Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2023/410 K.2024/186

Av. ...

DAVA

Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali)

DAVA TARİHİ : 30/10/2023

KARAR TARİHİ : 14/05/2024

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 16/05/2024

TALEP

Davacı vekili 30/10/2023 harç tarihli dava dilekçesi ve duruşmadaki beyanlarıyla özetle: Müvekkil tarafından ... sayılı tasarım başvurusunda bulunulduğunu, başvuruya davalı firma tarafından itiraz edildiğini, inceleme neticesinde ... tarafından alınan ... sayılı karar ile itirazın kabulüne ve tescilin hükümsüzlüğüne karar verildiğini, müvekkil tasarımının özgün olduğunu, davalı firma tescilleri ile benzerlik göstermediğini, birbirlerinden farklı ve ayırt edici olduklarını, bu nedenle ... tarafından alınan ... sayılı kararın iptalini ve ... sayılı tasarımın müvekkil adına tescilinin gerektiğini ileri sürerek, ... sayılı tasarım başvurusu ile ilgili olarak ... tarafından alınan ... sayılı kararının iptalini ve ... numaralı tasarımın tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle: Alınan kararlar ve yapılan işlemlerin usule ve yasaya uygun olduğunu belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle: SMK’nun hükümleri uyarınca davacı tarafın tasarımının yenilik ve ayırt edicilik vasfı taşımadığını, müvekkili tasarımı ile birebir aynı olduğunu, dava konusu tasarım için sınırsız seçenek özgürlüğü bulunduğunu, taraf tasarımlarındaki yazıların, renk tonlarının, görsellerinin aynı olduğunu ve karıştırılmaya sebebiyet vereceğini, ortak olarak parlak metalize renk kullanıldığını, taraf tasarımların arasında tek farkın marka olduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

MUHAKEME

HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR

Dava; 6769 sayılı SMK'nın 56 vd. maddeleri uyarınca mesnet tasarımlarla genel izlenim uyarınca benzer olduğu gerekçesiyle Kurum tarafından hükümsüz kılınan, ... sayılı ambalaj tasarıma ilişkin olarak ... ...tarafından alınan ... sayılı kararın iptali istemine ilişkindir.

Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olmuş, sundukları deliller toplanmış, dava konusu başvuruya ilişkin bilgi ve belgeler ...'dan celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş,

06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

DELİLLER VE DEĞERLENDİRİLMESİ

İptali istenen ...karar tebliğ tarihinin 28/08/2023 olduğu, 30/10/2023 (28/10/2023 hafta sonu) tarihinde açılan davanın, 5000 sayılı .... Vekilliği ile Bazı düzenlemeler Hakkında Kanun'un 15/c maddesinde belirlenen iki aylık hak düşürücü süre içerisinde olduğu anlaşılmış ve işin esasına geçilmiştir.

... sayılı kararında; "... sıra numaralı tasarımın ile itiraza gerekçe gösterilen ... sıra numaralı tasarımlar ile ... sayılı marka tesciline dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir.

...

Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan incelemede; itiraza konu ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen ..... sıra numaralı tasarımlar, genel izlenim itibariyle benzer; ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe gösterilen .... sıra numaralı tasarımlar ise genel izlenim itibariyle farklı görülmüştür. Ayrıca; .... sıra numaralı tasarımlar ile itiraza gerekçe gösterilen ... sayılı marka tescili de genel izlenim itibarıyla farklı görülmüştür. Diğer taraftan başvuru sahibi tarafından beyan edilen farklılıkların tasarımları ayırt edici kılmayan ayrıntı seviyesinde farklılıklar olduğu tespit edildiğinden, söz konusu iddialar da değerlendirmeyi etkiler nitelikte bulunmamıştır. Belirtilen nedenlerle itiraz kabul edilmiştir.

KARAR

İtirazın kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne, oybirliği ile karar verilmiştir." şeklinde ifade edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Tasarım, bir ürünün veya onun bir kısmının görmek veya dokunmak gibi insan duygularıyla fark edilen görünümüdür. Görünüm, ürünü veya onun üstündeki süslemeyi oluşturan çizgilerin, özel şekillerin, çevre çizgisinin, renklerin, biçimin ve/veya malzemenin sonucudur. Tasarımlara ait tarifnamelerde belirtilen, ürünün işleyişine ve kullanım amacına ilişkin özellikler, kural olarak tasarım koruması kapsamı dışındadır. Tasarım koruması, ürünün dış görünümünü korumaktadır. Görsel anlatımda görülen tasarım, görüldüğü şekli ile ve bir bütün olarak korunur. Çünkü tasarım, bileşen parçaların bir araya gelmesi ile ortaya çıkan genel görünümdür.

6769 sayılı SMK’nın 56. maddesinde tasarımın korunma koşulları düzenlenmiş olup, bir tasarımın tescili için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerektiği vurgulanmıştır. 6769 sayılı SMK’nın 56/f.4'e göre bir tasarımın “yeni” olması o tasarımın aynısının daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması anlamına gelir. Eğer herhangi iki tasarım arasında sadece küçük ayrıntıda farklılık varsa o tasarımlar aynı kabul edilir.

Yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Yenilik mutlaktır; çünkü, tescili istenen tasarımın aynısının kamuya sunulması halinde, kamuya sunma eylemi Türkiye’de ya da dünyanın neresinde ne zaman yapılmış olursa olsun, yenilik ortadan kalkar. Bundan tescil başvurusunda bulunan tasarımcının haberinin bulunup bulunmaması önem arz etmez.

Ayırt edicilik kriterini düzenleyen SMK'nın 56/f.5, “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b)Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” Bir tasarımın ayırt edici nitelikleri o tasarıma has, yani sadece o tasarıma ait özelliklerdir.

Yine 56/5. maddeye göre tasarımlar arasındaki kıyaslamada ölçü "bilgilenmiş kullanıcı" dır. Bilgilenmiş kullanıcının tanımı SMK'da yer almamakla beraber, tasarımın ayırt ediciliğinde "ürün hakkında temel bilgilere sahip bir kişinin" yapacağı değerlendirme esas alınacaktır. Öğretide, bilgilenmiş kullanıcının bir uzmanı ifade etmediği; ortalama bir tüketiciden daha üst düzeydeki bir ara veya nihai tüketici olarak anlaşılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı maddede (56/6); ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır. “Seçenek özgürlüğü” kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58. maddede; “Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.” ifadesi yer almaktadır. Aynı maddeye göre, “Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.” koruma kapsamı dışında kalmaktadır.

SMK’nın 57/1 maddesine göre kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz. Aynı maddenin devamındaki fıkra ise koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.

Öte yandan 6769 S. SMK’nın 56/6, 58/2 ve 4. fıkraları ile koruma kapsamının değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.

Somut olaya konu tasarımlar seçenek özgürlüğü bakımından değerlendirildiğinde; tasarımlar metalize doypack ambalajlardır. Firmalar tarafından sıklıkla tercih edilen doypack ambalajlar dik durmak üzere tasarlanmış mühürlü bir plastik vakum paketidir ve somut olayda baskılı metalize doypack kullanılmıştır. Dolayısıyla metalize doypack kendi başına harcı alemdir ve neredeyse endüstriyel bir standart haline gelmiştir.

Diğer taraftan doypack mamulün tanıtımına dair baskıya izin verir. Somut olaydaki temel çekişmenin doypack değil paket üzerindeki grafik tasarımların olduğu düşünülmelidir. Taraf tasarımları Hindistan cevizi temellidir. Dolayısıyla Hindistan cevizini çağrıştıracak tüm hususların var olması normaldir. Bunlar arasında Hindistan cevizi ağacı, Hindistan cevizinin kendisi, genel renk olarak mavi tonlarının kullanılması ve sair tropik öğeler sayılabilir.

Dosya kapsamında alınan rapordaki görseller ve grafik öğeler üzerinden bir değerlendirme yapıldığında; eğer emtianın içeriğinde hindistan cevizi var ise öncelikle hindistan cevizi emtiasının kullanımının yaygın olduğu görülmüştür. Bununla beraber tropik imajı güçlendirmek amacı ile palmiye, ada, kumsal illüstrasyonları da sıklıkla kullanılmaktadır.

Renk kullanımı açısından bir değerlendirme yapıldığında mavi ve turkuaz tonlar hem hindistan cevizi imajının güçlendirmek hem de tropik kurguyu betimlemek için sıklıkla kullanılmaktadır. Metalize doypack kendi başına harcıalemdir ve tazeliği temin etmek ve betimlemek için neredeyse endüstriyel bir standart haline gelmiştir. Eğer doypack şeffaf pencereye sahip değilse içerik ürünün görselini koymak, dolguyu göstermek için kesit görüntüsünü sunmak yaygındır.

Tüm bu ortak kullanımlar var olsa da seçenek özgürlüğünün genişliğinden bahsetmek mümkündür.

Tasarım hukukunda bilgilenmiş kullanıcı kavramı hususunda, bilgilenmiş kullanıcının kıyaslama yaparken ayrıntılar içerisinde boğulmaması, iki tasarımın kendisinde uyandırdığı genel izlenime dikkat etmesi gerektiği dikkate alınır. Bir tasarım diğerinden ayrıntıda bir çok farklılık içerse dahi, eğer genel izlenim benzerlik arz ediyorsa, söz konusu tasarım korunmayacaktır.

Bilgilenmiş kullanıcının tespiti bakımından eldeki davada, davaya konu davalı tasarımları hindistan cevizi içerikli çikolata ambalajlarıdır. Bu tür ürünler nihai tüketicileri hedefler ve tüketici pazarlarının ürünleridir. Tüketici pazarı, kişi ve ailelerin kişisel kullanımları için satın aldıkları mal ve hizmetlerin sunulduğu pazarlardır. Şekerleme çikolata gibi ürünler genelde rutinleştiğinde yeniden öğrenme ihtiyacının olmadığı veya çok az olduğu satın alma biçimidir.

Ancak bu pazarda piyasaya sıklıkla yeni ürünlerin çıktığı mevcutlarının ambalajının değiştirildiği sektörün dinamik bir gerçekliğidir. Bu durum alıcının biraz tecrübe sahibi olduğu mallara yönelik bir davranışı belirtir. Daha önce alınan markayı yeniden satın alma olasılığı yüksek de olsa, bazı yeni koşulların öğrenilmesi, diğer markaların üzerinde de düşünülmesi söz konusudur.

Söz konusu ürünler demografik özelliklerden bağımsız herkesin alabileceği ihtisas olmayan ürünlerdir. Alıcı alacağı mal hakkında bilgiye sahiptir. Kaldı ki bu tür ürünler içeriğin ne olduğunu anlatan görsellere sahip ambalajlar ile beraber satılmaktadır. Genelde bu tür ürünler tek tek değil birlikte ve bir ambalaj içinde satılmaktadır. Bu bağlamda bu tür ürünler için bilgilenmiş kullanıcı emtianın niteliği ve satış sirkülasyonu açısından herkes olabilir.

KARŞILAŞTIRMALAR

Davacıya ait ... nolu tasarım görselleri ile itiraza mesnet davalıya ait ... nolu tasarım görselleri karşılaştırması:

Her iki tasarımda doypack ambalaj kullanılmış, alüminyum metalik renk tercih edilmiştir. Her iki tasarımda ambalajın solunda boydan boya dikey bir şekilde yer alan ibare ve bu ibarede kahverenginin kullanılmış olması, ambalajın üst kısmına yakın yer alan palmiye ağacı görseli, yarısı gözükenaçılı duran ürün görseli, biri tam diğeri kırık hindistancevizi görseli, bulanık mavi renkli görsel eleman, düz beyaz zemin ortak ve benzer özelliklerdir. Bu açıdan bakıldığında, her ne kadar bu tür ürünler için neredeyse harcı âlem hususlar kullanılmış olsa da tasarım öğelerinden oluşan kompozisyonun iş bu raporun seçenek özgürlüğü kısmında sunulan geniş seçenek özgürlüğüne rağmen benzeştiği söylenebilir.

Davacı yanın tasarımında yer alan papağan ve sair ibarelerin genel kompozisyonda bir fark yaratamadığı ve ayrıntı seviyesinde kaldığı değerlendirilmiştir. “...” ve “...” ibareleri anlam, font ve fonetik anlamda farklı olsalar da konumlandırılma ve yön tercihleri en belirgin husus olmaları nedeni ile kompozisyonların benzeşmesinde etkisi yüksektir.

Bilirkişi raporunun seçenek özgürlüğü kısmında emsal olarak sunulan görseller de ele alındığında, ortak hususlar kullanılmasına karşın kompozisyon açısından farklılaşabilen ürünler sunulmuştur.

Palmiye, hindistan cevizi, içerik yarım ürünün sunum veya mavi renk kullanımı kimsenin tekelinde olmaması kaydı ile davacıya ait ... nolu tasarımın geniş seçenek özgürlüğüne karşın kompozisyon ve öğelerin yerleşimi açısından itiraza mesnet davalıya ait ... nolu tasarımından uzaklaşamadığı ve bilgilenmiş kullanıcı gözünden genel izlenim açısından farklılaşamadığı, bu meyanda yeni ve ayırt edici olmadığı kanaati oluşmuştur.

Yapılan değerlendirmede, yazı unsurlarının yeri ve yönü, tasarım üzerinde yer alan figürler, kuş, ağaç ve karesel kesitli çikolata görünümünün konumu ve genel kompozisyon gibi birçok unsuruyla, ... nolu tasarımın, ... nolu tasarım karşısında yenilik ve ayırt edici nitelik koşulunu sağlamadığı sonucuna varılmıştır.

Davacı vekilinin sektör bilirkişisinin de bulunduğu yeni heyetten rapor alınması talebi, dava konusu edilen ürün ambalaj tasarımı olduğundan ve bu durumda sektör bilirkişisine gerek olmayıp, tasarım uzmanı bilirkişilerden alınan rapor yeterli görüldüğünden reddedilmiştir.

Taraflarca sunulan belgeler ile tüm deliller incelenmiş, alınan rapor ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmiş olup yukarıda açıklanan gerekçelerle dava konusu ...kararının yerinde olduğu ve tasarımın yenilik ve ayırt edicilik şartlarına haiz olmadığı anlaşılmakla, davanın reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... · e-imzalıdır. Hakim ... · e-imzalıdır.