaşılamadığı," şekilinde görüş bildirilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava konusu davacı başvurusuna konu tasarım "yap-boz parça seti" olarak tabir edilen bir tasarım olup; davalının itirazı neticesinde, Kurum tarafından itiraz kabul edilmiş ve davacı tasarımı hükümsüz kılınmıştır. Bilindiği üzere, tasarım, bir ürünün veya onun bir kısmının görmek veya dokunmak gibi insan duygularıyla fark edilen görünümüdür. Görünüm, ürünü veya onun üstündeki süslemeyi oluşturan çizgilerin, özel şekillerin, çevre çizgisinin, renklerin, biçimin ve/veya malzemenin sonucudur.

6769 sayılı SMK’nın 56. maddesinde tasarımın korunma koşulları düzenlenmiş olup, bir tasarımın tescili için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerektiği vurgulanmıştır. 6769 sayılı SMK’nın 56/f.4'e göre bir tasarımın “yeni” olması o tasarımın aynısının daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması anlamına gelir. Eğer herhangi iki tasarım arasında sadece küçük ayrıntıda farklılık varsa o tasarımlar aynı kabul edilir.

Yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Yenilik mutlaktır; çünkü, tescili istenen tasarımın aynısının kamuya sunulması halinde, kamuya sunma eylemi Türkiye’de ya da dünyanın neresinde ne zaman yapılmış olursa olsun, yenilik ortadan kalkar. Bundan tescil başvurusunda bulunan tasarımcının haberinin bulunup bulunmaması önem arz etmez.

Aynı maddede (56/6); ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır. “Seçenek özgürlüğü” kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58. maddede; “Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.” ifadesi yer almaktadır. Aynı maddeye göre, “Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.” koruma kapsamı dışında kalmaktadır.

Eldeki dosya bakımından; bilirkişi heyetince WIPO üzerinden görsele göre yapılan aramada başvuru tarihi itibariyle davaya konu ... numaralı tasarımın mutlak yeniliğini etkileyecek benzerlikte bir tasarım bulunmadığı saptanmıştır.

Dava konusu tasarım ve mesnet tasarımların renklerinin farklı olduğu, yani tasarım çizgisini oluşturan ana form anlayışı, temel tasarım yaklaşımı ve üründe kullanılan ögelerin yerleşim biçim ve oranları ile ürünün en temel taşıyıcı yapının birbirinden farklı görünüm özelliklerine sahip olduğu bilgilenmiş kullanıcı nezdinde bu farklılıkların ayrıntı seviyesinde kalmayacağı, bu noktada mevcut farkların tasarımcının seçenek özgürlüğü de dikkate alındığında ürüne ayırt edicilik kazandırdığı ve bu durumda kullanımdaki ürün ile tescil başvurusuna konu tasarımın genel izlenimlerinin benzer olarak algılanmayacağı,

bu sebeple davacı tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik kriterini taşıdığı kanaatine varılmıştır.

Seçenek özgürlüğü hususunda somut uyuşmazlık bakımından; yapboz tasarımını şekillendiren kriterler arasında, geleneksel formların baskınlığı, malzemenin olanak sağladığı form, ergonomi, moda olan diğer tasarımlar ve üretim kolaylığı gelmektedir. Dolayısıyla dava konusu yapboz tasarımında seçenek özgürlüğünün çok geniş olduğu açıktır. Ancak piyasada çok sayıda yapboz tasarımı bulunması sebebiyle, bu alanda yoğun bir tasarım faaliyetinden bahsedebilecektir. "Çatal bıçak takımı ve giyim eşyası" gibi tasarım faaliyetinin yoğun olduğu ve "..." olarak nitelenen sektörlerde çok az bir katkı korumayı hak edebilir. Çünkü bu gibi sektörlerde tasarımcının tasarım geliştirme seçeneği sınırlıdır (...).

Bilgilenmiş kullanıcı, kıyaslama yaparken ayrıntılar içerisinde boğulmamalı, iki tasarımın kendisinde uyandırdığı genel izlenime dikkat etmelidir. Bir tasarım diğerinden ayrıntıda bir çok farklılık içerse dahi, eğer genel izlenim benzerlik arz ediyorsa, söz konusu tasarım korunmayacaktır. Somut uyuşmazlığa baktığımızda ise dava konusu yap-boz olup, genel olarak bu ürünü satın almak isteyen kişilerin bilgilenmiş kullanıcı olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Somut uyuşmazlığa baktığımızda ise dava konusu yapboz olup, bu ürünü satın almak isteyen kişilerin bilgilenmiş kullanıcı olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

Belirtilen açıklamalar ışığında tarafların iddia ve savunmaları, tasarım tescil belgesi, ...'in ret ve hükümsüzlük kararına mesnet gösterilen dokümanlar, hukuki nitelendirme hariç maddi tespitler barındıran bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamına esas alınmıştır.

KARŞILAŞTIRMALAR

... sıra numaralı tasarım ile ... sıra numaralı tasarımın Karşılaştırılması;

Ürün görselleri incelendiğinde de anlaşılacağı gibi; üçgen asimetrik girintili yapı, kare şeklinde girinti ve çıkıntılar, sağ alt ve sol alt köşelerin ev şeklinde olması tasarımların ortak özellikleridir. Ancak bu ortak özellikler daha eski tarihli tasarımlarda da mevcuttur. Aralarında girinti ve çıkıntı sayısı, orta kısımda bulunan üçgen delik ve minik daire farklılıkları vardır.

Tespit edilmiş olan benzerliklerin yanında farklılıkların, tasarımcının seçenek özgürlüğü de göz önünde bulundurulduğunda, davacının tasarımına bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edici nitelik kazandırdığı kanaati oluşmuştur.

2. ... sıra numaralı tasarım ile ... sıra numaralı tasarımın karşılaştırılması;

Ürün görselleri incelendiğinde de anlaşılacağı gibi; kareye yakın asimetrik girintili yapı, kare şeklinde girinti ve çıkıntılar, orta kısımda bulunan üstü yarım daire şeklindeki pencere ürünlerin ortak özellikleridir. Ancak bu ortak özellikler daha eski tarihli tasarımlarda da mevcuttur. Aralarında girinti ve çıkıntı sayısı, orta kısımda bulunan pencerenin üst kısmının ortasında yer alan yarım daire şeklideki parça, alttaki pencerelerin sayısı farklılıkları vardır.

Tespit edilmiş olan benzerliklerin yanında farklılıkların, tasarımcının seçenek özgürlüğü de göz önünde bulundurulduğunda, davalının tasarımına bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edici nitelik kazandırdığı bu bağlamda mesnet tasarım karşısında davacının tasarımına bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edici nitelik kazandırdığı kanaati oluşmuştur.

3. ... sıra numaralı tasarım ile ... sıra numaralı tasarımın karşılaştırılması;

Kareye yakın asimetrik girintili yapı, kare şeklinde girinti ve çıkıntılar, orta kısımda bir şeklin olması ortak özellikleridir. Ancak bu ortak özellikler daha eski tarihli tasarımlarda da mevcuttur. Tasarımlarda bulunan girinti ve çıkıntı sayısı farklıdır. Ayrıca orta kısımlarında bulunan şekiller tamamen farklıdır.

Tespit edilmiş olan benzerliklerin yanında farklılıkların, tasarımcının seçenek özgürlüğü de göz önünde bulundurulduğunda, davacının tasarımına bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edici nitelik kazandırdığı kanaati oluşmuştur.

Davalı vekili her ne kadar davacı tasarımının küçük detaylarda farklı olduğu ve bu farkın mutlak yenilik olarak değerlendirilemeyeceği yönünde savunmada bulunmuş ise de bilindiği üzere tasarımın, öncekilerden tamamen farklı olmasını beklemek yerinde bir davranış değildir. Başka bir deyişle, tasarımın tüm özelliklerinin, öncekilerden tamamen farklı olması gerekmez. Yenilik için tasarımcı, tasarımın esasını (temelini) kendisi oluşturmalıdır.

Bu şekilde ortaya çıkan tasarım, yeni ve ayırt edici nitelik arz ediyorsa bu tasarım, bilinen özelliklerden oluştuğu düşüncesiyle korumadan mahrum bırakılamayacaktır. Çünkü fikri mülkiyet hukukunda taklit yasak olmakla birlikte, esinlenmek daima serbesttir; asıl olan serbesti olup, yasaklama istisnai nitelik taşır. Buna "yararlanma ve benzetme serbestisi ilkesi" denir (....).

Günümüzde gerçekleştirilen yeniliklerin, çoğunlukla daha önceki bilgilere dayandığı dikkate alınırsa, bu yaklaşımın doğru olduğu görülecektir. Bu yorum tarzı, uygulamanın ihtiyaçlarına da uygundur. Pazarda başarılı ürün tasarımları aniden büyük değişim gösteremez. Tüketiciler yeniliklere yavaş yavaş alışacaktır. Bu nedenle genellikle aynı tasarımın versiyonunun kademe kademe pazara sunulması mümkündür.

Taraflarca sunulan belgeler ile tüm deliller incelenmiş, alınan rapor ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmiş olup yukarıda açıklanan gerekçelerle, davanın kabulüne karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imzalıdır. Hakim ... · e-imzalıdır. Davacı Masraf Dökümü: · İlk Masraf 385,40.-TL · Posta Masrafı 257,70.-TL · Bilirkişi Ücreti 3.300,00.-TL · Toplam 3.942,40.-TL