Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/758 K.2024/705

T.C. ...4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2022/758 Esas - 2024/705

TÜRK MİLLETİ ADINA YARGILAMA YAPMAYA VE HÜKÜM VERMEYE YETKİLİ

T.C.

ANKARA

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO

2022/758 Esas

KARAR NO : 2024/705

DAVA

Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 20/02/2018

BİRLEŞEN ...13. ATM'NİN

2022/802 ESAS SAYILI DOSYASINDA

DAVA

Menfi Tespit/istirdat

DAVA TARİHİ : 01/06/2018

KARAR TARİHİ : 16/10/2024

KARAR Y. TARİHİ : 22/11/2024

Mahkememizde görülmekte olan asıl ve birleşen dava konusu Alacak (Ticari Nitelikteki Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan) yapılan açık yargılaması sonucunda; Dosya incelendi:

İDDİA VE İSTEK

Asıl davada davacı vekili sunduğu dava dilekçesinde özetle.

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca izin verilen Avrupa Birliği üye ülke menşeli teknik şartnameye uygun 7000 ton dondurulmuş karkas etin ithali için taraflar arasında 02/10/2017 tarihli sözleşmesinin imzalanması sonrasında yüklenicinin idareye 1.036.000 EURO teminat verdiğini ancak idarenin 21/01/2018 tarihinde sözleşmeyi belirtilen sürede teslim yapılmadığı gerekçesi ile feshederek teminatı gelir kaydettiğini ve cezai şart miktarı olan 1.989.772,98 EURO miktarı ise başka bir sözleşme olan 05/10/2017 tarihli 34 bin ton karkas et sözleşmesinden kaynaklanan hakedişlerden tahsil ettiğini,

iddiaya göre gecikme olmadığı halde sözleşmenin haksız feshi sonucunda tahsil edilen toplam 3.025.772,98 EURO'nun işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

Birleşen .... .... ....

E. sayılı dava dosyasına sunulan dava dilekçesinde ise özetle; davacı şirket ile davalı kurum arasında 16000 ve 34000 ton karkas et ithaline ilişkin yapılan ihaleye istinaden 28.09.2017 ve 05.10.2017 tarihli 2 ayrı sözleşme akdedildiğini, davalı kurumun sözleşmeye konu olan etlerin geç teslim edildiği iddiası ile sözleşmenin 22.3 maddesine göre %0,5 oranında para (1.537.274 Euro) cezasına hükmettiğini, sözleşmeye konu olan etlerin davalı idarenin kusuru ve davacının iradesi dışında gelişen olaylara istinaden geciktiğini, davalı idareye ait veteriner hekim komisyonunun 9 gün gecikmeli olarak Polonya'ya gidip kesimhaneye onay verdiğini,

Kapıkule sınır kapasında davacının iradesi dışında tırların bekletildiğini, yurda giriş yapan tırların varış noktalarında etlerin boşaltılacağı kombinelerin yetersiz olması nedeniyle günlerce bekletildiğini, davacının etleri boşaltamadığını, sözleşmenin zamanında ifa edilmemesi ve edimin yerine getirilememesine neden olanın davalı kurum olduğunu, davalının sözleşmenin 22.3 maddesini hatalı yorumlayarak fahiş miktarda para cezasına hükmettiğini, para cezasının davacının mahvına neden olduğunu belirterek davacının davalı kuruman borçlu olmadığının tespitine para cezasının iptaline,

davacının hakedişlerinden kesinti yapılması halinde yapılan kesintinin Euro olarak mahsup tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP VE SAVUNMA

Davalı vekili sunduğu cevap dilekçesi ile özetle; Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca izin verilen Avrupa Birliği üye ülke menşeli teknik şartnameye uygun 7.000 ton dondurulmuş karkas etin ithali için taraflar arasında 02/10/2017 tarihli sözleşmenin imzalanması sonrasında idareye 1.036.000 EURO teminat verildiği ancak idarenin 21/01/2018 tarihinde sözleşmeyi belirtilen sürede teslim yapılmadığı gerekçesi ile feshederek teminatı gelir kaydettiğini ve cezai şart miktarı olan 1.989.772,98 EURO miktarı ise M.K.950.maddesi gereği başka sözleşmeden kaynaklı olarak hapis hakkını kullanarak tahsil edildiği, gecikme olduğundan sözleşmenin haklı feshedildiğinden haksız ve dayanaksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen ...13.ATM'nin dosyasına sunulan cevap dilekçesinde ise özetle; davalı vekili cevap dilekçesinde özetle.

Davanın hukuki yarar dava şartı bakımından reddedilmesi gerektiğini, işbu davanın taraflarının tarafı bulunduğu bir icra takibinin mevcut olmadığını, davacının menfi tespit talep etmekte korunmaya değer güncel bir hukuksal yararının bulunmadığını, sözleşmenin 22. maddesinde gecikme cezası olarak vakfedilen hususun teslimin zamanında gecikmeye bağlanan ve ifaya eklenen cezai şart olduğunu, sözleşmenin 14. Maddesine göre firmanın heyet gönderme taleplerine en az 7gün önceden kuruma yazılı olarak bildirmesi gerekirken bu süre dikkate alınmayıp Cuma günü mesai saati bitimine doğru kesimhane denetimi için heyet talebinde bulunulduğunu,

kontrol belgesi talebinin 02.10.2017 Pazartesi günü heyet görevlendirme talebinin de 03.10.2017 Salı günü hazırlanarak bakanlığa gönderildiğini, kesimhanelere uygunluk verilmesi veya uygunluklara iptal verilmesi davalı kurumun inisiyatifinde olmadığını bu hususun bakanlıkta tayin edildiğini, ayrıca söz konusu kesimhanenin uygunluğunun iptal edildiği tarihte 8 adet kesimhanenin bakanlıkça onaylı olduğunu ve buralarda iş ve işlemlerin sürdürülebilecek olduğunu, sözleşmenin 6.4 maddesinde bahsi geçen DAP teslim şeklinde tüm gümrük işlemleri masraflar gümrükten doğan vergi resim ve harçların alıcıya ait olduğunu,

malların belirlenen yere taşıma maliyetleri terminal bağlantılı zarar risklerinin satıcıya ait olduğunu, Kapıkule sınır kapısındaki beklemelerin edimin geç ifası bakımından davacı yararına yorumlanamayacağını, varış tarihleri ile muayene rapor tarihlerinin genellikle aynı gün olduğunu yada bu tarihler arasında bir iki günlük farklar olduğunu, nadir olarak görülen dört beş günlük beklemelerin kombinalardan kaynaklanmadığını evrak eksikliğine dayandığını,

sözleşmelerin 22.3 maddesindeki teslim programının ihlaline bağlanan gecikme cezasının davacı alacaklarından tahsil olunmasının sözleşmeye ve hukuka aykırı durumunun söz konusu olmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

DELİLLER

-Taraflar arasında imzalanan Et İthalatına ilişkin Satım Sözleşmesi. -Bilirkişi heyeti asıl ve ek raporları.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, taraflar arasında imzalanan et ithalatına ilişkin sözleşme kapsamında davacının ithal ederek davalıya teslim etmesi gereken etlerin süresinde ve sözleşme koşullarına uygun teslim edilmediği iddiasıyla sözleşmenin feshedilerek teminat mektubunun irat kaydedilmesi ve cezai şartın tahsilinin haksız olduğu iddiasıyla tazmini konularına ilişkindir.

Adalet Bakanlığına yazılan müzekkereye verilen cevapta davacının teminattan muaf olduğunun bildirilmiştir.

Taraflar arasında tanzim edilen sözleşme ve ekleri tarafların delilleri celp edilerek oluşturulan bilirkişi heyetinden rapor aldırılmış bilirkişi heyeti 10/06/2019 tarihli raporunda özetle; sözleşme kapsamında sözleşme konusu etlerin teslim edilecek yer, miktarları ve tarihlerinin belirtildiğini, 7.maddeye göre 7.000 ton kemikli sığır etinin birim fiyatının 3,70 EURO/kg ile çarpımı sonucu oluşacak toplam bedelinin 25.900.000 EURO olduğunu, dosyada ihale işlem dosyası, fatura komisyon raporları, kombinaya teslimat belgeleri, kesimhane bilgileri celp edildikten sonra asıl raporu tanzim edileceğini belirtmişlerdir.

Bilirkişi heyeti dosyaya kazandırılması istenilen bilgi ve belgeler sunulduktan sonra bilirkişi heyetinden 05/06/2020 tarihli ek rapor aldırılmıştır.

İtiraz üzerine bilirkişi heyetinden ek rapor aldırılmış, bilirkişi heyetinin 27/10/2020 tarihli ek raporunda özetle.

02/10/2017 tarihli sözleşmenin 13.1 maddesine göre edimin ifa süresinin 80 gün olduğunu, davalı kurumun 20/11/2017 tarihli ve 11/12/2017 tarihli yazılarıyla sözleşme süresine ek olarak 70 günlük süre tanındığını, ayrıca 20/11/2017 tarih ve E.27356 sayılı işlem yazısıyla cezasız 6 gün süre verildiğini, bu durumda davalı idare tarafından yükleniciye 156 gün ek süre tanınmış olduğunu, buna göre süre sonunun 06/03/2018 olduğunu, buna rağmen davalı kurumun bu süre dolmadan 1 ay 12 gün önce 23/01/2018 tarihinde sözleşmeyi haksız olarak süresinden önce feshettiğini,

buna bağlı cezai şart tahsilinin de başka sözleşmeden kaynaklanan hak edişlerden kesinti yoluyla tahsilinin haksız olduğunu, mahkeme tarafından sözleşmenin feshedilmesinde "müterafik kusur" ön görmesi halinde Yargıtay içtihatlarına göre teminat mektubunun nakde çevrilmesinin mümkün olmadığını, aynı şekilde ceza koşulu olarak gelir kaydedilemeyeceğini belirtmişlerdir.

İtiraz üzerine bilirkişi heyetinden sözleşmenin 22.1 maddesi uyarınca cezai şart uygulanmasına ilişkin koşullar yönünden alınan son ek raporda ise.

02/10/2017 tarihli sözleşmenin teslimatın gecikmesi başlıklı 22.1 maddesinin "mücbir sebepler dışında yüklenicinin malları 6.4 maddesinde verilen sürede teslim etmemesi halinde idare tarafından yükleniciye yazılı bildirim yapılır ve 5 gün süre verilerek gecikilen her takvim günü için zamanında teslim edilmeyen mal bedelinin %0,5 oranında gecikme cezası uygulanır." şeklinde olduğunu,

önceki raporda belirtildiği üzere davalı idarenin sözleşmenin 22.1 maddesine göre cezai şart tayin ettiği ancak bu madde de yazılı usul olan "yükleniciye yazılı bildirim yapılarak 5 gün süre verilir." şeklindeki evraklara dosya kapsamında rastlanmadığının tespit edildiğini, dosyaya sunulan evraklarda sözleşmenin 22.1 maddesine göre usule uygun 5 günlük süre verildiğine ilişkin ihtarname tebliğine ilişkin evrak bulunmadığını, ihtarname tebliğ edilmediğinden davacının kusurundan kaynaklanan teslim edilmeyen mallar olup olmadığı ve miktarı ile gecikilen süreye ve uygulanacak ceza miktarı hesabının yapılmasının mümkün olmadığı mütalaa edilmiştir.

Yapılan yargılama sonucunda toplanan deliller ve sunulan bilirkişi raporları çerçevesinde Mahkememiz'ce davanın kabulüne karar verilmiş ise de; Mahkememiz kararı istinafen ...Bölge Adliye Mahkemesi Başkanlığı'nın 14/10/2022 tarih, 2018/137 Esas, 2021/303K. Sayılı ilamı ile kesin nitelikte kaldırılmakla; dava dosyası Mahkememiz yeni esasına kayden yargılamaya devam olunmuştur.

...13.ATM'nin 2022/802E. Sayılı dosyası , 03.02.2023 tarih ve 2023/59K. Sayılı kararı ile dava dosyamız ile birleştirilmiştir.

İstinaf ilamı gereğince dosyamız re'sen seçilen farklı bir 1 veteriner, bir SMMM, 1 sektör bilirkişisi ile bir borçlar mevzuatında nitelikli hesaplama konusunda uzman bilirkişiden oluşan bilirkişi heyetine tevdi edilerek istinaf ilamı ve dosya kapsamı çerçevesinde yeniden bilirkişi raporu alınmıştır.

Dosyamıza sunulan 14/12/2023 tarihli bilirkişi heyeti raporunda ise özetle; davacı sözleşmesinin, sözleşmenin Teslimatın Gecikmesi başlıklı 22 maddesi uyarınca yükleniciye

taahhüdünü yerine getirmesi için 5 (beş) gün cezalı süre verildikten sonra taahhüdün yerine getirilememesi

durumunda feshedilmesi gerektiği kanısına varılması durumunda sözleşmenin fesih koşullarının oluşmadığı

söylenebileceğinden, teminat mektubunun nakde çevrilerek irad kaydedilmesinin sözleşmeye uygun

olmadığı, bu nedenle teminat mektubu tutarı ile davacının, 7.000 tonluk et temin sözleşmesi nedeniyle

tahakkuk eden ve 29.12.2017 tarihinde davacı alacaklarından mahsuben tahsil edilen toplam 1.989.772,98 Euro ceza bedelinden, davalı idarenin geç teslim nedeniyle talep edebileceği 114.140,11 Euro ceza

alacağının tenzili sonucu (1.989.772,98 Euro-114.140,11 Euro=) 1.875.632,87 Euro’nun 29.12.2017

tarihinden itibaren tahakkuk edecek faizi ile birlikte iadesi gerekeceği, Mahkemenin sözleşmenin feshi için sözleşmenin 22. maddesine göre cezalı 5 gün ek süre

verilmeden, sözleşmenin 23. maddesine göre feshedilebileceği kanısına varması durumunda sözleşmenin feshi

koşullarının oluştuğu söylenebileceğinden, teminat mektubunun nakde çevrilerek irad kaydedilmesinin

sözleşmeye uygun olduğu, bu durumda davacının 7.000 tonluk et temin sözleşmesinden kaynaklanan

alacaklarından tahsil edildiği belirtilen toplam 1.989.772,98 Euro ceza bedelinden, davalı idarenin geç

teslim nedeniyle talep edebileceği 114.140,11 Euro ceza alacağının tenzili sonucu (1.989.772,98 Euro-

114.140,11 Euro=) 1.875.632,87 Euro’nun 29.12.2017 tarihinden itibaren tahakkuk edecek faizi ile birlikte

davacıya iadesi gerekeceği, birleşen dava yönünden ise; Davalı idarenin 28.09.2017 tarihli sözleşmeye göre her dönemde teslim edilmesi gereken, ancak

teslim edilmeyen/eksik teslim edilen ürün miktarına göre talep edebileceği ceza tutarının 254.229,09 Euro

olacağı, davalı idarenin 28.09.2017 tarihli sözleşme kapsamında 645.274,39 Euro ceza tahakkuk ettirdiği ve

bu tutarın (163.648,86 Euro+227.200,00 Euro) 390.848.86 Euro’luk kısmını 17.04.2018 tarihinde 254.423,53 Euro’luk kısmının ise 18.05.2018 tarihinde davacı alacaklarından kesinti yolu ile tahsil etmiş

olduğu, davalı idarenin 17.04.2018 tarihinde mahsuben tahsil toplam 390.848,86 Euro’dan, eksik teslim

nedeniyle toplam talep edebileceği 254.229,09 Euro’nun tenzilinden sonra (390.848,86 Euro -254.229,09

Euro=) 136.619,77 Euro nedeniyle Davacı şirket Davalı idareye borçlu olmadığından anılan tutarın kesinti

tarihi 17.04.2018 tarihinden itibaren, 18.05.2018 tarihinde kesinti yolu ile mahsup edilen 254.423,53 Euro

nedeniyle de borçlu olmaması nedeniyle kesinti tarihi 18.05.2018 tarihinden itibaren tahakkuk edecek faizi ile birlikte davacıya iadesi gerekeceği, Davalı İdarenin 05.10.2017 tarihli sözleşme kapsamında Davacı cari hesabına (24.07.2018 tarihinde

465.651,52 Euro + 31.08.2018 tarihinde 336.716.61 Euro + 852.000,00 Euro=) 1.654.368,13 Euro borç

kaydedilmiş olduğu, Davalı idarenin 05.10.2017 tarihli sözleşme kapsamında Davacı şirketten 381.121,91-TL

gecikme cezası talep edebileceğinden;

24.07.2018 tarihinde davacı alacaklarından mahsup edilen 465.651,52 Euro’dan, eksik veya teslim

edilmeyen etler nedeniyle tahakkuk edecek 381.121,91 TL’nin tenzilinden sonra 84.529,91 Euro nedeniyle

davacı şirket Davalı idare'ye borçlu olmadığından anılan tutarın 24.07.2018 tarihinden itibaren tahakkuk

edecek faizi ile birlikte davacı şirkete iade edilmesinin gerekeceği, 31.08.2018 tarihinde Davacı alacaklarından mahsup edilen (336.716,61 Euro+852.000,00 Euro)

1.188.716,61 Euro nedeniyle davacı şirket davalı idare'ye borçlu olmadığından anılan tutarın 31.08.2018

tarihinden itibaren tahakkuk edecek faizi ile birlikte davacı şirkete iade edilmesi gerekeceği belirtilmiştir.

Bilirkişi heyeti raporu taraf vekillerine tebliğ edilmiş, taraf vekillerinin gerekçeli itirazları üzerine itirazların değerlendirilmesi ve asıl rapordaki maddi hatalara bağlı hesaplama hatalarının giderilmesi için bilirkişi heyetinden ek rapor temin edilmiştir.

Dosyamıza sunulan 05/07/2024 tarihli bilirkişi heyeti ek raporunda ise; taraf itirazlarının değerlendirilmesinden sonra yeniden yapılan hesaplamaya göre davalı idarenin 1 kısımda eksik teslim edilen 810.720,90 Kg. nedeniyle talep edebileceği ceza

tutarının; (810.720,90 Kg.x3,70 Euro=2.999,667,33 Euro x %0,5=) 14.998,34 Euro olacağı,

Davalı idarenin 2 kısımda eksik teslim edilen 3.467.122,90 Kg. nedeniyle talep edebileceği ceza

tutarının; (3.467.122,90 Kg.x3,70 Euro=12.828.354,70 Euro x %0,5=) 64.141,77 Euro olacağı, Davalı idarenin 3 kısımda eksik teslim edilen 2.000.000,00 Kg. nedeniyle talep edebileceği ceza

tutarının; (2.000.000,00 Kg.x3,70 Euro=7.400.000,00Euro x %0,5=) 37.000,00 Euro olacağı,

Davalı idarenin 3 kısımda eksik ve geç teslim edilen mal nedeniyle talep edebileceği toplam Gecikme

Cezası tutarının (14.998,34 Euro+64.141,77 Euro+37.000,00 Euro=) 116.140,11 Euro olacağı,

sözleşmenin Teslimatın Gecikmesi başlıklı 22 maddesi uyarınca Davacıya taahhüdünü yerine

getirmesi için 5 (beş) gün cezalı süre verilmeden sözleşmenin feshedilmesinin, sözleşme hükümlerine aykırı

olduğunun kabulü halinde, nakde çevrilen 1.036.000,00 Teminat Bedeli ile 29.12.2017 tarihinde davacı

alacaklarından mahsuben tahsil edilen 1.989.772,98 Euro ceza bedelinden, Davalı idarenin geç teslim

nedeniyle talep edebileceği 116.140,11 Euro ceza bedelinin tenzili sonucu kalan (1.989.772,98 Euro-

116.140,11 Euro=) 1.873.632,87 Euro’nun Davacıya iadesi gerekeceği, taraflar arasında akdedilmiş sözleşmede Davacının günlük teslim edeceği mal miktarına ilişkin bir

düzenlemenin mevcut olmaması nedeniyle sözleşmeye göre son teslimin gerçekleştiği gün itibariyle teslim

edilmemiş mal bedeli üzerinden gecikme cezası tahakkuk etmesi gerekeceği, ancak davalı vekilinin beyanlarında belirtildiği üzere cezasız süre uzatımının bittiği tarih itibariyle teslim edilen mal bedelinden,

eksik teslim edilen mal bedelinin tenzilinden sonra bakiye kalan mal bedeli üzerinden günlük gecikme cezası

uygulanması gerektiğinin kabulü halinde sözleşmenin son günü olan 31.12.2017 tarihine kadar tahakkuk

edecek gecikme cezasının; 1 dönemde geç teslim edilen mal bedeli nedeniyle 201.228,63 Euro, 2 Dönem

için 1.603.544,34 Euro, 3 Dönem için ise 185.000,00 Euro olmak üzere toplam (201.228,63

Euro+1.603.544,34 Euro +185.000,00 Euro=) 1.989.772,97 Euro olacağı, Davalının, Davacı alacaklarından

29.12.2017 tarihinde ceza bedeline mahsuben tahsil ettiği tutarın 1.989.772,98 Euro olması nedeniyle Davacıya gecikme cezası nedeniyle iade edilecek her hangi bir bedelin mevcut olmayacağı, davacı sözleşmesinin teslimatın gecikmesi başlıklı 22. madde uyarınca taahhüdünü yerine getirmesi

için yazılı olarak 5 (beş) gün cezalı süre verilerek taahhüdün yerine getirilmesi istenilmeden sözleşmenin

feshedilmesi ile teminatın nakde çevrilmesinin sözleşme hükümlerine uygun olduğunun kabulü halinde

davacıya nakde çevrilen 1.036.000,00 Teminat Bedeli ile ilgili iade edilebilecek bir tutarın mevcut olmayacağı,

birleşen dava yönünden ise; davalı idarenin 28.09.2017 tarihli sözleşmeye göre tüm dönemler nedeniyle teslim edilmesi

gereken, ancak teslim edilmeyen/eksik teslim edilen mal miktarı üzerinden hesaplanan tutar nedeniyle

talep edebileceği ceza tutarının 254.225,09 Euro olacağı, davalı idarenin 28.09.2017 tarihli sözleşme

kapsamında 645.274,39 Euro ceza tahakkuk ettirdiği ve bu tutarın (163.648,86 Euro+227.200,00 Euro)

390.848.86 Euro’luk kısmını 17.04.2018 tarihinde, 254.425,53 Euro’luk kısmının ise 18.05.2018 tarihinde

davacı alacaklarından kesinti yolu ile tahsil etmiş olduğu, davalı idarenin 17.04.2018 tarihinde tahsil ettiği

toplam 390.848,86 Euro’dan, eksik teslim nedeniyle talep edebileceği 254.225,09 Euro’nun tenzilinden

sonra (390.848,86 Euro -254.225,09 Euro=) 136.623,77 Euro nedeniyle Davacı şirket Davalı idareye borçlu

olmadığından bu tutar ile 18.05.2018 tarihinde kesinti yolu ile tahsil edilen 254.425,53 Euro toplamı

olan 391.049,30 Euro’nun davacıya iadesi gerekeceği, davalı İdarenin 05.10.2017 tarihli sözleşme kapsamında Davacı cari hesabına (24.07.2018 tarihinde

465.651,52 Euro + 31.08.2018 tarihinde 336.716.61 Euro + 852.000,00 Euro=) toplam 1.654.368,13 Euro'yu

borç kaydetmiş olduğu, Davalı idarenin 05.10.2017 tarihli sözleşme kapsamında Davacı şirketten 381.121,91

Euro gecikme cezası talep edebileceğinden; 24.07.2018 tarihinde davacı alacaklarından mahsup edilen 465.651,52 Euro’dan, süresinde teslim

edilmeyen etler nedeniyle tahakkuk edecek 381.121,91 Euro ve 39.380,85 Euro Muayene Kabul Komisyonu

Cezasının tenzilinden sonra (465.651,52 Euro-(381.121,91+39.380,85)=) 45.148,76 Euro nedeniyle davacı

şirket, Davalı idareye borçlu olmadığından anılan tutar ile 31.08.2018 tarihinde Davacı alacaklarından

mahsuben tahsil edilen (336.716,61 Euro+852.000,00 Euro) 1.188.716,61 Euro toplamı 1.233.865,37 Euro

nedeniyle Davacı şirket, Davalı idareye borçlu olmadığından anılan tutarın davacıya iade edilmesi

gerekeceği mütalaa edilmiştir.

Dosyamızda davacı şirket ile davalı kurum arasında 16000 ve 34000 ton karkas et ithaline ilişkin yapılan ihaleye istinaden 28.09.2017 ve 05.10.2017 tarihli 2 ayrı sözleşme akdedildiği konusunda taraflar arasında ihtilaf mevcut değildir.

Taraflar arasında 02/10/2017 tarihli sözleşme imzalanmış olup AB menşeli 7000 ton dondurulmuş sığır karkas et ithalatının yurt dışından ithal edilerek davalıya teslim edileceği, işin bedelinin toplam 25.900.000 EURO olduğu, teslim yer ve şeklinin 6.maddede düzenlendiği davalıya ait çeşitli illerdeki et kombinası müdürlüğüne tesliminin ön görüldüğü, 13.maddeye göre ilk mal teslimatının sözleşmenin imzalandığı tarihten en geç 20 gün sonra yapılacağı, teslimatın sözleşme tarihinden itibaren 80 gün sonra tamamlanacağı belirlenmiştir.

Yine, aynı taraflar arasında imzalanan 28/09/2017 tarihli "Avrupa Birliği Menşeli İthal Taze/Soğutulmuş Çeyrek Sığır Karkas Et Alım Sözleşmesinin incelenmesinde ise; sözleşme konusu 16000 ton dondurulmuş sığır karkas et ithalatının yurt dışından ithal edilerek davalıya teslim edileceği, sözleşmenin 6.4 maddesine göre yüklenici şirketin sözleşmeye konu etleri sözleşmede belirtilen illerdeki davalıya ait kombinaların depolar ile İstanbul ilinde davalının göstereceği yerlere DAP teslim edeceğinin kararlaştırıldığı,

aynı maddede teslim edilecek miktarların ve teslim edilecek tarih aralıklarının belirtildiği ancak gün bazında teslim edilecek miktarına bir açıklığın mevcut olmadığı, sözleşmenin 7.maddesine göre sığır etinin satıcı tarafından teklif edilen birim 3,55 Euro/kg.

İle çarpımı sonucunda oluşacak toplam 56.800.000 Euro olduğu, sözleşmenin 13.maddesine göre yüklenici şirket tarafından ilk mal tesliminin sözleşme tarihinden itibaren en geç 20 gün sonra gerçekleştireceğinin öngörüldüğü, malların tesliminin ise; sözleşme tarihinden itibaren 84 gün sonra tamamlanacağının kararlaştırıldığı,

teslimatın gecikmesini düzenleyen 22.1 maddesine göre satıcının sözleşmenin 20.maddesinde belirtilen sebepler dışında teslim programında belirtilen periyotlarda teslim etmesi gereken malları teslimat progamında belirtilen süre içerisinde teslim etmemesi halinde teslim süresinin bitiminden itibaren teslimatı geciken her parti mal için hiçbir ihtara gerek kalmaksızın en fazla 5 gün cezalı süre kendiliğinden başlamış sayılacağı, yine 22.2 maddesine göre gecikilen malın tesliminin 5 günlük süre içerisinde de gerçekleştirilmemesi durumunda idarenin yükleniciye cezalı süre verip vermemekte serbest olduğunu, 22.3 maddesine göre ise;

teslim programına göre zamanında teslim edilmeyen mal bedelinin % 0,5'i oranında gecikme cezası uygulanacağı, sözleşmenin 23.maddesi gereğince yüklenicinin sözleşme yapıldıktan sonra mücbir sebep halleri dışında taahhüdünü yerine getiremediği veya eksik yerine getirdiği takdirde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın teminatının irat kaydedilerek sözleşmenin idare tarafından tek taraflı olarak feshedileceğinin öngörüldüğü anlaşılmıştır.

Asıl ve birleşen dava konusu uyuşmazlık, davacı yüklenicinin her iki sözleşme konusu edimini tam ve gereği gibi ifa edip etmediği, edimini ifada temerrüde düşüp düşmediği, sözleşmenin davalı idare tarafından tek taraflı olarak feshinin haklılığı ve koşulları mevcut ise; davacı yükleniciden davalı idarenin talep edebileceği gecikme cezası miktarının tespiti noktalarında toplanmaktadır.

Davacı yan, sözleşmede belirlenen süreler içinde edimini ifa edememesinin sebebinin davalıdan kaynaklandığı, gecikme nedeniyle sözleşmenin haksız feshedilerek teminatın irat kaydıyla, cezai şart tahakkuku yapıldığı iddiasıyla borçsuzluğunun tespiti ile istirdat talebinde bulunmuştur.

Davacı yan süresi içinde edimini ifa edememeyi davalının kusuruna bağlamıştır. Hayvan ırkları konusunda idarenin tereddüdü etleri taşıyan tırların sınır kapısında beklemek zorunda kalması, kesimhanenin onaylanmaması ve varış noktalarında etlerin boşaltılacağı kombinaların yetersiz oluşunu gecikmenin nedeni olarak ileri sürmüştür.

Dosyamızda taraflar arasında imzalanan sözleşmelere konu sığırların davacı yüklenici tarafından kesimi sözleşmelerin 9.1 maddesi gereğince ancak et ithalatına izin verilen ülkelerde faaliyet gösteren ve Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından onay verilen kesinmhanelerde gerçekleştirilmesi mümkündür.

Davacı firmanın Bakanlık onaylı Zaklad Mıesne

Zakrzewscy UL firması ile kesim işlemleri için anlaştığı ancak anılan kesimhanede domuz kesim hattı mevcut olması nedeniyle

kesimhanenin uygunluğunun Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından sözleşme imzalandıktan sonra 11/10/2017 tarihinde iptal edildiği sabittir.

Bu durumun davacı yükleniciden kaynaklandığına ve davacının sözkonusu iptal işleminde kusurlu olduğuna dair davalı idare tarafından dosyamıza sunulan bir iddia ve delil mevcut değildir. Anılan sözleşmeler kapsamında davacı yüklenicinin sözleşme konusu taahhüdüne uygun miktarda ve sürede karkas et teslimatı yapabilmesi için kesimhanede kesim işlemlerinin iş programına uygun olarak yaptırılması zorunludur.

Davacı yüklenici, davalının bağlı olduğu bakanlığın sözleşmelerin imzalanmasından sonra başlangıçta onay verdiği kesimhane yönünden kesin onayını iptal etmesinde herhangi bir kusuru mevcut değildir. Her ne kadar davacının edimini ifaya yönelik olarak başka onaylı kesimhaneler ile anlaşması mümkün ise de; bu hususun davacı yükleniciden kaynaklanmayan nedenlerle davacının edimini ifada güçlüğe ve gecikmeye sebebiyet verdiği tartışmasızdır. Yine, dosyamızda , toplanan delillere göre; davacı tarafından sözleşme konusu bir kısım malların teslimatının yapıldığı, bir kısım malların ise; davalı kurumun sözleşme uyarınca belirlenen kombinalarına teslimat için götürülmesine rağmen kapasite ve diğer bazı sebeplerden dolayı teslim alma işinin kurum tarafından geç yapıldığı sabittir.

Yine, sözleşmelerin 22.maddesi kapsamında davacı yüklenici firmanın edimini ifada temerrüdü halinde her bir parti mal için yükleniciye hiçbir ihtara gerek kalmaksızın en fazla 5 gün olmak üzere cezalı sürenin davalı idare tarafından tanınması zorunlu olup sözkonusu süre sözleşme gereğince kendiliğinden işleyecek bir süre niteliğindedir.

Ancak sözkonusu sürenin bitiminden sonra davalı idare tarafından davacı yüklenicinin temerrüdüne dayalı olarak sözleşmenin feshi sözkonusu olabilir. Ne var ki, davalı tarafından davacı yükleniciye bu süre tanınmadan ve sözleşmelerin süresi sona ermeden sözleşmeler idare tarafından feshedilmiştir.

Bu durumda, davalı idare'nin taraflar arasındaki sözleşmeleri tek yanlı olarak ve davacı yüklenicinin davalı idarenin kusurundan kaynaklanan nedenlerle temerrüde düşmesine rağmen sözleşmenin 23.maddesindeki koşullar gerçekleşmediği halde haksız yere feshettiği kanaatine varılmıştır.

Dava konusu sözleşmelerde DAP teslim şartı öngörülmüş olup davacı yüklenici her iki sözleşmede belirtilen miktarda karkas sığır etini sözleşmede belirtilen tarih aralığının sonunda ve sözleşmenin 6.4 maddesinde belirtilen davalı idare'ye ait et kombinalarına teslim etmekle yükümlüdür.

Davacı yüklenicinin sözleşme kapsamındaki edimini ifada kusuru olmaksızın temerrüde düştüğüne göre sözleşmenin Teslimatın

Gecikmesi başlıklı 22.1. maddesinde; “…gecikilen her takvim günü için zamanında teslim edilmeyen mal

bedelinin %0,5’i (bindebeş) oranında gecikme cezası” uygulanacağı yönündeki hükme dayanılarak davacıya gecikme cezası tahakkuk ettirilmesi ve ayrıca birleşen dava konusu teminatının irad kaydedilmesi sözleşme hükümlerine aykırıdır. Davacı yükleniciden davalı idare tarafından haksız yere tahsil edilen gecikme cezası ve teminat miktarlarının hesaplanarak davalıdan tahsili gerekmektedir.

Bu noktada vurgulamak gerekir ki; sözleşmenin 6.4 maddesinde yüklenici tarafından sözleşmede belirtilen miktarlarda ve belirtilen yerlere DAP teslim olmak üzere mal teslimi öngörülmüş ise de; teslimatların aylık bazda ve sözleşmede belirtilen 01-31/10/2017, 01-30/11/2017 01-20/12/2017 aralığında yapılmasının kararlaştırıldığı, ancak günlük bazda ne miktarda teslimat yapılacağına ilişkin açık bir düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı tarafından teslimi gereken miktarın günlük olarak teslimi mümkün olmadığından, istinaf ilamı sonrasında alınan bilirkişi raporlarında aylık periyotlarda mal teslimi yapılması gerektiği yönündeki kabulden hareketle yapılan hesaplama, sözleşme hükümlerine uygun olmakla Mahkememiz'ce de benimsenmiştir.

Bu bağlamda, Mahkememiz'ce de denetime elverişli görülmekle benimsenen 05/07/2024 tarihli bilirkişi heyeti ek raporu dikkate alındığında; sözleşme hükümleri doğrultusunda kararlaştırılan 3 aylık dönemde mal teslimatını üstlenen davacı yüklenicinin teslim etmeyi taahhüt ettiği ve fiilen teslim ettiği miktarlara göre davalı idarenin 1.dönemde eksik teslim edilen 810.720,90 Kg. nedeniyle talep edebileceği ceza

tutarının; (810.720,90 Kg.x3,70 Euro=2.999,667,33 Euro x %0,5=) 14.998,34 Euro, 2. Dönemde eksik teslim edilen 3.467.122,90 Kg. nedeniyle talep edebileceği ceza

tutarının; (3.467.122,90 Kg.x3,70 Euro=12.828.354,70 Euro x %0,5=) 64.141,77 Euro, 3.dönemde eksik teslim edilen 2.000.000,00 Kg. nedeniyle talep edebileceği ceza

tutarının ise;(2.000.000,00 Kg.x3,70 Euro=7.400.000,00Euro x %0,5=) 37.000,00 Euro olacağı,

bu durumda davalı idare'nin davacı yükleniciden temerrüdü nedeni ile sözleşme hükümleri gereğince talep edebileceği toplam gecikme cezası miktarının ise; (14.998,34 Euro+64.141,77 Euro+37.000,00 Euro=) 116.140,11 Euro olduğu sabittir. Davalı idare, davacı yüklenicinin farklı bir sözleşme konusu işe ait hak ediş alacaklarından 1.989.772,98 Euro ceza bedeli tahsil etmiştir. Bu durumda, davalı idarenin davacı yükleniciden sözleşme hükümlerine aykırı şekilde fazladan tahakkuk ve tahsil ettiği sabit olan (1.989.772,98 Euro-

116.140,11 Euro=) 1.873.632,87 Euro gecikme cezasını TBK 117.m. gereğince temerrüdün gerçekleştiği dava tarihinden itibaren 3095 sayılı kanunun 4.m. gereğince işleyecek faizi ile birlikte asıl davada davacı yükleniciye iade etmekle yükümlü olduğu sonucuna varılmıştır.

Yine,asıl davada davalı idare'nin sözleşmeyi feshinin haksız olduğu sonucuna varılmakla; davalı idare tarafından haksız yere nakde çevrildiği sabit olan dava konusu 1.036.000,00 euro bedelli banka teminat mektubu bedelinin de davalıdan tahsili ile davacıya verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Açıklanan gerekçelerle ; asıl davada davanın kısmen kabulüne, dava konusu 1.036.000,00 Euro kesin teminat mektubu bedeli ile farklı bir başka sözleşmeden kaynaklanan alacaklarından kesinti yoluyla davalının davacıdan tahsil ettiği 1.873.632,87 Euro olmak üzere toplam 2.909.632,87 Euro alacağın dava tarihi olan 20/02/2018 tarihinden itibaren devlet bankalarının Euro cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine dair karar vermek gerekmiştir.

Birleşen dava yönünden ise; Mahkememiz'ce benimsenen aynı ek rapor doğrultusunda davalı idare'nin davacı yükleniciden edimini geç ve eksik teslim etmesi nedeni ile 28/09/2017 tarihli sözleşme kapsamında sözleşme konusu 3 dönemde toplam olarak teslimini taahhüt ettiği ve fiilen teslim ettiği mal miktarları arasındaki fark üzerinden ve aylık bazda yapılan denetime elverişli gecikme cezası hesaplamasına göre davalı idare'nin davacıdan talep edebileceği gecikme cezası toplam tutarının 254.225,09 Euro olduğu saptanmıştır. Öte yandan, taraflar arasındaki diğer sözleşme olan 28.09.2017 tarihli sözleşme

kapsamında ise; davalı idare tarafından 645.274,39 Euro ceza tahakkuk ettirilerek sözkonusu tutarın (163.648,86 Euro+227.200,00 Euro)

390.848.86 Euro’luk kısmı 17.04.2018 tarihinde 254.425,53 Euro’luk kısmı ise 18.05.2018 tarihinde

davacı alacaklarından kesinti yolu ile tahsil edilmiştir. Bu durumda, davalı idare'nin 17.04.2018 tarihinde tahsil ettiği

toplam 390.848,86 Euro gecikme cezasından davacının eksik mal teslimatı nedeni ile davalının davacıdan talep edebileceği 254.225,09 Euro’nun tenzilinden

sonra (390.848,86 Euro -254.225,09 Euro=) 136.623,77 Euro nedeniyle davacının davalıya borçlu olmadığı sabittir.

Bu durumda açıklanan gerekçelerle ek rapordaki tespit ve hesaplamalar benimsenerek birleşen davada davacı yüklenicinin davalı idare'ye davalı idare'ye borçlu

olmadığından bu tutar ile 18.05.2018 tarihinde kesinti yolu ile tahsil edilen 254.425,53 Euro toplamı

391.049,30 Euro’nun davacıya iadesi gerekeceği saptanmıştır.

Yine, davalı İdare 05.10.2017 tarihli sözleşme kapsamında davacının cari hesabına (24.07.2018 tarihinde

465.651,52 Euro + 31.08.2018 tarihinde 336.716.61 Euro + 852.000,00 Euro=) toplam 1.654.368,13 Euro

borç kaydetmiş olduğu, davalı idarenin 05.10.2017 tarihli sözleşme kapsamında Davacı şirketten 381.121,91

Euro gecikme cezası talep edebileceğinden, 24.07.2018 tarihinde davacı alacaklarından mahsup edilen 465.651,52 Euro’dan, süresinde teslim

edilmeyen etler nedeniyle tahakkuk edecek 381.121,91 Euro ve 39.380,85 Euro Muayene Kabul Komisyonu

Cezasının tenzilinden sonra (465.651,52 Euro-(38.121,91+39.380,85)=) 45.148,76 Euro nedeniyle davacı

şirket, davalı idareye borçlu olmadığından, anılan tutar ile 31.08.2018 tarihinde Davacı alacaklarından

mahsuben tahsil edilen (336.716,61 Euro+852.000,00 Euro) 1.188.716,61 Euro toplamı 1.233.865,37 Euro

nedeniyle davacı şirket, Davalı idareye borçlu olmadığından anılan tutar yönünden de birleşen davanın kısmen kabulü gerektiği kanaatine varılmıştır.

Açıklanan gerekçelerle; birleşen davanın kısmen kabulüne, taraflar arasında imzalanan dava konusu 28/09/2017 tarihli sözleşme kapsamında davacıdan kesinti yoluyla tahsil edilen toplam 391.049,30-Euro'nun 136.623,77-Euro bedelli kısmının haksız kesinti tarihi olan 17/04/2018, bakiye 254.425,53-Euro bedelli kısmının ise; 18/05/2018 tarihinden itibaren ayrı ayrı işleyecek avans faizleri ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

Dava konusu taraflar arasında imzalanan 05/10/2017 tarihli sözleşme kapsamında davacıdan kesinti yoluyla tahsil edilen toplam 1.233.865,37 Euro alacağın 45.148,76 Euro bedelli kısmının haksız kesinti tarihi olan 24/07/2018, bakiye 1.188.716,61 Euro bedelli kısmının ise.

31/10/2018 tarihinden itibaren ayrı ayrı işleyecek avans faizleri ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine dair aşağıdaki şekilde karar vermek ve hüküm kurmak gerekmiştir. (Mahkememiz'ce emsal nitelikteki Yargıtay 15.H.D.

Başkanlığı'nın 20/12/2019 tarih, 2018/3143 E., 2019/698 K. Sayılı ilamı dikkate alınarak hüküm altına alınan yabancı para alacağı yönünden yabancı paranın Türk Lirası karşılığının tahsili amacıyla dava açıldığı dikkate alınarak kendisini vekil ile temsil ettiren taraflar lehine takdir edilen vekâlet ücreti miktarları, dava konusu yabancı paranın(Euro) davanın açıldığı 17/03/2022 tarihteki efektif satış kuru üzerinden hesaplanan TL karşılığına göre ve hüküm tarihindeki AAÜT hükümleri dikkate alınarak takdir edilmiştir.)

A-ASIL DAVA YÖNÜNDEN

1-Davanın KISMEN KABULÜ İLE; dava konusu 1.036.000,00 Euro kesin teminat mektubu bedeli ile farklı bir başka sözleşmeden kaynaklanan alacaklarından kesinti yoluyla davalının davacıdan tahsil ettiği 1.873.632,87 Euro olmak üzere toplam 2.909.632,87 Euro alacağın dava tarihi olan 20/02/2018 tarihinden itibaren devlet bankalarının Euro cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

2-Alınması gerekli karar ve ilam harcı nispi 928.771,68-TL olup davacı tarafından peşin yatırılan 240.277,77-TL harcın mahsubu ile bakiye 688.493,91-TL harcın davalıdan alınarak Maliye Hazinesine gelir kaydına,

3-Davacı tarafından yatırılan 35,90-TL başvurma harcı ile 240.277,77-TL peşin harç olmak üzere toplam 240.313,67-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

4-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükteki AAÜT 743.964,23-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-(Reddine karar verilen alacak miktarı üzerinden) Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükteki AAÜT 13/2 m.gereğince 85.406,67-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

6-Bu dava kapsamında davacı tarafından yatırılan gider avansından karşılanan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam 28.021,00-TL yargılama giderinin HMK 326/2.m. gereğince red-kabul oranı (0,96) gözetilerek 26.900,16-TL'lik kısmının davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye giderin davacı üzerinde bırakılmasına,

7-HMK 333.m. gereğince artan gider avansının karar kesinleştiğinde davacıya İADESİNE,

B-BİRLEŞEN DAVA YÖNÜNDEN

1-Davanın KISMEN KABULÜ İLE; taraflar arasında imzalanan dava konusu 28/09/2017 tarihli sözleşme kapsamında davacıdan kesinti yoluyla tahsil edilen toplam 391.049,30-Euro'nun 136.623,77-Euro bedelli kısmının haksız kesinti tarihi olan 17/04/2018, bakiye 254.425,53-Euro bedelli kısmının ise; 18/05/2018 tarihinden itibaren ayrı ayrı işleyecek avans faizleri ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

2-Dava konusu taraflar arasında imzalanan 05/10/2017 tarihli sözleşme kapsamında davacıdan kesinti yoluyla tahsil edilen toplam 1.233.865,37 Euro alacağın 45.148,76 Euro bedelli kısmının haksız kesinti tarihi olan 24/07/2018, bakiye 1.188.716,61 Euro bedelli kısmının ise; 31/10/2018 tarihinden itibaren ayrı ayrı işleyecek avans faizleri ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

3-Alınması gerekli karar ve ilam harcı nispi 597,868,10-TL olup davacı tarafından peşin yatırılan 137.827,20-TL harcın mahsubu ile bakiye 460.040,90-TL harcın davalıdan alınarak Maliye Hazinesine gelir kaydına,

4-Davacı tarafından yatırılan 35,90-TL başvurma harcı ile 137.827,20-TL peşin harç olmak üzere toplam 137.863,10-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükteki AAÜT 666.568,34-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

6-Bu dava kapsamında davacı tarafından yatırılan gider avansından karşılanan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam 4.913,43-TL yargılama giderinin HMK 326/2.m. gereğince davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 7-HMK 333.m. Gereğince artan gider avansının karar kesinleştiğinde davacıya İADESİNE, Dair; taraf vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Mahkememize verilecek dilekçe ile ...Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 16/10/2024

YARGILAMA GİDERİ DÖKÜMÜ

ASIL DAVA YÖNÜNDEN: BİRLEŞEN DAVA YÖNÜNDEN

1-Posta ve davetiye gideri : 271,00-TL 1-Posta ve davetiye gideri: 413,43-TL 2-Bilirkişi ücreti :+27.750,00-TL 2-Bilirkişi ücreti

: + 4.500,00-TL TOPLAM : 28.021,00-TL TOPLAM : 4.913,43-TL